اختلال شخصیت وابسته چیست؟ (علائم+5 راه درمان)

برای درک تعریف اختلال شخصیت وابسته شخصی را تصور کنید که برای هر تصمیمی، از خرید یک پیراهن گرفته تا انتخاب شغل، باید با چند نفر مشورت کند و باز هم مطمئن نیست. مثلا فرد که حاضر است در رابطه ای بماند که آزارش می دهد، فقط برای اینکه طعم تنهایی را نچشد. این تصویر برای خیلی از ما آشناست، اما وقتی این الگو به ستون فقرات شخصیت یک نفر تبدیل می شود، دیگر حرف از یک ویژگی اخلاقی خاص نیست. در ادامه این مقاله سایت سلامت روان ویکی روان با ویژگی های اختلال شخصیت وابسته آشنا می شویم، اختلالی که اغلب پشت نقاب «عاشق فداکار» یا «آدم مهربان» پنهان می ماند، اما نیاز به درمان دارد!

تعریف اختلال شخصیت وابسته چیست؟

با سایت ویکی روان همراه باشید.

همه ما در عملی کاملا طبیعی در زندگی به دیگران تکیه می کنیم. اما در اختلال شخصیت وابسته، این تکیه کردن از یک نیاز سالم فراتر می رود و به یک ناتوانی پایدار در اداره مستقل زندگی تبدیل می شود.

فرد مبتلا احساس می کند بدون حضور و تایید دیگری، حتی توان نفس کشیدن هم ندارد.

روانشناسی می گوید، فردی که با این الگو و باورهای تضعیف کننده زندگی می کند، خودش را ناتوان تر از چیزی که واقعا هست می بیند. یعنی تصمیم های ساده برای او سنگین می شوند، مخالفت کردن با دیگران سخت و اضطراب آور می شود و تنها ماندن می تواند حس درماندگی، ترس یا حتی فروپاشی درونی ایجاد کند.

مشکل اصلی شخصیت وابسته این است که گاهی بدون اتکا به دیگران احساس امنیت، کفایت و هویت نمی کند.

تعریف بالینی اختلال شخصیت وابسته به زبان ساده

اختلال شخصیت وابسته یا Dependent Personality Disorder یکی از انواع اختلالات شخصیت است که در آن فرد الگوی پایدار و فراگیری از:

• نیاز شدید به مراقبت
• هراس از ترک شدن
• تکیه بیش از حد بر دیگران
• و دشواری در تصمیم گیری مستقل

را تجربه می کند.

قبلا در ویکی روان به این سوال پاسخ دادیم که چند نوع وابستگی داریم اما در این اختلال، وابستگی فقط در یک موقعیت خاص دیده نمی شود.

یعنی فرد وابسته فقط در رابطه عاطفی وابسته نیست، بلکه ممکن است در تصمیم گیری های خانواده، انجام کارهای شغلی خود، امور تحصیل، دوستی ها و تصمیم های روزمره هم همین الگو را نشان دهد.

برای مثال ممکن است برای انتخاب رشته، تغییر شغل، خرید ساده، پایان دادن به یک رابطهیا حتی بیان یک نظر شخصی، نیاز شدیدی به تایید دیگران داشته باشد.

اختلال شخصیت وابسته معمولا از اوایل بزرگسالی خودش را نشان می دهد و اگر درمان نشود، می تواند سال ها در روابط و انتخاب های فرد تکرار شود.

تفاوت وابستگی سالم با وابستگی بیمارگونه از دید روانشناسی

وابستگی سالم یعنی انسان بتواند از دیگران کمک بگیرد، مشورت کند، به آنها همانطور که هستند عشق بورزد و در عین حال هویت و قدرت تصمیم گیری خودش را حفظ کند.

وابستگی بیمارگونه زمانی شروع می شود که فرد بدون حضور یا تایید دیگری احساس ناتوانی کند.

مثلا یک نفر ممکن است قبل از انتخاب شغل با خانواده یا شریک عاطفی اش مشورت کند. این طبیعی است. اما فردی که درگیر طرحواره وابستگی است بدون تایید آنها اصلا نتواند تصمیم بگیرد، از مخالفت آنها وحشت کند و حتی برخلاف میل واقعی خودش تصمیم بگیرد تا حمایتشان را از دست ندهد، مسئله از وابستگی سالم فراتر رفته است.

آیا اختلال شخصیت وابسته همان عشق و علاقه زیاد است؟

به هیچ وجه! عشق سالم با وابستگی بیمارگونه یکی نیست.

چیزی که از دل جلسات مشاوره برای روابط عاطفی در ویکی روان به دست آمده می گوید، عشق سالم با احترام، انتخاب آگاهانه، امنیت، مرز شخصی و توانایی «بودن با دیگری» همراه است.

اما در اختلال شخصیت وابسته، رابطه گاهی از جنس انتخاب آزادانه نیست بلکه بیشتر شبیه تلاش اضطراری برای تنها نماندن است.

