اختلال انفجاری متناوب چیست؟ علائم، علت، درمان و داروی خشم انفجاری
خشم انفجاری چطور درمان می شود؟
اختلال انفجاری متناوب (intermittent explosive disorder) فقط عصبی شدن یا بد اخلاقی نیست و چیزی فراتر از احساس عصبانیت است. در این اختلال، فرد در لحظه هایی کوتاه اما شدید، کنترل خشم را از دست می دهد و رفتاری نشان می دهد که با موقعیت تناسب ندارد. ممکن است بعد از چند دقیقه آرام شود، پشیمان شود، قول بدهد دیگر تکرار نمی کند، اما دوباره با محرکی کوچک همان چرخه برگردد. اگر این فوران ها به رابطه، خانواده، کار، امنیت اطرافیان یا عزت نفس خود فرد آسیب می زند، موضوع نیاز به بررسی جدی دارد. در سایت سلامت روان ویکی روان، این موضوع را نه برای برچسب زدن، بلکه برای فهم دقیق تر و انتخاب مسیر درمانی درست بررسی می کنیم.
فهرست موضوعات بررسی شده
- علائم اختلال انفجاری متناوب چگونه خود را نشان می دهند؟
- علت اختلال انفجاری متناوب چیست؟ (چه عواملی آن را شدیدتر می کنند؟)
- اختلال انفجاری متناوب چطور تشخیص داده می شود؟
- اختلال انفجاری متناوب چه تاثیری بر رابطه، خانواده و کار می گذارد؟
- درمان اختلال انفجاری متناوب چطور انجام می شود؟
- داروی برای اختلال خشم انفجاری چیست؟
- چطور قبل از انفجار خشم خود را متوقف کنیم؟
- سوالات همیشگی در باره اختلال خشم انفجاری
- جمع بندی ویکی روان از این اختلال رایج
علائم اختلال انفجاری متناوب چگونه خود را نشان می دهند؟
علائم اختلال انفجاری متناوب معمولا ناگهانی، شدید و کوتاه مدت هستند، دقیقا مانند انفجار اما با اثراتی طولانی مدت بر روان اطرافیان!
فرد ممکن است چند دقیقه قبل از فوران خشم، فشار درونی زیادی حس کند، اما نتواند آن را به کلمه، مکث یا رفتار سالم تبدیل کند. نتیجه این می شود که واکنش او بسیار بزرگ تر از محرک واقعی دیده می شود.
مثلا یک جمله انتقادی، دیر جواب دادن طرف مقابل، ترافیک، بی نظمی خانه یا مخالفت ساده می تواند به داد زدن، تهدید، کوبیدن در، شکستن وسیله یا حمله کلامی تبدیل شود.
طبق توضیحات سایت Mayo Clinic درباره علائم اختلال انفجاری متناوب، این فوران ها تکانشی هستند و شدت آنها با موقعیت تناسب ندارد. نکته مهم این است که فرد ممکن است بین این دوره ها کاملا آرام، مهربان یا منطقی به نظر برسد.
در واقع همین تناوب باعث می شود اطرافیان سردرگم شوند و خود فرد هم بگوید: «نمی دانم چرا آن لحظه آنقدر منفجر شدم.»
اگر بدانید چند نوع خشم داریم و هر کدام چه ویژگی هایی دارند بهتر می توانید تفاوت خشم طبیعی، خشم سرکوب شده و خشم انفجاری را درک کنید. قبلا در ویکی روان مفصل درباره این موضوع توضیح داده ایم.
در ادامه بیشتر به بررسی نشانه های اختلال انفجاری متناوب از دید علمی می پردازیم:
۱. نشانه های رفتاری؛ داد زدن، تهدید، شکستن وسایل و حمله ناگهانی
در نشانه های رفتاری این اختلال، مسئله فقط بالا رفتن صدا نیست.
در حقیقت شدت، سرعت و بی تناسب بودن واکنش اهمیت دارد.
