حمله پنیک چیست؟ (علائم حمله پانیک+درمان در خانه)
هر چیزی که برای درمان پانیک اتک باید بدانید اینجاست
حمله پنیک، حمله پانیک (Panic disorder)، حمله وحشت یا پنیک اتک، یک موج ناگهانی و شدید از ترس، اضطراب یا احساس خطر است که معمولا بدون هشدار قبلی شروع میشود و بدن را وارد حالت آماده باش میکند. حتی وقتی خطر واقعی وجود ندارد. در این حالت، فرد ممکن است احساس کند اتفاق بدی در حال رخ دادن است، کنترل خود را از دست میدهد، حتی دچار سکته یا خفگی میشود، یا در شرایطی بسیار خاص ممکن است بمیرد. اما نکته مهم این است که حمله پانیک به خودی خود خطرناک و کشنده نیست، هر چند تجربه آن میتواند بسیار ترسناک و آزار دهنده باشد. در جلسات مشاوره حمله پانیک در ویکی روان متخصصین به دلایل بروز پانیک اتک در فرد و روش های درمانی مرتبط به آن می پردازند که در ادامه بیشتر توضیح می دهیم.
فهرست موضوعات بررسی شده
- حمله پانیک چیست؟
- تعریف حمله پانیک به زبان ساده
- ریشه کلمه پانیک چیست؟ (پانیک به چه معناست)
- زمان حمله پانیک چه اتفاقی در بدن می افتد؟
- بازه زمانی وقوع اختلال هراس یا پنیک
- حمله پانیک چقدر طول می کشد؟
- آیا حمله پنیک خطرناک است؟ (روانشناسی چه می گوید؟)
- آیا پنیک اکت همان سکته قلبی است؟
- مثال هایی از حمله پانیک در موقعیت های مختلف که باید بدانید
- مهم ترین علائم حمله پانیک چیست؟
- شایع ترین نشانه هایی که با پنیک اشتباه گرفته می شوند کدامند؟
- از کجا بفهمم دچار حمله پانیک شده ام؟
- چه افرادی بیشتر دچار حمله پانیک می شوند؟
- علت حمله پانیک چیست؟
- تفاوت حمله پنیک و اضطراب چیست؟ (همراه جدول)
- فرق حمله پنیک و ترس شدید چیست؟
- میزان شیوع اختلال هراس چقدر است؟
- اولین تجربه حملات پانیک
- هنگام حمله پنیک چکار کنیم؟ (راهنمای قدم به قدم)
- چه کارهایی حمله پانیک را بدتر می کند؟
- تکنیک تنفس برای کنترل پانیک چطور انجام می شود؟
- راه پیشگیری از حمله پنیک چیست؟
- راه درمان پانیک چیست؟
- آیا حمله پانیک درمان قطعی دارد؟
- درمان پنیک در خانه (چه چیزهایی واقعا کمک می کنند؟)
- چه زمانی برای درمان پنیک به متخصص مراجعه کنیم؟
- رایج ترین باورهای اشتباه درباره پنیک که باید بدانید
- پیشنهاد ویکی روان به شما دوست عزیز
حمله پانیک چیست؟
با سایت سلامت روان ویکی روان همراه باشید.
برای درک ساده تر تعریف حمله پانیک، تصور کنید سیستم هشدار بدن شما مثل دزدگیر خانه عمل میکند. وقتی خطر واقعی وجود دارد، این دزدگیر باید فعال شود تا شما را برای فرار، دفاع یا واکنش سریع آماده کند.
اما در حمله پانیک، این دزدگیر بی دلیل یا بیش از حد حساس می شود و بدن طوری واکنش نشان می دهد که انگار در برابر یک خطر جدی قرار گرفته اید.یعنی در زمان بروز پانیک اکت ضربان قلب بالا میرود، نفس کشیدن سخت میشود، بدن میلرزد، دست و پا سرد یا بی حس می شوند و ذهن شروع میکند به ساختن بدترین سناریوها.
حمله پانیک معمولا در چند دقیقه به اوج میرسد و بعد کم کم فروکش میکند. بیشتر افراد هنگام اولین تجربه آن فکر میکنند دچار مشکل قلبی، تنگی نفس شدید یا یک بیماری خطرناک شدهاند. به همین دلیل بسیاری از افراد بعد از اولین حمله پانیک به اورژانس مراجعه میکنند. این نگرانی قابل درک است، چون علائم حمله پانیک واقعاً شبیه برخی مشکلات جسمی به نظر میرسند؛ اما تفاوت اصلی اینجاست که در پانیک، منبع اصلی واکنش، فعال شدن شدید اضطراب و سیستم عصبی بدن است.
تعریف حمله پانیک به زبان ساده
به زبان ساده، حمله پانیک یعنی بدن شما «احساس خطر» را بسیار جدی گرفته، در حالی که ممکن است واقعاً خطری در بیرون وجود نداشته باشد.
یادتان باشد بروز پانیک اکت نشانه ضعف، دیوانگی یا بی ارادگی نیست. بسیاری از افراد در دورههایی از زندگی، بهخصوص هنگام فشار روانی، استرس طولانی مدت، خستگی شدید، نگرانیهای مداوم یا تجربههای تلخ، ممکن است دچار حمله پانیک شوند.
شناخت درست این حالت، اولین قدم برای کنترل آن است؛ چون وقتی فرد بداند آنچه تجربه میکند حمله پانیک است و نه یک فاجعه واقعی، ترس او از خودِ علائم کمتر میشود و بدن سریعتر به آرامش برمیگردد.
حتما در ویکی روان بخوانید: تعریف اضطراب چیست؟
ریشه کلمه پانیک چیست؟ (پانیک به چه معناست)
معنی پانیک (Panic) ریشه در زبان یونانی دارد و از کلمه “پن” آمده است که یکی از خدایان در یونان قدیم بوده است.
اینکه پانیک به چه معناست مربوط می شود به اتفاقی که برای “پن یا پان” افتاده و زمان گشت و گذار در بین درختان و جنگل ها توسط صدای رعد و برق دچار ترس زیادی شده است.
در واقع معنی پانیک هم به ترس ناگهانی و غیر قابل کنترل اطلاق می شود.
زمان حمله پانیک چه اتفاقی در بدن می افتد؟
تجربیات به دست آمده از جلسات مشاوره روانشناسی در ویکی روان نشان می دهد، در زمان حمله پانیک، بدن وارد وضعیتی می شود که انگار با یک خطر واقعی و فوری روبه رو شده است. حتی اگر در محیط بیرونی هیچ تهدید مشخصی وجود نداشته باشد.
مغز انسان، به ویژه بخش هایی مانند آمیگدالا که در تشخیص خطر نقش دارند، پیام هشدار ارسال می کند و سیستم عصبی سمپاتیک فعال می شود. نتیجه این فرایند، ترشح هورمون هایی مثل آدرنالین و کورتیزول است، همان موادی که بدن را برای «جنگیدن یا فرار کردن» آماده می کنند. به همین دلیل فرد ناگهان احساس می کند قلبش تند می زند، نفسش بالا نمی آید، بدنش می لرزد یا انگار قرار است اتفاق وحشتناکی بیفتد.
تغییرات بدن زمان بروز پانیک اتک
یکی از اولین تغییرات، افزایش ضربان قلب و فشار خون است. قلب سریع تر کار می کند تا خون بیشتری به عضلات برساند، چون بدن تصور می کند باید از خطر فرار کند یا در برابر آن مقاومت نشان دهد.
همین تپش قلب شدید، برای بسیاری از افراد ترسناک ترین بخش حمله پانیک است چون ممکن است آن را با سکته قلبی اشتباه بگیرند.