پیشنهاد می کنیم مقاله تعریف عشق در روانشناسی را در سایت ویکی روان مطالعه کنید تا بیشتر با الگوهای ذهنی افراد وابسته آشنا شوید.

نشانه های اختلال شخصیت وابسته چیست؟

مبتلایان به اختلال شخصیت وابسته قبول مسئولیت نمی‌ کنند. آنها اگر مجبور به این کار شوند، احساس اضطراب می‌ کنند.

در کارهای شخصی پشتکار ندارند ولی در انجام کارهای دیگران احساس راحتی بیشتری می‌کنند.

بدبینی، فقدان اعتماد به نفس، ترس از ابراز تمایلات پرخاشگری و جنسی از دیگر مشخصات این اختلال است.

در واقع افراد وابسته نیاز عمیق و مفرط برای مورد مراقبت واقع شدن که به رفتار مطیعانه و وابسته می‌انجامد و ترس از جدایی که در اوایل بزرگسالی شروع می‌شود را دارا می‌باشند.

تشخیص این اختلال به مجموعه ای از نشانه ها بستگی دارد که در کنار هم یک الگوی پایدار در زندگی فرد مبتلا را می سازند. یک رفتار وابسته به تنهایی چیزی را ثابت نمی کند، اما وقتی این رفتارها در همه ابعاد زندگی تکرار شوند، می تواند به اختلال شخصیت های وابسته فکر کرد.

این نشانه ها ممکن است در رابطه عاطفی، ارتبط های خانوادگی، محیط کار یا حتی دوستی های معمولی دیده شوند. نکته مهم این است که این الگوها باید همیشگی، تکرار شونده و آسیب را باشند.

1- نشانه های رفتاری اختلال شخصیت وابسته

یکی از نشانه های رفتاری مهم در این اختلال، دشواری در تصمیم گیری های روزمره است.

فرد ممکن است برای کارهای ساده، بارها از دیگران سوال کند: «به نظرت این کار را بکنم؟»، «این لباس خوبه؟»، «به نظرت جوابش را چی بدم؟»، «اگر اشتباه کنم چی؟»

نشانه دیگر که در جلسات مشاوره با روانشناس زیاد دیده می شود، واگذار کردن مسئولیت های مهم زندگی به دیگران است.

ممکن است فرد اجازه دهد همسر، والدین، دوست یا حتی همکارش برای بخش های مهم زندگی او تصمیم بگیرند، چون تصمیم گیری برایش دشوار است.

ترس از مخالفت هم بسیار شایع است. فرد ممکن است با چیزی موافق نباشد، اما مخالفت نکند چون می ترسد اگر نظر واقعی اش را بیان کند دیگر حمایت، یا تایید طرف مقابل را از دست بدهد.

2- نشانه های فکری و شناختی

متاسفانه تجربه می گوید در ذهن فرد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته، باورهای عمیقی درباره ناتوانی خودش وجود دارد.

باورهای مخرب این افراد درباره خودشان عبارتند از:

1. من به تنهایی نمی توانم
2. تصمیم های من اشتباه از آب درمی آید
3. دیگران بهتر از من می فهمند
4. اگر کسی کنارم نباشد، نمی توانم زندگی را مدیریت کنم.

این باورهای مخرب باعث می شوند فرد حتی وقتی توانایی کافی دارد، باز هم خودش را کوچک و ناتوان ببیند. او ممکن است موفقیت های گذشته خود را نادیده بگیرد و هر اشتباه کوچک را نشانه بی کفایتی بداند.

3- نشانه های هیجانی و درونی

از نظر هیجانی، مواردی مثل:

1. تجربه اضطراب جدایی
2. ترس از ترک شدن یا تله رها شدگی
3. احساس درماندگی در تنهایی
4. و نیاز مداوم به اطمینان

فقط بخشی از نشانه های مهم شخصیت وابسته هستند.

بررسی یک مثال ساده : وقتی رستوران رفتن هم اضطراب آور می شود

تصور کنید دو نفر می خواهند برای شام بیرون بروند. یکی از آنها می گوید: «تو انتخاب کن، هرجا تو بگی خوبه.» این جمله به تنهایی نشانه اختلال شخصیت وابسته نیست.

اما اگر فرد واقعا از انتخاب کردن بترسد، نگران باشد که انتخابش بد باشد، طرف مقابل ناراحت شود، او را سرزنش کند یا کمتر دوستش داشته باشد، موضوع جدی تر می شود.

روانشناسی اعتقاد دارد در اختلال شخصیت وابسته، حتی انتخاب های کوچک می توانند بار هیجانی زیادی پیدا کنند. مسئله فقط رستوران نیست بلکه مسئله این است که فرد احساس می کند تصمیم گرفتن یعنی خطر اشتباه، طرد شدن یا از دست دادن رابطه.

خلاصه ای از نشانه های اختلال شخصیت وابسته در روانشناسی

در ادامه به موارد واقعی می پردازیم که این افراد در زندگی روزمره خود تجربه می کنند.