فرد ممکن است در چند ثانیه از ناراحتی به انفجار برسد. رفتارهایی مثل داد زدن، فحاشی، تحقیر، تهدید، پرت کردن وسیله، کوبیدن مشت به دیوار، هل دادن، رانندگی پرخطر یا ترساندن اطرافیان می تواند در این چرخه دیده شود.
- بحث کوچک به دعوای شدید تبدیل می شود.
- فرد بعد از عصبانیت می گوید «دستم خودم نبود».
- اطرافیان برای پیشگیری از انفجار بعدی، مدام مراقب حرف زدن خود هستند.
- رفتار پرخاشگرانه چند بار تکرار می شود، نه اینکه فقط یک بار در یک بحران خاص رخ داده باشد.
اگر موضوع اصلی شما کنترل رفتارهای پرخاشگرانه است، مقاله تغییر رفتار پرخاشگری در ویکی روان می تواند مکمل خوبی برای این بخش باشد.
۲. نشانه های بدنی قبل از انفجار خشم؛ تپش قلب، فشار، لرزش و گرگرفتگی
بسیاری از افراد قبل از فوران خشم، علائم بدنی مشخصی دارند اما به آنها توجه نمی کنند در واقع بدن زودتر از زبان هشدار می دهد.
ممکن است تپش قلب، داغ شدن صورت، لرزش دست، فشار در سر یا قفسه سینه، گرفتگی فک، عرق کردن، نفس های تند یا انقباض عضلات دیده شود. بعضی افراد می گویند:
- انگار موجی از حرارت بالا می آید
- یا همه چیز در بدنم قفل می شود.
این نشانه ها به معنی خطرناک بودن فرد نیست، اما یک چراغ هشدار جدی است. اگر فرد یاد بگیرد همین علائم را زود تشخیص دهد، می تواند قبل از رسیدن به نقطه انفجار، از موقعیت فاصله بگیرد.
افرادی که از تاثیر استرس بر مغز و اعصاب غافل هستند، متاسفانه با این فشارهای روانی کنار می آیند و آسیب زیادی به خود و اطرافیان وارد می کنند.
۳. احساس بعد از فوران خشم شامل پشیمانی، شرم یا توجیه کردن رفتار است
بعد از حمله خشم، دو واکنش زیاد دیده می شود. بعضی افراد خیلی زود پشیمان می شوند، عذرخواهی می کنند و از رفتار خود شرم دارند.
بعضی دیگر برای کم کردن بار روانی رفتارشان، آن را توجیه می کنند: مثلا می گویند:
- تو من را عصبی کردی
- اگر آن حرف را نمی زدی اینطور نمی شد
- یا همه همین کار را می کنند.
پشیمانی اگر به برنامه تغییر تبدیل نشود، رابطه را ترمیم نمی کند. اطرافیان بعد از چند بار تکرار، دیگر فقط به عذرخواهی اعتماد نمی کنند. آنها به امنیت، ثبات و رفتار قابل پیش بینی نیاز دارند.
در این نقطه، موضوع از یک دعوای ساده خارج می شود و وارد آسیب رابطه ای می شود. این افراد اگر بدانند چرا خشمگین شدن بد است، سعی می کنند تغییرات ملموس در رفتار و باورهای خود ایجاد کنند.
علت اختلال انفجاری متناوب چیست؟ (چه عواملی آن را شدیدتر می کنند؟)
علت اختلال انفجاری متناوب را نمی توان به عواملی مثل «اخلاق بد» یا «ضعف اراده» خلاصه کرد.
معمولا ترکیبی از آمادگی زیستی، الگوی یادگیری، تجربه های کودکی، فشارهای روانی، سبک ارتباطی خانواده، مصرف مواد، اختلالات همراه و مهارت پایین در تنظیم هیجان نقش دارند.