در حالی که در بیشتر موارد، این تپش قلب نشانه تلاش بدن برای محافظت از فرد است، نه نشانه از کار افتادن قلب. البته اگر فرد سابقه بیماری قلبی دارد یا درد قفسه سینه شدید و غیرعادی تجربه می کند، بررسی پزشکی ضروری است.
تنفس هم در حمله پانیک تغییر می کند. بسیاری از افراد بدون اینکه متوجه شوند، تندتر و سطحی تر نفس می کشند. این حالت باعث به هم خوردن تعادل اکسیژن و دی اکسید کربن در خون می شود و می تواند علائمی مثل سرگیجه، گزگز دست و پا، بی حسی اطراف دهان، احساس سبکی سر و حتی حس جدا شدن از واقعیت ایجاد کند. برای همین فرد ممکن است فکر کند در حال غش کردن یا از دست دادن کنترل است، در حالی که بخش زیادی از این نشانه ها از نفس کشیدن سریع و اضطرابی می آید.
در عضلات بدن نیز تنش زیادی ایجاد می شود. شانه ها سفت می شوند، فک قفل می شود، دست ها می لرزند و ممکن است فرد احساس ضعف یا بی قراری شدید داشته باشد. معده و روده هم از این واکنش بی نصیب نمی مانند؛ چون در شرایط هشدار، بدن انرژی را از دستگاه گوارش به سمت قلب، ریه ها و عضلات هدایت می کند. به همین دلیل حالت تهوع، دل پیچه، خشکی دهان، احساس فشار در معده یا نیاز فوری به دستشویی در زمان حمله پانیک کاملا شایع است.
نکته مهم این است که حمله پانیک فقط یک تجربه جسمی نیست! ذهن هم همزمان درگیر تفسیرهای ترسناک می شود. فرد ممکن است با خود بگوید «دارم می میرم»، «کنترلم را از دست می دهم»، «الان دیوانه می شوم» یا «هیچ کس نمی تواند کمکم کند». همین فکرها دوباره ترس را بیشتر می کنند و ترس بیشتر، علائم بدنی را شدیدتر می کند. به زبان ساده، یک چرخه شکل می گیرد: بدن علامت می دهد، ذهن آن را خطرناک تعبیر می کند، اضطراب بالا می رود و بدن شدیدتر واکنش نشان می دهد.
با وجود شدت علائم، حمله پانیک معمولا خطرناک نیست و اغلب طی چند دقیقه به اوج می رسد و سپس آرام آرام کاهش پیدا می کند. بدن نمی تواند برای مدت طولانی در حالت هشدار شدید باقی بماند؛ به همین دلیل حتی اگر فرد کاری هم انجام ندهد، موج پانیک بالاخره فروکش می کند. دانستن همین نکته می تواند تا حدی آرامش بخش باشد: آنچه در بدن رخ می دهد، یک واکنش اضطرابی شدید است، نه لزوما یک فاجعه پزشکی.
بنابراین وقتی می پرسیم در زمان حمله پانیک چه اتفاقی در بدن می افتد، پاسخ این است:
بدن آژیر خطر را روشن می کند، اما خطر واقعی همیشه وجود ندارد. قلب، ریه ها، عضلات، دستگاه گوارش و ذهن همگی درگیر واکنش بقا می شوند.
مشکل اصلی این نیست که بدن «خراب» شده بلکه مشکل این است که سیستم هشدار بدن بیش از حد حساس شده و موقعیتی نسبتا عادی را مانند تهدیدی جدی تفسیر می کند. فهم این موضوع، اولین قدم برای کم کردن ترس از علائم پانیک و مدیریت بهتر آن است.
بازه زمانی وقوع اختلال هراس یا پنیک
تعداد دفعات وقوع حملات از چند حمله در روز تا چند حمله در سال متفاوت است.
به خاطر وجود علائم جسمانی همراه با این اختلال اکثرا این بیماران به مراکز غیر روانپزشکی مراجعه می کنند.
این اختلال ممکن است با گذر هراسی (ترس از فضاهای باز، تنها بودن دور از خانه یا داخل جمعیت و اماکن عمومی) یا بدون گذر هراسی دیده شود.
گذرهراسی ممکن است ناتوان کننده باشد و در فعالیت های اجتماعی و شغلی تاثیر بگذارد.
به طوری که ممکن است فرد مبتلا، خانه نشین شده و هرگز از خانه بیرون نیاید یا فقط وقتی کسی همراه با آنهاست از خانه خارج شوند.
حمله پانیک چقدر طول می کشد؟
تجربه نشان می دهد که حمله پانیک معمولا ناگهانی شروع می شود و در بیشتر افراد بین ۵ تا ۲۰ دقیقه طول می کشد.
شدت علائم معمولا در چند دقیقه اول به اوج می رسد، یعنی همان زمانی که فرد احساس می کند قلبش از کنترل خارج شده، نفس کم می آورد، بدنش می لرزد یا حتی فکر می کند قرار است اتفاق خطرناکی بیفتد. با این حال، خود حمله پانیک به طور معمول طولانی نیست و بعد از مدتی بدن به تدریج از حالت هشدار خارج می شود.
گاهی ممکن است فرد احساس کند حمله پانیک یک ساعت یا بیشتر ادامه داشته است، اما در واقع اغلب این حالت به دلیل موج های پشت سر هم اضطراب، ترس از تکرار حمله یا درگیر شدن ذهن با علائم بدنی است.
مثلا کسی که بعد از آرام شدن ضربان قلب، دوباره به نفس کشیدنش حساس می شود، ممکن است موج جدیدی از اضطراب را تجربه کند و تصور کند همان حمله قبلی هنوز تمام نشده است.
آیا حمله پنیک خطرناک است؟ (روانشناسی چه می گوید؟)
نظرات درباره خطرناک بودن حمله پنیک متفاوت است، اما روانشناسی نظر یکسانی دارد:
حمله پانیک معمولا به خودی خود خطرناک و کشنده نیست، هرچند حس آن می تواند بسیار ترسناک و شبیه سکته قلبی، خفگی یا از دست دادن کنترل باشد.
در بیشتر موارد، علائمی مثل تپش قلب، لرزش بدن، تعریق، تنگی نفس، سرگیجه و احساس مرگ قریب الوقوع بعد از چند دقیقه به اوج می رسد و به تدریج کم می شود. نکته مهم این است که بدن در حمله پانیک وارد حالت آماده باش شدید می شود، اما این حالت به معنی آسیب جدی به قلب یا مغز نیست.
بی توجهی به حمله پنیک چه عواقبی دارد؟
با این حال، بی توجهی به حملات پانیک کار درستی نیست. اگر این حملات تکرار شوند، فرد ممکن است از موقعیت های مختلف دوری کند، همیشه نگران حمله بعدی باشد و کیفیت زندگی اش پایین بیاید.
همچنین اگر برای اولین بار چنین علائمی را تجربه می کنید، درد قفسه سینه دارید، سابقه بیماری قلبی یا تنفسی دارید، یا علائم شما غیرعادی و طولانی است، بهتر است حتما توسط پزشک یا مشاور بررسی شوید تا علت های جسمی احتمالی رد شود. بعد از آن، درمان های روانشناختی مانند مشاوره، آموزش مدیریت و درمان اضطراب و در برخی موارد دارو می توانند کمک زیادی کنند.
اگر در معرض حملات پنیک قرار دارید یا یکی از عزیزان شما اخیرا آن را تجربه کرده است، جلسات مشاوره تلفنی با روانشناس در ویکی روان می تواند کمک کننده باشد تا برای درمان حمله پنیک اقدام کنید.