• دشواری در گرفتن تصمیم های روزمره بدون مشورت و اطمینان بخشی بیش از حد دیگران
• نیاز به اینکه دیگران مسئولیت بخش های مهم زندگی اش را به عهده بگیرند
• دشواری در ابراز مخالفت با دیگران از ترس از دست دادن حمایت آن ها
• دشواری در شروع کارها به تنهایی به دلیل بی اعتمادی به قضاوت و توانایی خود
• تن دادن به کارهای ناخوشایند برای جلب محبت و حمایت دیگران
• احساس ناراحتی و درماندگی هنگام تنها ماندن
• جستجوی فوری یک رابطه جدید پس از پایان یک رابطه نزدیک
• اشتغال ذهنی غیرواقع بینانه با ترس از رها شدن و مجبور شدن به مراقبت از خود

متخصص روانشناس و روانپزشک چگونه این اختلال را تحلیل و بررسی می کنند؟

متخصص به یک رفتار خاص یا یک واکنش توجه نمی کند. او تلاش می کند الگوی کلی شخصیت فرد را بررسی کند تا نشانه های مد نظرش را مشاهده کند.

برای نمونه می پرسد:

• این وابستگی های افراطی از چه زمانی شروع شده است؟
• کی تکرار می شوند؟
• چقدر تصمیم گیری فرد را مختل کرده است؟
• آیا فرد از تنها ماندن اضطراب شدید دارد؟
• و آیا برای حفظ رابطه به رفتارهایی تن می دهد که به ضرر خودش است یا نه؟

همچنین متخصص باید بررسی کند که نشانه ها به دلیل اختلال های دیگر، مصرف مواد، ابتلا به افسردگی شدید، انواع اضطراب ها، تجربه حمله پانیک، وجود تروما یا شرایط پزشکی خاصی ایجاد نشده باشند.

معیارهای مهم تشخیصی بر اساس DSM-5

اول باید توضیح دهیم که DSM-5 مخفف عبارت Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition است. یعنی راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده است و اعتبار زیادی دارد.

متخصصان سلامت روان از DSM-5 برای طبقه بندی انواع اختلالات روانی و بررسی معیارهای تشخیص استفاده می کنند، اما تشخیص نهایی فقط با ارزیابی بالینی فرد انجام می شود.

در DSM-5، اختلال شخصیت وابسته با نیاز شدید و فراگیر به مراقبت شدن، رفتارهای چسبنده افراطی و ترس از جدایی شناخته می شود.

همانطور که بالاتر گفتیم فرد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته در تصمیم گیری روزمره به راهنمایی و تایید زیاد نیاز دارد، مسئولیت بخش های مهم زندگی را به دیگران می سپارد، از مخالفت کردن می ترسد، شروع کارهای مستقل برایش دشوار است، برای جلب حمایت دیگران بیش از حد کوتاه می آید، در تنهایی احساس درماندگی می کند، بعد از پایان یک رابطه سریعا دنبال منبع حمایت جدید می گردد و بیش از حد نگران رها شدن است.

این بهترین راه تشخیص اختلال شخصیت وابسته از دید علم روانشناسی است.

دنیای فرد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته چه شکلی است؟

برای فهم این اختلال، نباید فقط به رفتارهای بیرونی نگاه کنیم.

شاید فرد وابسته از بیرون مهربان، آرام، مطیع یا حتی بسیار همراه با جمع دیده شود، اما درون او پر از انواع استرس ها و تردیدهای کشنده باشد. او ممکن است هر روز با این سوال زندگی کند: «اگر دیگران کنارم نباشند، من چه کار کنم؟»

1- احساس ناتوانی در تصمیم گیری

فرد مبتلا ممکن است تصمیم های ساده را هم بزرگ و خطرناک بداند. او نمی خواهد فقط نظر دیگران را بداند، بلکه گاهی واقعا احساس می کند بدون نظر آنها نمی تواند حرکت کند.

2- ترس دائمی از تنها ماندن

خطر تنها بودن برای انسان در طولانی مدت کم نیست، اما افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته دنیای متفاوتی دارند.

تنهایی برای خیلی از ما می تواند ناراحت کننده باشد، اما برای فرد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته، تنهایی گاهی شبیه خطر ماهیت وجود است. او تنهایی را معادل بی پناهی، رها شدن یا ناتوانی می داند.

3- نیاز شدید به تایید و اطمینان بخشی

فرد وابسته ممکن است بارها از دیگران بخواهد او را مطمئن کنند، مثلا:

• از دستم ناراحت نیستی؟
• هنوز دوستم داری؟
• تصمیمم درست بود؟
• من اشتباه نکردم؟

این سوال ها فقط از سر عادت نیستند. پشت آنها نگرانی و اضطرابی قرار دارد که موقتا با تایید دیگران آرام می شود، اما بعد از مدتی دوباره برمی گردد.

4- احساس بی کفایتی و ناقص بودن بدون حضور دیگران

در ذهن افراد مبتلا، یک باور بسیار قوی نهادینه شده است: «من به تنهایی کافی نیستم.» این باور باعث می شود فرد توانایی های واقعی خودش را کمتر ببیند و قدرت دیگران را بیش از حد بزرگ کند.