بعضی افراد از کودکی یاد گرفته اند خشم و عصبانی بودن یعنی قدرت. بعضی ها در خانه ای بزرگ شده اند که داد زدن، تهدید یا تنبیه بدنی بخشی از زبان روزمره بوده است. بعضی ها هم از نظر عصبی و هیجانی، آستانه تحریک پایین تری دارند.
سایت معروف Cleveland Clinic در معرفی اختلال انفجاری متناوب این مشکل را با فوران های مکرر، تکانشی و نامتناسب خشم توضیح می دهد. یعنی فرد معمولا قبل از رفتار، برنامه ریزی طولانی برای آسیب ندارد، اما در لحظه نمی تواند تکانه را مدیریت کند. همین تفاوت در تشخیص و درمان اهمیت زیادی دارد.
از طرف دیگر مواردی مانند تجربه استرس مزمن، بی خوابی های شدید و طولانی، فشار مالی، تعارض زناشویی، مصرف الکل یا مواد محرک و حتی خستگی طولانی می توانند شدت فوران ها را بالا ببرند.
در این حالت استفاده از مشاوره استرس و اضطراب می تواند بخشی از مسیر درمان این افراد باشد. تجربه ثابت کرده طی کردن این مسیر به تنهایی کار بسیار دشواری است.
نقش تجربه های کودکی، الگوی خانواده و یادگیری خشم در خانه
خانه اولین مدرسه تنظیم هیجان برای بچه ها است.
کودکی که بارها دیده برای حل اختلاف باید فریاد زد، تهدید کرد یا وسیله شکست، ممکن است در بزرگسالی همین الگو را تکرار کند.
این به معنی مقصر دانستن خانواده نیست، اما نقش یادگیری را نمی شود نادیده گرفت. گاهی کودک در محیطی بزرگ شده که یا خشم کاملا سرکوب شده یا به شکل انفجاری تخلیه شده است. هیچ کدام آموزش سالمی برای بیان ناراحتی نیستند.
فارغ از اینکه چرا افراد پرخاشگری می کنند، در نوجوانان به دلیل شرایط سنی اختلال انفجاری متناوب حساس تر و آسیب زاتر است.
فوران خشم ممکن است با لجبازی، نافرمانی، اختلال سلوک یا فشارهای بلوغ اشتباه گرفته شود.
در مقاله کودک لجباز کیست در ویکی روان گفتیم والدین معمولا بدرفتاری یا لجبازی بچه ها را به پای شیطنت آنها می گذارند، در حالی که می تواند نشانه ای از وجود اختلال یا ناسازگاری روانی باشد.
استرس، بی خوابی، مصرف مواد و فشارهای مالی چگونه فوران خشم را تحریک می کنند؟
تصور کنید فردی چند شب خوب نخوابیده، درگیر قسط و بدهی است، محل کارش پرتنش است و در خانه هم احساس می کند کسی او را درک نمی کند.
در چنین شرایطی، به دلیل تجربه استرس های کاری آستانه تحمل پایین می آید. مغز کمتر فرصت تحلیل دارد و بدن سریع تر وارد حالت دفاعی می شود. نتیجه می تواند یک واکنش انفجاری به موضوعی باشد که در شرایط عادی قابل حل بود.
- بی خوابی، تحریک پذیری و ضعف کنترل تکانه را بیشتر می کند.
- مصرف مواد محرک یا الکل می تواند مهار رفتاری را پایین بیاورد.
- استرس مالی، حس تهدید و بی پناهی را شدیدتر می کند.
- تعارض های حل نشده خانوادگی، زمینه انفجارهای بعدی را آماده می کنند.
اختلال انفجاری متناوب چطور تشخیص داده می شود؟
تشخیص اختلال انفجاری متناوب نیاز به بررسی بسیار دقیقی دارد و فقط با گفتن «من زود عصبانی می شوم» انجام نمی شود، چون بیشتر افراد اصلا نمی دانند منظور از عصبانی شدن چیست؟
متخصص روانشناس باید شدت، تکرار، نوع رفتار، میزان آسیب، سابقه فرد، مصرف مواد، بیماری های جسمی، اختلالات همراه و الگوی رابطه ای را بررسی کند.