آیا پنیک اکت همان سکته قلبی است؟
پانیک اتک اصلا سکته قلبی نیست، اما چون هر دو می توانند با تپش قلب، درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق، سرگیجه و ترس شدید همراه باشند! خیلی از افراد در لحظه حمله پانیک به اشتباه فکر می کنند دچار سکته قلبی شده اند.
تفاوت اصلی اینجاست که در حمله پانیک، سیستم عصبی بدن ناگهان وارد حالت هشدار می شود و علائم معمولا طی چند دقیقه به اوج می رسند و سپس آرام آرام کاهش پیدا می کنند. اما در سکته قلبی، مشکل اصلی کاهش خون رسانی به عضله قلب است و درد یا فشار سینه ممکن است ادامه دار، سنگین تر و همراه با انتشار به دست چپ، فک، گردن، پشت یا معده باشد.
با این حال تشخیص قطعی فقط با حدس زدن ممکن نیست، چون شباهت علائم گاهی گمراه کننده است. اگر درد قفسه سینه برای اولین بار اتفاق افتاده، بیش از چند دقیقه ادامه دارد، با فعالیت بدتر می شود، همراه با تهوع، ضعف شدید، غش، تنگی نفس شدید یا انتشار درد است، باید آن را جدی گرفت و فورا کمک پزشکی گرفت.
بعد از اینکه پزشک علت های قلبی را رد کرد، می توان با اطمینان بیشتری سراغ درمان پنیک، کنترل اضطراب و پیشگیری از تکرار حملات رفت. در تجربه بالینی هم دیده می شود بسیاری از افراد بعد از یک بررسی پزشکی مطمئن، ترسشان کمتر می شود و بهتر می توانند حمله پانیک را مدیریت کنند.
اگر بدانید چطور استرس را درمان کنیم می توانید زمینه های بروز پنیک اکت را مدیریت کرده و از آن دور شوید.
مثال هایی از حمله پانیک در موقعیت های مختلف که باید بدانید
حمله پانیک می تواند در موقعیت های کاملا متفاوتی رخ دهد و همیشه هم دلیل واضحی ندارد. مثلا فردی در مترو ناگهان احساس می کند هوا کم شده، قلبش تند می زند و با خودش می گوید «الان اینجا از حال می روم و کسی کمکم نمی کند». یا کسی هنگام رانندگی در بزرگراه، با کمی سرگیجه و تپش قلب، ناگهان می ترسد کنترل ماشین را از دست بدهد و مجبور می شود کنار بزند.
در موقعیت های اجتماعی هم پانیک دیده می شود. مثلا فرد در مهمانی، جلسه کاری یا کلاس درس احساس می کند همه متوجه حال بد او شده اند، دست هایش می لرزد، دهانش خشک می شود و فقط می خواهد زودتر از آنجا خارج شود.
گاهی هم حمله پانیک در زمان استراحت اتفاق می افتد، مثلا نیمه شب فرد از خواب می پرد، قلبش تند می زند، نفسش بند آمده و فکر می کند سکته کرده است. حتی بعضی افراد در صف بانک، آسانسور، هواپیما، مرکز خرید یا هنگام تنها ماندن در خانه دچار همین موج ناگهانی ترس می شوند.
رایح ترین نمونه های حملات پنیک عبارتند از:
- حمله پنیک در خواب
- حمله پنیک در رانندگی
- حمله پنیک در محل کار
- حمله پنیک در جمع و مکانهای شلوغ
- حمله پنیک بعد از مصرف قهوه یا نوشیدنی انرژی زا
- حمله پنیک بعد از ورزش
- حمله پنیک در دوران بارداری
مهم ترین علائم حمله پانیک چیست؟
از دید روانشناسی و علم پزشکی، نشانه های حمله پانیک به دسته های زیر تقسیم می شوند:
- علائم جسمانی حمله پنیک
- علائم روانی و ذهنی حمله پنیک
- علائم رفتاری حمله پنیک
در ادامه به بررسی دقیق این موارد می پردازیم.
1- علائم جسمی حمله پنیک
علائم جسمی حمله پانیک معمولا ناگهانی شروع می شوند و بدن را طوری درگیر می کنند که فرد تصور می کند اتفاق خطرناکی در حال رخ دادن است. شایع ترین نشانه ها شامل:
- تپش قلب
- احساس فشار یا درد در قفسه سینه
- تنگی نفس
- نفس نفس زدن
- تعریق
- لرزش دست و بدن
- سرگیجه
- سبکی سر
- بی حسی یا گزگز دست و پا
- گرگرفتگی یا لرز که در حمله پنیک میانسالی زیاد دیده می شود.
- حالت تهوع
- دل آشوبه
- خشکی دهان
- احساس خفگی (زیر فشار)
- احساس سرما (لرز) یا گرما
- و احساس ضعف
است. بعضی افراد هم می گویند انگار گلویشان بسته شده یا نمی توانند نفس عمیق بکشند.
این علائم به دلیل فعال شدن شدید سیستم اضطراب بدن ایجاد می شوند، نه لزوما به خاطر یک خطر واقعی. در حمله پانیک، بدن آدرنالین بیشتری ترشح می کند، ضربان قلب بالا می رود و تنفس تغییر می کند، برای همین نشانه ها کاملا واقعی و قابل احساس هستند.
معمولا علائم طی چند دقیقه به اوج می رسند و بعد آرام آرام کم می شوند. با این حال، اگر درد سینه شدید است، علائم برای اولین بار رخ داده، طولانی شده یا با غش، ضعف شدید، کبودی لب ها یا سابقه بیماری قلبی و تنفسی همراه است، باید بررسی پزشکی انجام شود تا علت های جسمی مهم رد شوند.
2- علائم روانی حمله پنیک
علائم روانی و ذهنی پنیک اتک معمولا از خود علائم جسمی ترسناک تر به نظر می رسند، چون فرد احساس می کند کنترل ذهن و بدنش را از دست داده است!
شایع ترین نشانه ها شامل:
- ترس شدید و ناگهانی
- احساس مرگ قریب الوقوع
- ترس از دیوانه شدن
- ترس از غش کردن
- نگرانی از سکته یا خفگی
- اضطراب انتظار
- ناتوانی در تمرکز
- آشفتگی ذهنی
- ترس از مردن
- و هجوم افکار منفی
است. در این حالت ذهن مدام خطر را بزرگ تر از واقعیت نشان می دهد و فرد هر تپش قلب یا تغییر تنفس را نشانه یک اتفاق جدی تعبیر می کند. همچنین بیمار ممکن است در حین حمله دچار مسخ شخصیت (depersonalization) یا مسخ واقعیت (derealization) شود که در حمله پنیک بسیار رایج است.
تجربیات حاصل از جلسات مشاوره تصویری با روانشناس در ویکی روان می گوید که بعضی افراد هنگام حمله پانیک دچار احساس غیرواقعی بودن محیط یا جدا شدن از خود می شوند، یعنی حس می کنند اطرافشان غریب، دور یا شبیه خواب شده است.
این تجربه هرچند بسیار ناراحت کننده است، اما معمولا خطرناک نیست و به دلیل فشار شدید اضطراب روی سیستم عصبی رخ می دهد. نکته مهم این است که این افکار و احساسات، نشانه ضعف شخصیت یا دیوانگی نیستند. اگر حملات تکرار شوند یا ترس از حمله بعدی زندگی روزمره را محدود کند، مراجعه به مشاور روانشناس می تواند به فرد کمک کند الگوی فکری اضطراب را بشناسد و کنترل بیشتری روی واکنش های ذهنی خود پیدا کند.
3- نشانه های رفتاری پنیک اتک
از دید علم روانشناسی علائم رفتاری هنگام حمله پنیک معمولا نتیجه تلاش فوری فرد برای فرار از ترس و کاهش نشانه های بدنی است.