علت اختلال شخصیت وابسته چیست؟

اختلال شخصیت وابسته معمولا یک علت ساده و تک خطی ندارد. نمی توان گفت این اختلال فقط به خاطر کودکی سخت، فقط به خاطر ژنتیک یا فقط به خاطر شرایط خانواده ایجاد می شود.

بیشتر اوقات ترکیبی از خلق و خو، تجربه های کودکی، سبک تربیت، الگوهای دلبستگی، فرهنگ خانوادگی و شرایط زندگی در شکل گیری آن نقش دارند که در ادامه بیشتر توضیح می دهیم.

1- نقش خلق و خو و آمادگی فردی

بعضی افراد از کودکی حساس تر، محتاط تر یا نیازمند اطمینان بیشتری هستند. این ویژگی ها به خودی خود بد نیستند، اما اگر با محیط نامناسب همراه شوند، می توانند زمینه وابستگی شدید را فراهم کنند.

کودکی که ذاتا نگران تر است، اگر فرصت تجربه استقلال، تصمیم گیری و خطا کردن نداشته باشد، ممکن است در بزرگسالی هم به توانایی خودش اعتماد نکند.

2- سبک فرزند پروری حمایتگر یا کنترل گر والدین

والدین بیش حمایتی معمولا از روی محبت تلاش می کنند همه چیز را برای کودک آماده کنند.

اما وقتی کودک هیچ فرصتی برای تصمیم گرفتن، تجربه کردن، اشتباه کردن و حل مسئله پیدا نمی کند، ممکن است این پیام را دریافت کند که «من خودم نمی توانم.»

3- دلبستگی ناایمن در کودکی

دلبستگی ناایمن زمانی شکل می گیرد که کودک رابطه ای ناپایدار، استرس آور یا غیر قابل پیش بینی با مراقبان اصلی خود تجربه کند. مثلا گاهی محبت دریافت کند و گاهی طرد شود، یا برای دریافت توجه مجبور باشد بیش از حد سازگار و مطیع باشد.

در بزرگسالی، همین الگو ممکن است در رابطه عاطفی تکرار شود. فرد از ترک شدن می ترسد، به تایید طرف مقابل وابسته می شود و برای حفظ رابطه از نیازهای خودش می گذرد.

4- نقش فرهنگ خانواده در تقویت وابستگی

در بعضی خانواده ها، استقلال فردی با خودخواهی اشتباه گرفته می شود. ممکن است از کودک یا نوجوان انتظار برود همیشه تابع نظر خانواده باشد، مخالفت نکند، انتخاب هایش را با تایید دیگران انجام دهد و برای تصمیم های شخصی هم احساس گناه داشته باشد.

البته خانواده حمایت گر به خودی خود مشکل نیست. مسئله زمانی شروع می شود که حمایت به کنترل تبدیل شود و فرد فرصت جدا شدن سالم، تصمیم گیری و ساختن هویت مستقل را پیدا نکند.

چرا هر کودک سختی دیده، دچار این اختلال نمی شود؟

چون شخصیت انسان فقط محصول یک عامل نیست. دو نفر ممکن است تجربه های مشابهی داشته باشند، اما یکی دچار الگوی وابستگی شدید شود و دیگری نه.

تفاوت در خلق و خو، کیفیت رابطه با یک فرد حمایت گر، تجربه های اصلاح کننده، آموزش مهارت های زندگی و حتی شرایط اجتماعی می تواند مسیر رشد شخصیت را تغییر دهد.

اختلالاتی که معمولا با اختلال شخصیت وابسته اشتباه گرفته می شوند؟

از مشکلات مهم در تشخیص اختلال شخصیت وابسته این است که می تواند شبیه چند اختلال یا ویژگی فردی دیگر به نظر برسد.

گاهی فرد وابسته با فردی که حالت افسردگی دارد، کم رو است، شاید عاشق شده باشد اشتباه گرفته می شود. تشخیص دقیق این اختلال باید متخصص انجام شود. در ادامه به بررسی اختلالات شبیه این مورد می پردازیم.

1- تفاوت اختلال شخصیت وابسته با اختلال شخصیت اجتنابی

قبلا در ویکی روان توضیح دادیم اختلال شخصیت اجتنابی چیست و چرا اتفاق می افتد؟ در شخصیت اجتنابی، ترس اصلی ترس از طرد شدن، شرمساری، تحقیر یا قضاوت شدن است.

اما در اختلال شخصیت وابسته، فرد بیشتر به رابطه می چسبد، چون می ترسد بدون حمایت دیگران نتواند زندگی کند. فرد اجتنابی عقب می کشد تا آسیب نبیند.

2- تفاوت آن با اختلال شخصیت مرزی و نمایشی

در اختلال شخصیت مرزی، ترس از رها شدن هم می تواند بسیار شدید باشد، اما معمولا همراه با نوسان شدید هیجانی، بی ثباتی رابطه، احساس خشم شدید، رفتارهای تکانشی و تغییر سریع نگاه به دیگران دیده می شود.