معیار مهم این است که فوران خشم تکرار شونده، تکانشی، نامتناسب با موقعیت و آسیب زا باشد.
در جدول DSM که در NCBI درباره معیارهای اختلال انفجاری متناوب آمده، روی شکست در کنترل تکانه های پرخاشگرانه، پرخاشگری کلامی یا بدنی، نامتناسب بودن شدت واکنش و نبود انگیزه بیرونی واضح تاکید شده است.
این یعنی تشخیص باید دقیق باشد، چون هر خشمی اختلال نیست و هر خشونتی هم به اختلال انفجاری متناوب مربوط نمی شود.
چه زمانی فوران خشم از کنترل خارج شده و نیاز به بررسی جدی دارد؟
بدون توجه به دلیل عصبانی شدن، وقتی خشم به آسیب واقعی تبدیل می شود، نباید آن را با جمله هایی مثل «همه مثل من عصبانی می شوند» مقایسه کرد.
اگر خشم شما یا یکی از نزدیکان تان باعث ترس، آسیب جسمی، تخریب وسایل، تهدید، بی ثباتی رابطه، مشکل شغلی یا احساس گناه مکرر شده، بررسی تخصصی لازم است.
- فوران خشم بیشتر از یک بار تکرار شده و الگو پیدا کرده است.
- اطرافیان از واکنش فرد می ترسند یا مراقب هر کلمه خود هستند.
- بعد از عصبانیت، خسارت، شکستن وسایل یا آسیب رابطه ای ایجاد می شود.
- فرد می خواهد کنترل کند اما در لحظه نمی تواند.
- خشم با تهدید به آسیب به خود یا دیگران همراه می شود.
اگر فوران ها شدید، خطرناک یا همراه تهدید به آسیب هستند، دریافت مشاوره فوری روانشناسی تصمیمی مسئولانه است.
تفاوت اختلال انفجاری متناوب با پرخاشگری عمدی، لجبازی و خشونت برنامه ریزی شده
در اختلال خشم انفجاری، رفتار معمولا تکانشی است. یعنی فرد در لحظه از کنترل خارج می شود و بعد از آن ممکن است پشیمان شود.
اما در خشونت برنامه ریزی شده، فرد آگاهانه از تهدید، ترس یا آسیب برای کنترل دیگری استفاده می کند. این تفاوت مهم است، چون درمان و برخورد با این دو وضعیت یکسان نیست.
| موضوع مورد بررسی | اختلال انفجاری متناوب | پرخاشگری عمدی یا کنترل گرانه |
|---|---|---|
| شروع رفتار | ناگهانی و تکانشی | اغلب هدفمند یا حساب شده |
| تناسب با موقعیت | شدت واکنش بیشتر از محرک است | رفتار برای ترساندن یا کنترل استفاده می شود |
| بعد از رفتار | ممکن است پشیمانی، شرم یا گیجی دیده شود | ممکن است فرد مسئولیت را نپذیرد و طرف مقابل را مقصر بداند |
| مسیر کمک | روان درمانی، مدیریت خشم و گاهی ارزیابی روانپزشکی | حفظ امنیت، مرزبندی جدی و بررسی خشونت رابطه ای |
برای شناخت بهتر مفهوم خشونت، مقاله افراد عصبی چه خصوصیاتی دارند را در ویکی روان مطلعه کنید تا ایده های بهتری درباره این رفتار آنها کسب کنید.
اختلال انفجاری متناوب چه تاثیری بر رابطه، خانواده و کار می گذارد؟
احتمالا تا اینجا متوجه شده اید که اختلال انفجاری متناوب فقط مسئله فردی نیست و بر اطرافیان هم تاثیر دارد.