در این لحظه ممکن است:
- فرد بی قرار شود
- مدام راه برود
- از جمع یا محیط خارج شود
- دنبال هوای آزاد بگردد
- پنجره را باز کند
- روی زمین بنشیند
- آب بخورد
- به اطرافیان برای کمک مراجعه کند
- یا مرتب ضربان قلب و نفس کشیدن خود را چک کند.
در مواجه به حمله پنیک بعضی افراد هم برخلاف ظاهر آرام، درونشان به شدت آشفته است و فقط سعی می کنند حمله را از دیگران پنهان کنند.
یکی دیگر از رفتارهای رایج، اجتناب است. یعنی فرد بعد از چند تجربه حمله پنیک، از مکان هایی مثل مترو، آسانسور، مهمانی، کلاس، محل کار، رانندگی یا جاهای شلوغ دوری می کند، چون می ترسد دوباره همان حال بد برگردد.
این اجتناب شاید در کوتاه مدت آرامش بدهد، اما در بلندمدت انواع اضطراب را بیشتر می کند و دایره زندگی فرد را کوچک تر می سازد. اگر این رفتارها تکرار می شوند یا باعث محدود شدن زندگی روزمره شده اند، بهتر است جدی گرفته شوند، چون با درمان روانشناختی می توان به تدریج ترس از حمله و رفتارهای فراری را کاهش داد.
یادتان باشد اگر نسبت به حمله پنیک و نشانه های آن بی توجه باشید، فقط به شدت آن دامن می زنید!
شایع ترین نشانه هایی که با پنیک اشتباه گرفته می شوند کدامند؟
بعضی نشانه ها آن قدر شبیه حمله پانیک هستند که فرد یا اطرافیانش ممکن است سریع آنها را به انواع استرس نسبت دهند، در حالی که همیشه نباید چنین عجله ای کرد.
مثلا درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجه، لرزش بدن، تعریق، حالت تهوع، گزگز دست و پا، احساس خفگی، ضعف ناگهانی و سبکی سر از شایع ترین علائمی هستند که هم در پانیک دیده می شوند و هم می توانند در مشکلات جسمی دیگر مثل افت قند خون، کم خونی، مشکلات تیروئید، آسم، آریتمی قلبی، فشار خون، میگرن یا حتی سکته قلبی دیده شوند.
چطور از این اشتباه خودداری کنیم؟
تفاوت مهم این است که در پانیک، علائم معمولا ناگهانی شروع می شوند، با ترس شدید همراهند، ظرف چند دقیقه به اوج می رسند و بعد آرام آرام کم می شوند. اما اگر نشانه ها برای اولین بار رخ داده اند، با فعالیت بدتر می شوند، طولانی مانده اند، با غش، درد منتشر شونده به دست یا فک، کبودی لب ها، ضعف شدید، تب، یا سابقه بیماری قلبی و تنفسی همراهند، نباید آنها را فقط به پنیک اتک نسبت داد.
در چنین شرایطی بررسی پزشکی لازم است تا علت های جسمی رد شوند و بعد با خیال راحت تر بتوان روی درمان اضطراب و حملات پانیک تمرکز کرد.
از کجا بفهمم دچار حمله پانیک شده ام؟
این سوال در بخش مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان زیاد دریافت می شوند که از کجا بفهمیم دچار حمله پانیک شده ایم؟
برای اینکه بفهمیم دچار حمله پانیک شده ایم یا نه، باید به الگوی شروع و شدت علائم توجه کنیم.
بر حسب تجربه، حمله پانیک معمولا ناگهانی شروع می شود، در چند دقیقه به اوج می رسد و با ترس شدید از مرگ، سکته، خفگی یا از دست دادن کنترل همراه است.
در کنار این ترس، علائم جسمی مثل تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، تعریق، سرگیجه، فشار قفسه سینه، گزگز دست و پا یا دل آشوبه هم دیده می شود. نکته مهم این است که فرد در آن لحظه واقعا احساس خطر می کند، حتی اگر بعدا مشخص شود خطر جدی وجود نداشته است.
مثال واقعی از حمله پنیک
مثلا فردی را تصور کنید که در مترو نشسته، ناگهان قلبش تند می زند، نفسش کوتاه می شود، دست هایش می لرزد و با خودش می گوید «الان از حال می روم یا سکته می کنم». چند دقیقه بعد، وقتی از واگن خارج می شود و کمی نفسش را تنظیم می کند، علائم آرام تر می شوند.
این الگو می تواند شبیه حمله پانیک باشد، به ویژه اگر قبلا هم در موقعیت های مشابه تکرار شده باشد. با این حال، اگر این علائم برای اولین بار اتفاق افتاده، درد سینه شدید یا طولانی دارید، غش می کنید، یا سابقه بیماری قلبی و تنفسی دارید، تشخیص را به حدس و تجربه شخصی نسپارید و حتما بررسی پزشکی انجام دهید.
چه افرادی بیشتر دچار حمله پانیک می شوند؟
کسانی که زمینه اضطراب، وسواس فکری، افسردگی، کمال گرایی شدید یا نگرانی زیاد درباره سلامت خود دارند، معمولا نسبت به تغییرات بدنی حساس تر هستند و ممکن است تپش قلب، سرگیجه یا تنگی نفس را سریع تر خطرناک تعبیر کنند.
همچنین افرادی که سابقه خانوادگی اضطراب یا پانیک دارند، در دوره های فشار روانی شدید بیشتر در معرض حمله پنیک قرار می گیرند.
گروه دیگری که بیشتر دچار حمله پانیک می شوند، افرادی هستند که مدتی طولانی تحت اختلال استرس و نگرانی های شدید بوده اند یا تجربه های تلخ و شوک های روانی داشته اند. مثلا کسی که بعد از یک تصادف، هنگام سوار شدن به ماشین دچار تپش قلب و ترس شدید می شود یا فردی که بعد از فوت ناگهانی یکی از عزیزانش، هر درد ساده در قفسه سینه را نشانه مرگ می داند، ممکن است حمله پانیک را تجربه کند.
مصرف زیاد کافئین، بی خوابی، فشار کاری، تغییرات هورمونی، مصرف مواد محرک و حتی قطع ناگهانی بعضی داروها هم می توانند زمینه را برای بروز پنیک اتک آماده تر کنند.
نمونه ای از افراد با احتمال مواجهه با حمله پنیک
- افراد دارای اضطراب مزمن
- افرادی که سابقه تروما یا فشار روانی دارند
- افراد با سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی
- افرادی که سبک زندگی پرتنش دارند
- نقش کمخوابی، تغذیه نامناسب و فشار کاری
در جلسات مشاوره ترس از مرگ عزیزان که در ویکی روان برگزار می شود افراد زیادی با نشانه های حمله پنیک یا تجربیات مشابه دیده می شوند.
علت حمله پانیک چیست؟
علت پنیک می تواند بیشتر از تصورتان باشد یا حتی دیدگاه اشتباهی درباره دلیل پنیک شدن داشته باشید. در ادامه به مهم ترین آنها می پردازیم که از دل جلسات مشاوره ویکی روان به دست آمده اند.
1- عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی چه تاثیری بر حمله پنیک دارند؟
از دید منطقی عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی می توانند احتمال تجربه حمله پنیک را بیشتر کنند، اما به این معنی نیست که اگر یکی از اعضای خانواده دچار پانیک بوده، شما هم حتما به آن مبتلا می شوید.
در مقاله آیا افسردگی ارثی است در ویکی روان گفتیم که ژنتیک بیشتر مثل یک زمینه حساس عمل می کند، یعنی سیستم عصبی بعضی افراد سریع تر از دیگران وارد حالت هشدار می شود و بدنشان نسبت به تپش قلب، تنگی نفس یا تنش بدنی واکنش شدیدتری نشان می دهد. به همین دلیل، در خانواده هایی که اضطراب، انواع وسواس، افسردگی یا اختلال پانیک دیده می شود، احتمال بروز حملات پنیک کمی بالاتر است.