در اختلال شخصیت نمایشی، فرد بیشتر به دنبال توجه، دیده شدن و تایید هیجانی است و ممکن است رفتارهای نمایشی یا اغراق آمیز داشته باشد. اما در اختلال شخصیت وابسته، محور اصلی بیشتر نیاز به مراقبت، حمایت و تصمیم گیری از طرف دیگران است.

3- تفاوت شخصیت وابسته با کم رویی و درونگرایی

منظور از درونگرایی یعنی فرد انرژی بیشتری از محیط خلوت و فضای آرام می گیرد.

همچنین مفهوم کم رویی هم معمولا با اضطراب اجتماعی یا احتیاط در تعاملات همراه است. اما هیچ کدام لزوما به معنای ناتوانی در تصمیم گیری، ترس شدید از تنهایی یا واگذاری مسئولیت زندگی به دیگران نیست.

ممکن است یک فرد درونگرا کاملا مستقل باشد و یک فرد با ویژگی های برونگرایی به شدت وابسته. بنابراین ظاهر اجتماعی افراد همیشه نشان دهنده الگوی شخصیتی آنها نیست.

اختلال شخصیت وابسته در روابط عاطفی چگونه دیده می شود؟

تجربه هر نوع رابطه عاطفی یکی از جاهایی است که اختلال شخصیت وابسته بسیار واضح خودش را نشان می دهد. چون رابطه عاطفی با صمیمیت، ترس از دست دادن، نیاز به تایید و تصمیم های مشترک همراه است.

فرد وابسته ممکن است در رابطه بسیار مهربان و فداکار باشد، اما پشت این فداکاری گاهی ترس، اضطراب و ناتوانی در مرزبندی قرار دارد.

انتخاب شریک عاطفی از روی نیاز، نه شناخت واقعی در آنها دیده می شود

فرد وابسته ممکن است خیلی زود وارد رابطه شود، چون بیشتر از اینکه طرف مقابل را بشناسد، به حس امنیت نیاز دارد. او ممکن است نشانه های هشداردهنده را نادیده بگیرد، چون برایش مهم تر این است که کسی کنارش باشد.

ترس از پایان رابطه حتی در رابطه آسیب زا

از دردناک ترین بخش های اختلال شخصیت وابسته در افراد این است که فرد ممکن است رابطه ای را ادامه دهد که او را فرسوده، تحقیر یا کنترل می کند. او می داند رابطه خوب نیست، اما پایان دادن به آن برایش شبیه سقوط است.

ممکن است بارها بگوید: «می دانم اذیتم می کند، اما بدون او نمی توانم.» این جمله نشان می دهد تعریف عشق برای آنها نیست بلکه ترس از تنهایی و احساس ناتوانی هم در رابطه نقش دارد.

رضایت دادن برای جلوگیری از ترک شدن

فرد وابسته ممکن است با خواسته هایی موافقت کند که واقعا نمی خواهد. ممکن است از نیازهای خودش بگذرد، مرزهایش را نادیده بگیرد یا حتی کارهایی انجام دهد که به او آسیب می زند؛ فقط برای اینکه طرف مقابل نرود.

این سازگاری افراطی در ابتدا شاید رابطه را آرام نگه دارد، اما در طولانی مدت باعث خشم پنهان، فرسودگی و کاهش عزت نفس می شود.

جذب افراد سلطه گر، خودشیفته یا کنترل گر به زندگی خود

افراد کنترل گر معمولا جذب کسانی می شوند که مرز ضعیف تری دارند و راحت تر مسئولیت تصمیم ها را واگذار می کنند تا آنها را تحت فشار قرار دهند.

از طرف دیگر، فرد وابسته ممکن است در کنار یک فرد سلطه گر احساس امنیت کاذب کند! چون کسی هست که تصمیم می گیرد، جهت می دهد و کنترل می کند.

افرادی که اختلال شخصیت وابسته در آنها دیده می شود، شاهد حضور افراد سمی در زندگی خود خواهند بود چون تنهایی آنها را آزار می دهد.

پیامدهای اختلال شخصیت وابسته در زندگی ما چیست؟

شاید برای شما هم سوال باشد که این اختلال چه آثاری بر زندگی فرد مبتلا دارد؟ این را در ذهنتان داشته باشید که اختلال شخصیت وابسته فقط رابطه عاطفی را درگیر نمی کند.

این الگو می تواند روی:

• موفقیت کاری
• موفقیت در تحصیلات
• اخذ تصمیم های مالی درست یا اشتباه
• روابط خانوادگی
• ایجاد دوستی های باکیفیت
• و حتی تصویر فرد از خودش

اثر بگذارد. هرچه فرد بیشتر به تایید دیگران وابسته شود، کمتر فرصت می کند توانایی های مستقل خودش را تجربه کند.