با این حال، سابقه خانوادگی فقط به ژن ها مربوط نیست. کودک یا نوجوانی که در محیطی پرتنش بزرگ می شود، یا مدام می بیند یکی از والدین از بیماری، مرگ، تنهایی یا مکان های شلوغ می ترسد، ممکن است ناخواسته یاد بگیرد نشانه های طبیعی بدن را خطرناک تفسیر کند.
مثلا تپش قلب بعد از دویدن را نشانه سکته بداند، نه یک واکنش طبیعی بدن. بنابراین ژنتیک، سبک تربیت، تجربه های استرس زا و نوع نگاه خانواده به اضطراب، همه کنار هم نقش دارند. خبر خوب این است که حتی با سابقه خانوادگی قوی، آموزش مهارت های مدیریت اضطراب، درمان روانشناختی و اصلاح سبک زندگی می توانند احتمال تکرار حملات پنیک را به شکل قابل توجهی کاهش دهند.
2- مصرف کافئین، الکل، مواد محرک و برخی داروها چه تاثیری بر حمله پنیک دارند؟
زندگی ما حاصل عادت هایی هستند که برای مدت طولانی آنها را تکرار می کنیم، این درباره پنیک اکت هم صدق می کند.
روانشناسی می گوید مصرف کافئین، الکل، مواد محرک و بعضی داروها می تواند احتمال حمله پنیک را بیشتر کند یا شدت آن را بالا ببرد، چون این مواد مستقیما روی سیستم عصبی، ضربان قلب، خواب و سطح اضطراب اثر می گذارند.
مثلا قهوه زیاد، نوشابه های انرژی زا، نیکوتین، آمفتامین ها و بعضی مواد محرک می توانند تپش قلب، لرزش، تعریق، بی قراری و تنگی نفس ایجاد کنند. همین علائم برای فردی که زمینه اضطراب دارد، ممکن است به اشتباه به عنوان نشانه خطر تعبیر شود و چرخه حمله پنیک را فعال کند.
مصرف نوشیدنی های الکلی هم گاهی در لحظه احساس آرامش می دهد، اما بعد از کاهش اثر آن می تواند اضطراب، بدخوابی، افت قند خون و تپش قلب ایجاد کند و زمینه حمله پنیک را بالا ببرد.
برخی داروها نیز در بعضی افراد علائم پنیک را ایجاد می کنند، مانند بعضی داروهای سرماخوردگی، ضداحتقان ها، داروهای تیروئید، کورتون ها، برخی داروهای آسم و حتی تغییر ناگهانی دوز داروهای اعصاب. البته این به معنی قطع خودسرانه دارو نیست.
اگر بعد از مصرف یک ماده یا داروی خاص دچار حمله پنیک می شوید، بهتر است زمان مصرف، مقدار و علائم خود را یادداشت کنید و با پزشک یا روانپزشک درباره تنظیم دوز یا جایگزین مناسب مشورت کنید.
3- تجربههای تلخ، تروما و شوکهای روانی باعث پنیک می شوند یا نه؟
بله، تجربه های تلخ، تروما و شوک های روانی می توانند یکی از زمینه های مهم بروز حمله پنیک باشند، به ویژه وقتی ذهن و بدن هنوز آن اتفاق را هضم نکرده اند.
تجربه هایی مثل:
- تصادف
- مرگ ناگهانی عزیزان
- طلاق پرتنش
- خشونت
- تهدیدهای روزانه
- بیماری سخت
- خیانت
- ورشکستگی
- یا حتی یک دوره طولانی فشار روانی
می توانند سیستم عصبی را در حالت آماده باش نگه دارند. در این وضعیت، بدن گاهی بدون خطر واقعی واکنش اضطراری نشان می دهد و فرد ناگهان دچار تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، سرگیجه یا ترس شدید می شود.
نکته مهم این است که حمله پنیک بعد از تروما و اتفاقات ناخوشایند نشانه ضعف یا اغراق کردن نیست.
گاهی بدن چیزی را به یاد می آورد که ذهن تلاش کرده فراموش کند. مثلا فردی که یک بار در آسانسور گیر افتاده، ممکن است ماه ها بعد با ورود به یک فضای بسته دچار حمله پنیک شود، حتی اگر آنجا امن باشد. درمان در این شرایط فقط آرام کردن علائم نیست، بلکه باید ریشه ترس، خاطره آسیب زا و احساس ناامنی درونی هم بررسی شود.
مشاوره تخصصی با روانشناس، درمان های مبتنی بر تروما و یادگیری مهارت های تنظیم اضطراب می توانند کمک کنند بدن دوباره یاد بگیرد که هر تپش قلب یا هر موقعیت آشنا، نشانه خطر نیست.
تفاوت حمله پنیک و اضطراب چیست؟ (همراه جدول)
حمله پانیک و اضطراب هر دو با ترس و نگرانی همراه هستند، اما یکسان نیستند!!!
اضطراب معمولا تدریجی تر شکل می گیرد و بیشتر به نگرانی درباره یک موضوع مشخص مربوط است، مثل آینده، بیماری، رابطه، کار یا مسائل مالی. اما حمله پانیک ناگهانی، شدید و موجی است. فرد ممکن است در چند دقیقه احساس کند در حال سکته، خفگی، دیوانه شدن یا از دست دادن کنترل است، حتی اگر دلیل واضحی برای این ترس پیدا نکند.
| موارد مورد مقایسه | حمله پانیک | اضطراب |
|---|---|---|
| شروع علائم | ناگهانی و سریع | تدریجی و آرام تر |
| شدت احساس ترس | در حمله پنیک بسیار شدید و گاهی وحشتناک است | خفیف تا شدید، اما معمولا قابل تحمل تر |
| مدت زمان | معمولا چند دقیقه تا کمتر از نیم ساعت | ممکن است ساعت ها، روزها یا حتی طولانی تر ادامه داشته باشد |
| علت یا محرک | گاهی بدون دلیل واضح رخ می دهد | اغلب به یک نگرانی یا مسئله مشخص مربوط است |
| علائم جسمی | تپش قلب شدید، تنگی نفس، لرزش، تعریق، سرگیجه، احساس خفگی | تنش عضلانی، دلشوره، بی قراری، خستگی، اختلال خواب، تمرکز پایین |
| فکر غالب | «الان اتفاق بدی می افتد» یا «دارم می میرم» | «نکند بعدا مشکلی پیش بیاید؟» |
| رفتار فرد | فرار از موقعیت، درخواست کمک فوری، چک کردن بدن | فکر کردن زیاد، اجتناب، بی قراری، تلاش برای کنترل شرایط |
به زبان ساده،
اختلال اضطراب بیشتر شبیه یک نگرانی ادامه دار است، اما حمله پانیک شبیه موج ناگهانی ترس شدید است که بدن را یکباره درگیر می کند.
البته این دو می توانند کنار هم هم دیده شوند. مثلا فردی که مدت ها اضطراب دارد، ممکن است در دوره های فشار روانی دچار پنیک اتک هم بشود. اگر این حالت ها تکرار شوند یا باعث اجتناب از کار، رابطه، رانندگی، جمع یا مکان های شلوغ شوند، بهتر است با روانشناس بررسی شوند تا الگوی اضطراب و حملات پانیک دقیق تر مشخص شود.
فرق حمله پنیک و ترس شدید چیست؟
هرچند از بیرون ممکن است شبیه هم به نظر برسند اما حمله پانیک با ترس شدید فرق دارد.
در جلسات مشاوره برای درمان ترس در ویکی روان گفته می شود که ترس شدید معمولا در پاسخ به یک خطر مشخص ایجاد می شود، مثلا وقتی نزدیک است تصادف کنیم، خبر بدی می شنویم یا در موقعیتی واقعا تهدید کننده قرار می گیریم. در این حالت، ذهن می داند از چه چیزی ترسیده و با دور شدن از خطر، شدت ترس هم معمولا کم می شود.
فرق اصلی ترس با حمله پانیک
اما حمله پانیک اغلب ناگهانی تر و شدیدتر است و گاهی بدون خطر واضح شروع می شود. فرد ممکن است در خانه، محل کار، مترو یا حتی هنگام استراحت ناگهان دچار تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، تعریق، سرگیجه و احساس مرگ یا از دست دادن کنترل شود. تفاوت مهم اینجاست که در پنیک اتک، خود علائم بدن ترسناک می شوند. یعنی فرد از تپش قلبش می ترسد، بعد ترس بیشتر می شود، تپش قلب بالاتر می رود و این چرخه ادامه پیدا می کند.
به زبان ساده، در ترس شدید معمولا یک خطر بیرونی وجود دارد، اما در حمله پانیک بدن انگار زنگ خطر را بی دلیل یا بیش از حد به صدا در می آورد. اگر این حالت ها تکرار شوند، یا باعث شوند فرد از مکان ها، جمع ها، رانندگی یا تنهایی دوری کند، بهتر است جدی گرفته شوند و برای درمان پانیک از روانشناس کمک بگیرد.
میزان شیوع اختلال هراس چقدر است؟
میزان شیوع اختلال هراس ۸/۳ درصد و میزان شیوع حملات هراس ۵/۶ درصد می باشد. (این آمار تقریبی می باشد)
بیماری پانیک در زنان ۳- ۲ برابر شایع تر از مردان است و تنها عامل اجتماعی مهم در اپیدمیولوژی (همه گیری) اختلال هراس وجود سابقه طلاق و گوشه گیری است.
علائم اختلال هراس در هر سنی می توانند ظاهر شوند، اما به طور معمولی در افراد جوان (به طور متوسط در ۲۵ سالگی) شروع می شود.
شیوع گذر هراسی از ۶/۰- درصد ۶ درصد متغیر است و ۷۵ درصد بیماران به طور همزمان اختلال پانیک نیز دارند. در مجموع اختلال هراس اختلال مزمن است گرچه پیش آگهی می تواند متغیر باشد.
ولیکن در حدود ۴۰-۳۰ درصد بیماران در نهایت فاقد علامت، ۵۰ درصد دارای علائم خفیف، در حدی که زندگی آنها را مختل نمی کند و ۲۰-۱۰ درصد باقیمانده بدون تغییر باقی می ماند.
در ابتدا بیمار سعی میکند بیماری خود را پنهان سازد اما به تدریج اطرافیان متوجه تغییرات رفتاری بیمار می شوند. 40 تا 80 درصد بیماران دچار بیماری افسردگی میشوند و احتمالی خودکشی در آنها بسیار زیاد است.
اولین تجربه حملات پانیک
بسیاری از افراد که برای اولین بار دچار این حملات می گردند، فکر می کنند که دچار حمله قلبی شده اند،در حال از دست دادن عقل خود هستند و یا دارند می میرند.
بسیاری می گویند این حملات دلهره آورترین وقایع زندگی آنها بوده است.
اگر این حملات بصورت مکرر و غیر منتظره اتفاق افتد بعنوان بیماری پانیک تلقی خواهد شد.
ولی طبق نظر مشاور روانپزشک حملات پانیک در جریان دیگر بیماریهای اضطرابی نیز اتفاق می افتد.
بعنوان مثال کسانی که دچار انواع بیماری فوبیا (ترس از مکانهای سربسته، ارتفاع، جاهای پرازدحام و غیره) هستند، ممکن است این حملات را با قرار گرفتن در شرایط اضطراب آور تجربه کنند.
بیماران دچار حملات پانیک بخوبی با داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی درمان می شوند.
همانطور که بارها در ویکی روان گفتیم، مشخصه اصلی این اختلال، وقوع خود به خود و غیره منتظره حملات آن است.
نخستین حمله پانیک اغلب کاملاً خود به خود است، اما گاه حمله های Panic به دنبال آشفتگی، فعالیت بدنی، فعالیت جنسی یا آسیب هیجانی متوسطی روی می دهند.
وقتی این حمله آغاز می شود، علائمش در عرض ده دقیقه به سرعت تشدید می شود.
بیمار غالباً نمی تواند علت ترس خود را بیان کند ممکن است دچار اغتشاش شعور شود و در تمرکز اشکال پیدا کند.
هنگام حمله پنیک چکار کنیم؟ (راهنمای قدم به قدم)
مراحل زیر را زمان مواجهه با حمله پانیک انجام دهید:
قدم 1
هنگام حمله پانیک، اولین قدم این است که به خودتان یادآوری کنید این حالت هرچند ترسناک است، اما خطرناک نیست و مثل یک موج بالا می آید و پایین می رود.
نکته این است که سعی نکنید با زور با آن بجنگید، چون جنگیدن با اضطراب اغلب آن را شدیدتر می کند. بهتر است در همان لحظه بنشینید، پاها را روی زمین بگذارید و چند ثانیه به اطراف نگاه کنید تا مغز پیام امنیت بیشتری دریافت کند.
قدم 2
مرحله بعد، تنظیم تنفس است. آرام از بینی نفس بگیرید، کمی مکث کنید و آهسته از دهان بیرون بدهید. لازم نیست نفس خیلی عمیق بکشید، چون نفس های عمیق و تند گاهی سرگیجه را بیشتر می کنند.
بعد از آن، توجه خود را از بدن به محیط منتقل کنید. مثلا پنج چیزی که می بینید، چهار صدایی که می شنوید و سه چیزی که لمس می کنید را نام ببرید. این کار ساده کمک می کند ذهن از فکرهایی مثل «دارم می میرم» یا «کنترلم را از دست می دهم» فاصله بگیرد.
قدم 3
در قدم بعدی، با خودتان کوتاه و واقعی حرف بزنید: «این حمله پانیک است، قبلا هم گذشته، بدنم در حالت هشدار است و چند دقیقه دیگر آرام تر می شوم.» اگر در مکان شلوغ هستید، به جای فرار ناگهانی، به یک نقطه آرام تر بروید و از یک فرد مطمئن کمک بخواهید.
قدم 4
بعد از پایان حمله هم بهتر است علت های احتمالی مثل کم خوابی، کافئین، استرس یا افکار قبل از حمله را یادداشت کنید. اگر حملات تکرار می شوند، مراجعه به متخصص روانشناس کمک می کند ریشه ترس و روش های کنترل پنیک را دقیق تر یاد بگیرید.
تکرار مراحل بالا در زمان بروز حمله پانیک کمک می کند به روان و اعصاب خود بیشتر مسلط باشید.
چه کارهایی حمله پانیک را بدتر می کند؟
تجربه افراد نشان می دهد بعضی واکنش ها هنگام حمله پانیک، ناخواسته شدت آن را بیشتر می کنند.
بدترین کار زمان حمله پنیک جنگیدن با علائم و تلاش برای کنترل فوری آنهاست.
وقتی فرد مدام ضربان قلبش را چک می کند، نفسش را امتحان می کند، دنبال نشانه سکته می گردد یا با خودش می گوید «نباید این اتفاق بیفتد»، مغز خطر را جدی تر برداشت می کند و اضطراب بالاتر می رود.