1- اثرات مخرب بر تصمیم گیری های شغلی و تحصیلی

فرد وابسته ممکن است رشته تحصیلی، شغل یا مسیر زندگی شخصی اش را بیشتر بر اساس نظر دیگران انتخاب کند تا خواسته قلبی خودش.

او ممکن است از تغییر شغل بترسد، چون تصمیم مستقل یکی از شرایط استرس زا برای او است. یا ممکن است در محیط کار همیشه منتظر تایید مدیر، همکار یا خانواده بماند.

این مسئله می تواند رشد شغلی را محدود کند؛ چون فرد از پذیرش مسئولیت، شروع پروژه های جدید یا بیان نظر تخصصی خود می ترسد.

2- کاهش اعتماد به نفس و استقلال فردی

نشانه های پایین بودن اعتماد به نفس در افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته به شدت دیده می شود، چون آنها یاد گرفته اند نظر دیگران نسبت به نظرشان در اولویت باشد.

هر بار که فرد تصمیمی را کاملا به دیگران واگذار می کند، پیام پنهانی به خودش می دهد: «من نمی توانم.» این پیام به مرور اعتماد به نفس را ضعیف تر می کند.

3- آنها در تعیین مرزهای شخصی مشکل دارند

مرز شخصی یعنی فرد بتواند بگوید چه چیزی برای او قابل قبول است و چه چیزی نیست. اما فرد وابسته ممکن است از گفتن «نه» بترسد. او نگران است که نه گفتن باعث ناراحتی، طرد یا فاصله گرفتن دیگران شود.

به همین دلیل ممکن است بیش از توانش کمک کند، مسئولیت های دیگران را بپذیرد یا اجازه دهد دیگران وارد حریم شخصی اش شوند.

این افراد شاید بدانند چطور نه بگوییم، اما در بیشتر موارد توان انجام آن را ندارند.

4- فرسودگی اطرافیان و شکل گیری رابطه والد کودک

در جلسات مشاوره آنلاین با روانشناس در ویکی روان زیاد دیده ایم که در بعضی روابط، فرد وابسته کم کم در جایگاه کودک قرار می گیرد و طرف مقابل در نقش والد.

یکی مدام سوال می پرسد، تایید می خواهد و تصمیم را واگذار می کند؛ دیگری تصمیم می گیرد، کنترل می کند و گاهی خسته یا عصبانی می شود.

5- یک چرخه همیشگی از وابستگی و کنترل وجود دارد

فرد وابسته ممکن است بارها وارد رابطه هایی شود که در آنها طرف مقابل تصمیم گیرنده اصلی است. شاید اول این رابطه این شیوه تعامل صلح آمیز و آرامش بخش نظر برسد، اما به مرور کنترل طرف مقابل بیشتر می شود و استقلال فرد کمتر.

این چرخه باعث می شود وابستگی عمیق تر شود و فرد بیشتر باور کند که بدون دیگری نمی تواند.

6- این اختلال به ازدواج و رابطه عاطفی آسیب می زند

در هر نوع ازدواج، وابستگی شدید می تواند باعث خستگی روانی دو طرف شود. فرد وابسته ممکن است مدام نیاز به اطمینان بخشی داشته باشد و طرف مقابل احساس کند همیشه باید نقش مراقب، تصمیم گیرنده یا نجات دهنده را بازی کند.

از طرف دیگر، اگر همسر فرد کنترل گر باشد، احتمال دارد وابستگی تشدید شود و رابطه به سمت سلطه، ترس، سکوت و از دست رفتن هویت فردی برود.

در جلسات مشاوره ازدواج با روانشناس در ویکی روان موارد مشابه بسیاری می بینیم که یکی از طرفین بار تمام رابطه را به دوش کشیده و طرف دیگر که نشانه های اختلال شخصیت وابسته را دارد فقط دنبال کننده تصمیمات دیگری است.

7- تاثیر مخرب بر مسیر شغلی و استقلال مالی فرد مبتلا

وابستگی شدید می تواند تصمیم های مالی و شغلی را هم محدود کند. فرد ممکن است از مستقل شدن مالی بترسد، فرصت های شغلی را از دست بدهد یا برای هر تصمیم اقتصادی به تایید دیگران وابسته بماند.

8- بروز مشکلاتی مثل افسردگی، اضطراب و سوءمصرف مواد

افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته ممکن است در برابر انواع افسردگی، بیماری اضطراب، اضطراب جدایی و بعضی رفتارهای مشابه آسیب پذیرتر باشند.

وقتی فرد مبتلا احساس کند بدون حمایت دیگران ناتوان است، هر تهدیدی برای رابطه می تواند فشار روانی شدیدی ایجاد کند.

بعضا این فشار ممکن است به رفتارهای ناسالم مثل مصرف الکل، داروهای اعصاب و روان بدون نظارت درمانی متخصص برای کاهش اضطراب منجر شود.

شاید ندانید چطور افسرده می شویم، اما باید اشاره کنیم مواردی مثل اختلال شخصیت وابسته که کمتر مورد توجه قرار می گیرند از دلایل افسرده شدن افراد هستند.