نفس کشیدن تند و عمیق، فرار ناگهانی از موقعیت، جستجوی مداوم علائم در اینترنت و درخواست اطمینان پشت سر هم از دیگران هم می تواند چرخه پنیک را قوی تر کند.
به تغذیه خود دقت کنید
از طرفی، مصرف زیاد قهوه، نوشابه انرژی زا، نیکوتین، الکل، کم خوابی، گرسنگی طولانی، فشار کاری شدید و تنها ماندن با افکار ترسناک، احتمال شدیدتر شدن حمله پانیک را بالا می برد. بعضی افراد بعد از هر حمله، از مترو، آسانسور، رانندگی، جمع یا مکان های شلوغ دوری می کنند.
این اجتناب در لحظه آرامش می دهد، اما به مغز یاد می دهد آن موقعیت واقعا خطرناک بوده و در نتیجه حملات بعدی راحت تر تکرار می شوند. بهتر است به جای فرار و کنترل افراطی، فرد یاد بگیرد علائم را بشناسد، تنفسش را آرام کند، توجهش را به محیط برگرداند و برای درمان ریشه ای اضطراب از روانشناس کمک بگیرد.
مشاوره برای درمان اضطراب می تواند گزینه ای مناسب باشد تا در مواجهه با حمله پنیک بهتر عمل کنید.
تکنیک تنفس برای کنترل پانیک چطور انجام می شود؟
تکنیک تنفس (که کاربردهای زیادی هم دارد) برای کنترل پانیک باید آرام، ساده و بدون فشار انجام شود.
در مقاله چطور با تنفس صحیح استرس را کم کنیم توضیح دادیم که هدف این نیست که نفس های خیلی عمیق بکشید، چون تنفس عمیق و سریع گاهی سرگیجه و گزگز دست و پا را بیشتر می کند. بهترین کار این است که در یک جای نسبتا امن بنشینید، کف پاها را روی زمین بگذارید، شانه ها را شل کنید و چند ثانیه فقط متوجه خروج هوا از بدن شوید.
یک روش کاربردی این است:
- ۳ ثانیه آرام از بینی نفس بگیرید
- ۱ ثانیه مکث کنید و ۵ تا ۶ ثانیه آهسته از دهان بیرون بدهید، انگار دارید شعله شمع را بدون خاموش کردن تکان می دهید.
این چرخه را چند دقیقه تکرار کنید و همزمان با خودتان بگویید: «بدنم در حالت هشدار است، اما من در حال آرام کردن آن هستم.» بازدم طولانی تر از دم، به سیستم عصبی پیام امنیت می دهد و کمک می کند ضربان قلب و تنش بدن کم کم پایین بیاید.
اگر هنگام انجام تکنیک تنفس حس کردید تمرکزتان به هم می ریزد، لازم نیست کامل و بی نقص انجامش دهید. کافی است فقط بازدم ها را کمی طولانی تر کنید و توجهتان را به تماس پاها با زمین یا صدای اطراف برگردانید. در حمله پانیک، همین کارهای کوچک و تکراری از تلاش برای کنترل کامل بدن موثرترند.
راه پیشگیری از حمله پنیک چیست؟
بر اساس یافته های روانشناسی، برای پیشگیری از حمله پنیک باید فقط به لحظه حمله فکر نکنیم، بلکه باید سطح کلی اضطراب بدن را پایین بیاوریم.
مواردی مثل:
- خواب منظم
- کاهش مصرف قهوه
- کم کردن مصرف نوشیدنی های انرژی زا
- خوردن وعده های غذایی منظم
- ورزش سبک مثل پیاده روی
- کم کردن مصرف نیکوتین به هر شکل
- و پرهیز از الکل
می توانند سیستم عصبی را آرام تر و مقاوم تر کنند. بدن خسته، گرسنه یا پر از محرک، خیلی راحت تر وارد حالت هشدار می شود.
از نظر روانی هم مهم است فرد کم کم رابطه اش را با علائم بدنی تغییر دهد. اگر هر تپش قلب، سرگیجه یا تنگی نفس را نشانه خطر بداند، احتمال شروع چرخه پنیک بیشتر می شود. همانطور که بارها در ویکی روان گفتیم تمرین تنفس آرام، تکنیک های آرام سازی، نوشتن افکار اضطرابی و یادگیری اینکه «این فقط اضطراب است، نه خطر واقعی» به مرور قدرت حمله را کمتر می کند. همچنین نباید بعد از هر حمله، از مکان هایی مثل مترو، آسانسور، رانندگی، جمع یا تنهایی فرار کرد، چون اجتناب در بلندمدت ترس را قوی تر می کند.
راه درمان پانیک چیست؟
اکثر این بیماران با توجه به علائم که مربوط به قلب و تنفس می باشد به پزشکان متخصص قلب و ریه و مغز و اعصاب مراجعه می کنند.
انواع آزمایشات و اقدامات پاراکلینیک را انجام می دهند مانند انواع عکسبرداری از سر و ریه – نوار مغز و غیره. اما در واقع دارو درمانی، مشاوره روانشناسی، شناخت درمانی، آنالیز ریشه های خودآگاه و ناخودآگاه اضطراب و روش های آرام سازی (relaxation) است که می تواند به بیمار در کنترل حملات پانیک کمک فراوانی کند.
آیا حمله پانیک درمان قطعی دارد؟
این سوال زیاد در ویکی روان پرسیده می شود که آیا می توان یکبار برای همیشه حملات پنیک را درمان کرد یا نه؟
بله، حمله پانیک قابل درمان است و بسیاری از افراد با درمان درست یا کاملا از حملات رها می شوند یا تعداد و شدت آنها آن قدر کم می شود که دیگر زندگی روزمره شان را مختل نمی کند.
منظور از درمان قطعی پنیک اتک این نیست که فرد دیگر هیچ وقت اضطراب را تجربه نمی کند، بلکه یعنی یاد می گیرد چرخه پنیک را بشناسد، از علائم بدنی نترسد و اجازه ندهد ترس از حمله بعدی زندگی اش را کنترل کند. (این نکته ای است که کمتر شخصی به آن توجه می کند.)
موثرترین روش درمان حمله پانیک معمولا روان درمانی، به ویژه رفتار درمانی شناختی (CBT) است که در ویکی روان جلستی تحت عنوان مشاوره با رویکرد رفتار درمانی شناختی هم برگزار می کنیم.
در این روش فرد یاد می گیرد افکاری مثل «دارم سکته می کنم» یا «کنترلم را از دست می دهم» را بررسی کند، از رفتارهای فراری و اجتنابی کم کند و به تدریج بدنش را نسبت به علائم اضطراب حساسیت زدایی کند. در بعضی موارد، روانپزشک ممکن است دارو هم تجویز کند تا شدت حملات پایین بیاید و فرد بهتر بتواند در روند درمان شرکت کند.
نکته مهم این است که پانیک اتک معمولا با توصیه های ساده مثل «آرام باش» یا «بهش فکر نکن» درمان نمی شود. درمان زمانی نتیجه خوبی می دهد که علت های زمینه ای مثل استرس مزمن، تروما، کم خوابی، مصرف کافئین یا الکل، وسواس فکری و ترس از بیماری هم بررسی شوند. بنابراین اگر حملات تکرار می شوند، درمان تخصصی را عقب نیندازید، چون هرچه زودتر شروع شود، احتمال برگشت به زندگی عادی بیشتر است.