اختلال شخصیت وابسته در زنان و مردان چه تفاوت هایی دارد؟

اصل اختلال شخصیت وابسته در زنان و مردان یکی است، اما شکل بروز آن ممکن است به دلیل کلیشه های فرهنگی و جنسیتی متفاوت باشد.

جامعه ایران وابستگی زنان را طبیعی و پذیرفته شده می داند و وابستگی مردان را بعضا شرم آور یا غیر قابل قبول می داند. همین موضوع می تواند تشخیص را دشوار کند.

در بعضی فرهنگ ها، از زنان انتظار می رود سازگارتر، فداکارتر و وابسته تر باشند. به همین دلیل نشانه های اختلال شخصیت وابسته در زنان دیرتر جدی گرفته می شود این رفتار خانم ها اینطور تلقی می شود که:

• او خیلی مهربان است
• خیلی خانواده دوست است
• خیلی به رابطه اهمیت می دهد.

درمان اختلال شخصیت وابسته چطور انجام می شود؟

اختلال شخصیت وابسته درمان پذیر است، اما درمان آن معمولا نیاز به زمان، صبر و کار عمیق تخصصی دارد.

هدف درمان این نیست که فرد کاملا بی نیاز از دیگران شود. همه انسان ها از دید روانشناسی به رابطه با دیگران و تامین نیازهایشان وابستگی دارند.

هدف این است که فرد بتواند با دیگران رابطه داشته باشد، اما خودش را در رابطه گم نکرده و کمک بگیرد، اما اختیار زندگی اش را کاملا واگذار نکند. در ادامه به موثرترین روش های درمان اختلال شخصیت وابسته از دید روانشناسی می پردازیم که مورد استفاده قرار می گیرند.

1- روان درمانی همیشه اولین گزینه است

روان درمانی موثرترین قدم برای درمان اختلال شخصیت وابسته تحت نظر متخصص است. در روند درمان، فرد یاد می گیرد باورهای وابسته خود را بشناسد، از ترس هایش فرار نکند، تصمیم گیری مستقل را تمرین کند و مرزهای سالم تری در رابطه بسازد.

روند درمان باید محتاطانه باشد. چون فرد وابسته ممکن است به درمانگر هم وابستگی شدیدی پیدا کند. درمانگر باید هم حمایت گر باشد، هم به تدریج استقلال روانی فرد را تقویت کند.

به همین دلیل خدمات غیرحضوری مثل گفتگوی تلفنی با روانشناس می تواند گزینه مطمئن و ایده آلی برای درمان اختلال شخصیت وابسته باشد.

2- درمان شناختی رفتاری یا همان CBT

در رویکرد CBT، فرد یاد می گیرد افکار وابسته و باورهای ناکارآمد خود را شناسایی کند. مثلا باورهایی مثل:

• من نمی توانم
• اگر مخالفت کنم طرد می شوم
• یا تنها ماندن یعنی نابودی

بررسی و بازسازی می شوند.

در جلسات مشاوره درمانی شناختی با روانشناس فرد مبتلا به شکل تدریجی تمرین می کند تصمیم های کوچک بگیرد، مخالفت سالم را تجربه کند و ببیند که استقلال همیشه به معنای از دست دادن رابطه نیست.

3- طرحواره درمانی

استفاده از رویکرد طرحواره درمانی برای افرادی مناسب است که ریشه وابستگی آنها عمیق تر و قدیمی تر است. در این روش، درمانگر به الگوهای کودکی، نیازهای برآورده نشده، ترس از رها شدن، احساس بی کفایتی و سبک های مقابله ای فرد توجه می کند.

در جلسات مشاوره با طرحواره درمانیفرد وابسته فقط یاد نمی گیرد چه رفتاری انجام دهد، بلکه می فهمد چرا بارها خودش را در نقش کودک ناتوان، قربانی یا وابسته قرار می دهد.

4- روان درمانی پویشی

در مشاوره روان درمانی پویشی، رابطه های اولیه، تعارض های ناهشیار، ترس از جدایی، خشم سرکوب شده و نیاز به تایید بررسی می شوند. این روش می تواند به فرد کمک کند بفهمد چرا رابطه برای او هم منبع امنیت است و هم منبع اضطراب.

گاهی فرد وابسته از دیگران خشم دارد، اما چون از ترک شدن می ترسد، خشمش را بیان نمی کند. درمان می تواند فضای امنی برای دیدن و فهمیدن این احساسات ایجاد کند.

5- گروه درمانی

اگر بدانید گروه درمانی چیست حتما می دانید این رویکرد می تواند به افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته کمک کند مهارت های ارتباطی، ابراز نظر، مرزبندی و تحمل تفاوت نظر را تمرین کنند.

البته گروه درمانی باید با هدایت متخصص روانشناس و ترجیحا به صورت حضوری انجام شود، چون فرد وابسته ممکن است در گروه هم به سرعت دنبال تایید یا تکیه گاه بگردد.

استفاده از دارو درمانی چه زمانی لازم می شود؟

مصرف دارو درمان اصلی اختلال شخصیت وابسته نیست. اما اگر فرد همزمان بیماری افسردگی، استرس و اضطراب شدید، حملات پانیک، بی خوابی های طولانی یا علائم مشابه دیگری داشته باشد، مشاور روانپزشک ممکن است دارو را برای کنترل آن علائم تجویز کند.

چه چیزهایی روند درمان را مختل می کنند؟

یکی از موانع شایع درمان این اختلال این است که فرد از داشتن استقلال می ترسد و حتی از آن فراری است.

حتی وقتی می گوید می خواهد مستقل شود، بخشی از او ممکن است نگران باشد که استقلال یعنی تنها شدن یا از دست دادن توجه دیگران منجر شود.

مانع دیگر در روند درمان، وابسته شدن به درمانگر است!

اگر درمان به درستی هدایت نشود، فرد ممکن است به جای وابستگی به خانواده یا شریک عاطفی، به درمانگر خود وابسته شود. به همین دلیل درمان باید هم حمایت کننده باشد، هم استقلال ساز.

اگر عزیزانمان شخصیت وابسته دارد چه کنیم؟

زندگی در کنار فردی که وابستگی شدید دارد، هم دلسوزی می خواهد و هم مرزبندی چون می تواند آسیب زا باشد. اگر فقط از روی محبت همه تصمیم ها را برای او بگیرید، ممکن است ناخواسته وابستگی اش را تقویت کنید. اگر هم او را تحقیر یا رها کنید، ترس هایش شدیدتر می شود.

راه سالم، حمایت همراه با تقویت استقلال این افراد است که در ادامه به آنها می پردازیم.

1- تفاوت حمایت سالم با تقویت وابستگی

حمایت سالم یعنی کنار فرد باشید، اما به جای تصمیم گرفتن به جای او، کمک کنید خودش تصمیم بگیرد. مثلا به جای اینکه بگویید «این کار را بکن»، بهتر است بپرسید: «خودت بین این دو گزینه چه فکری می کنی؟»

حمایت سالم یعنی فرد احساس کند تنها نیست، اما همچنان مسئول زندگی خودش باقی می ماند.

2- چطور او را به درمان تشویق کنیم؟

تحت هیچ عنوانی با برچسب زدن شروع نکنید. گفتن جمله هایی مثل «تو بیمار هستی» یا «خیلی وابسته ای» معمولا دفاع و ترس ایجاد می کند.

بهتر است روی تجربیات تلخ فرد مبتلا تمرکز کنید: «به نظرم تصمیم گرفتن خیلی برایت اضطراب آور شده. شاید صحبت با روانشناس کمک کند کمتر اذیت شوی.»

تشویق به درمان باید آرام، محترمانه و بدون تهدید باشد.

3- مراقبت از خود در رابطه با فرد وابسته

اگر همیشه نقش نجات دهنده را برای فرد وابسته بازی کنید، خسته، عصبانی یا فرسوده می شوید. لازم است مرز داشته باشید. شما می توانید حمایت کنید، اما نمی توانید به جای دیگری زندگی کنید.

گاهی اطرافیان فرد وابسته هم نیاز دارند با روانشناس صحبت کنند تا یاد بگیرند چطور بدون عذاب وجدان، مرز سالم بگذارند.

چه زمانی باید برای درمان اختلال شخصیت وابسته به روانشناس مراجعه کرد؟

اگر وابستگی باعث شده تصمیم های مهم زندگی تان بدون تایید دیگران ممکن نباشد، اما اگر

1. از ترس ترک شدن در رابطه آسیب زا مانده اید
2. اگر تنهایی برایتان با اضطراب شدید همراه است
3. یا اگر مدام احساس می کنید بدون دیگری نمی توانید زندگی را مدیریت کنید

مراجعه به روانشناس می تواند بسیار کمک کننده باشد.

جمع بندی ویکی روان

اختلال شخصیت وابسته در ظاهر ممکن است شبیه عشق زیاد و محبت افراطی دیده شود، اما در عمق خود با ترس از تنهایی، بی اعتمادی به خود و نیاز شدید به مراقبت شدن همراه است.

فرد وابسته معمولا نمی خواهد دیگران را آزار دهد. او اغلب خودش هم از این همه تردید، ترس و نیاز به تایید خسته است.

مهم ترین نکته این است که وابستگی بیمارگونه این افراد قابل درمان است. با روان درمانی، تمرین تصمیم گیری، شناخت ریشه های وابستگی، ساختن مرزهای سالم و تجربه تدریجی استقلال، فرد می تواند رابطه هایی سالم تر و بالغ تر بسازد.

اگر قصد درمان جدی دارید، می توانید از خدمات غیرحضوری ویکی روان مانند مشاوره روانشناسی تصویری برای ارتباط باکیفیت با متخصص استفاده کنید. حتی اگر ساکن ایران نیستید، امکان رزرو مشاوره آنلاین خارج از کشور با پرداخت ارزی وجود دارد.