درمان اختلال هراس
نکات دیگری که می تواند آرامش بیشتری به فرد دچار حمله دهد شامل این موارد است:
- اطمینان دادن به بیمار و همراهیان مبنی بر اینکه این علایم مربوط به یک بیماری شناخته شده است و منشا جسمانی ندارد
- بلکه منشا ذهنی و روانی دارد و باعث مرگ نخواهد شد
- تشویق بیمار به تنفس آرام و عمیق در مواقع تنگی نفس
- اجتناب از مصرف کافئین و نیکوتین
یادتان باشد که
در روند دارو درمانی دوره درمان پس از بهبود اولیه که حدود یک ماه طول میکشد، در حدود ۸ تا ۱۲ ماه است
با این حال روش های آرام سازی مانند آرامش عضلانی و آموختن نحوه نفس کشیدن در مواقع شروع حمله هراس مفیدند.
نقش دارو در درمان پانیک چیست؟
دارو درمانی،روان درمانی و روش های آرام سازی (relaxation) در درمان این بیماران مؤثر هستند.
داروهای موثر در درمان این بیماران عبارتند از:
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای
- چهارحلقهای
- مهارکننده های مونوآمین اکسیداز
- مهارکننده های اختصاصی باز جذب سروتونین و
- بنزودیازپینها
دارو درمانی آلپروزولام و پاروکستین از داروهای مورد استفاده در درمان اختلال و حملات پانیک هستند، اما باید طبق نظر پزشک معالج مصرف شوند.
رویکردهای درمانی مانند رفتار درمانی شناختی همراه با گروه درمانی و خانواده درمانی به بیمار و خانواده اش کمک می کند که خود را با واقعیت وجود این اختلال در فرد بیمار و مشکلات روانی ناشی از آن سازگار سازند.
درمان پنیک در خانه (چه چیزهایی واقعا کمک می کنند؟)
درمان خانگی پنیک اتک به معنی جایگزین کردن روانشناس یا پزشک نیست، اما می تواند تعداد و شدت حملات را کمتر کند.
اولین کار، شناختن الگوی حمله است. یعنی بدانید چه زمانی هایی دچار حمله پانیک می شوید؟
زمان شروع، موقعیت، مقدار خواب، مصرف زیاد قهوه، استرس های همان روز و فکری که قبل از حمله داشتید را یادداشت کنید. بعد از چند هفته معمولا مشخص می شود چه چیزهایی بدن شما را وارد حالت هشدار می کند.
چند کار ساده واقعا کمک کننده اند:
- خواب منظم داشته باشید
- کم کردن کافئین روزانه و مصرف نوشابه انرژی زا
- خوردن وعده های غذایی منظم و سالم
- پیاده روی روزانه و تحرک بدنی
- تمرین تنفس آرام
- مدیتیشن کوتاه
- گرفتن دوش آب ولرم
- کم کردن جستجوی علائم در اینترنت.
هنگام شروع حمله پنیک هم بهتر است به جای فرار و کنترل وسواسی بدن، بنشینید، بازدم را کمی طولانی تر کنید، کف پاها را روی زمین حس کنید و با خودتان بگویید: «این پانیک است، خطر واقعی نیست و چند دقیقه دیگر کمتر می شود.»
در خانه باید از رفتارهایی که پانیک را قوی تر می کنند هم فاصله گرفت، مثل چک کردن مداوم نبض، گرفتن فشار خون پشت سر هم، پرهیز کامل از مکان های ترسناک، مصرف خودسرانه دارو یا استفاده از الکل برای آرام شدن.
چه زمانی برای درمان پنیک به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر حمله پانیک برای اولین بار اتفاق افتاده، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت های جسمی مثل مشکلات قلبی، تیروئید، کم خونی، آسم، افت قند خون یا عوارض دارویی بررسی شوند. چون علائم پنیک مثل تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه و تعریق گاهی شبیه بیماری های جسمی جدی هستند و نباید بدون بررسی توسط متخصص، همه چیز را به اضطراب نسبت داد.
در مواردی مثل:
- درد شدید یا طولانی قفسه سینه
- انتشار درد به دست، فک
- گردن یا پشت
- غش، ضعف شدید
- تنگی نفس غیرعادی
- کبودی لب ها
- ضربان قلب نامنظم
- یا وجود سابقه بیماری قلبی و تنفسی
مراجعه فوری ضروری است.
همچنین اگر حملات پانیک تکرار می شوند، باعث ترس از حمله بعدی شده اند، شما را از رانندگی، کار، رابطه، جمع یا مکان های شلوغ دور کرده اند، بهتر است از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرید. درمان زودتر معمولا جلوی شدیدتر شدن اضطراب و محدود شدن زندگی را می گیرد.
رایج ترین باورهای اشتباه درباره پنیک که باید بدانید
یکی از مهم ترین باورهای اشتباه درباره حمله پانیک این است که «حتما خطرناک است» یا «به سکته قلبی ختم می شود». در حالی که حمله پانیک معمولا خطر جانی ندارد، هر چند علائم آن مثل تپش قلب، تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرگیجه می توانند بسیار ترسناک باشند.
اشتباه رایج دیگر این است که فرد فکر می کند اگر حمله پانیک دارد، یعنی ضعیف، دیوانه یا ناتوان است. واقعیت این است که پانیک بیشتر به حساس شدن سیستم اضطراب بدن مربوط است، نه ضعف شخصیت.
باور غلط بعدی این است که «باید هر طور شده از حمله فرار کرد».
فرار از مترو، آسانسور، مهمانی، رانندگی یا مکان های شلوغ شاید در لحظه آرامش بدهد، اما به مرور ترس را قوی تر می کند و باعث می شود زندگی فرد محدودتر شود. بعضی ها هم تصور می کنند تنها راه کنترل پانیک، مصرف دارو یا برعکس، فقط تحمل کردن آن است. در حالی که درمان موثر معمولا ترکیبی از آموزش، روان درمانی، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز داروست.
یک باور اشتباه دیگر این است که «اگر یک بار حمله پانیک داشتم، تا آخر عمر همین طور می مانم». بسیاری از افراد با درمان درست یاد می گیرند علائم را بشناسند، از آنها نترسند و چرخه پانیک را متوقف کنند. مهم این است که حمله پانیک را نه بی اهمیت بدانیم و نه فاجعه سازی کنیم. نگاه درست این است: پنیک اتک ترسناک است، اما قابل فهم، قابل مدیریت و قابل درمان است.
پیشنهاد ویکی روان به شما دوست عزیز
وجود اختلال هراس و وقوع گاه و بی گاه حملات پنیک می تواند زندگی ما را مختل کند.
حتی ترس از وقوع آن از خود حمله پانیک بدتر است و عواقب زیادی در زندگی فردی و اجتماعی افراد خواهد داشت.
اگر از این اختلال رنج می برید یا علائم آن را در خود مشاهده می کنید، می توانید در بخش مشاوره تصویری روانشناسی سایت ویکی روان، با مشاور مورد نظرتان به صورت آنلاین و تصویری از سراسر دنیا جلسه مشاوره درمان انواع ترس ها، مشاوره درمان اضطراب و استرس یا هر موضوع دیگر برگزار نمائید.
کافیست روی دکنه زیر کلیک کنید:
مشاوره سریع و فوری با روانشناس
با سلام و خسته نباشید بنده به دلیل بیماری پانیک ۱ ماه قرص سرترالین ۲ تا می خوردم یکی صبح یکی شب (دوز ۵۰) خیلی بهتر شدم ولی بعضی شبا یهو از خواب می پرم و بصورت خفیف حملات پانیک می گیرم البته زود رفع می شه می خواستم بدونم چقدر طول میکشه کامل خوب شم و آیا ممکنه دوباره بیماری من برگرده خیلی نگرانم خواهش می کنم جواب مرا زود بدهید
از وقتی جنگ شده همش با هر صدایی پنیک اتک میشم و حالم بده. احساس میکنم ضربان قلبم بالاس. ملاتونین خوردم امشب زودتر بخوابم.