بدون موج آن به خانه، رابطه عاطفی، فرزند، محیط کار و حتی تصویر ذهنی فرد از خودش می رسد. وقتی خشم به شکل انفجاری تکرار می شود، اطرافیان به جای صمیمیت، وارد حالت مراقبت دائمی می شوند.
آنها مدام فکر می کنند الان چه بگویم که دعوا نشود؟ یا اگر مخالفت کنم چه اتفاقی می افتد؟
در یک رابطه عاطفی، این الگو به فرسودگی، دوری عاطفی، احساس ترس، پنهان کاری و کاهش اعتماد منجر می شود.
در خانواده، فرزندان ممکن است یاد بگیرند یا باید از خشم بترسند یا خودشان با خشم جواب بدهند. در محیط کار، فرد ممکن است به عنوان آدم غیرقابل پیش بینی شناخته شود، فرصت رشد را از دست بدهد یا دچار تعارض جدی با همکاران شود.
اگر این مشکل در رابطه زوجی دیده می شود، مقاله عصبانیت زودهنگام همسر و مقاله ویژگی های همسر پرخاشگر و عصبانی می توانند برای تشخیص مرزها کمک کننده باشند.
وقتی اطرافیان همیشه منتظر انفجار بعدی هستند چه اتفاقی می افتد؟
زندگی کنار فردی که فوران های غیرقابل پیش بینی دارد، شبیه راه رفتن روی پوست تخم مرغ است.
همسر، فرزند یا همکار ممکن است برای جلوگیری از دعوا، خواسته های خود را پنهان کند، مخالفت نکند، توضیح اضافه بدهد یا از ارتباط فاصله بگیرد. ظاهر ماجرا شاید آرام باشد، اما درون رابطه فرسوده می شود.
برای فرزندان، دیدن مکرر انفجار خشم می تواند امنیت روانی را کم کند. کودک ممکن است اضطراب، گوش به زنگی، ترس از اشتباه یا خودش پرخاشگری یاد بگیرد.
در این حالت کمک گرفتن از مشاور آنلاین خانواده می تواند به بازسازی امنیت رابطه کمک کند.
به این مثال دقت کنید
تصور کنید همسر شما می گوید: «لطفا وقتی دیر می آیی خبر بده.» جمله ساده است، اما شما آن را حمله می شنوید.
ناگهان فکر می کنید «باز شروع کرد»، بدن تان داغ می شود، صدایتان بالا می رود و می گویید «تو همیشه گیر می دهی.» چند دقیقه بعد، گوشی روی میز کوبیده می شود، در محکم بسته می شود و طرف مقابل ساکت می ماند.
نیم ساعت بعد، شما آرام تر می شوید و می گویید: «ببخشید، عصبی بودم.»
این چرخه اگر تکرار شود، عذرخواهی دیگر کافی نیست. رابطه به برنامه پیشگیری نیاز دارد. یعنی فرد باید بفهمد چه فکری، چه حس بدنی و چه محرکی او را از گفتگوی عادی به انفجار می برد.
مقاله راه های کنترل خشم همسر در زندگی مشترک برای همین موقعیت ها نوشته شده است و می تواند کمک کند
درمان اختلال انفجاری متناوب چطور انجام می شود؟
درمان اختلال انفجاری متناوب معمولا با ترکیبی از روان درمانی، آموزش مهارت کنترل خشم، شناسایی محرک ها، اصلاح الگوهای فکری، تمرین تنظیم بدن و در موارد لازم ارزیابی روانپزشکی انجام می شود.
هدف درمان این نیست که فرد هیچ وقت خشمگین نشود. خشم یک هیجان انسانی است. هدف این است که خشم به رفتار آسیب زننده تبدیل نشود.
در مرور علمی منتشر شده در PubMed Central درباره:
- درمان های روانشناختی و دارویی اختلال انفجاری متناوب
- استفاده از رویکرد درمان شناختی رفتاری
- بازسازی شناختی
- آموزش آرام سازی
- مهارت های مقابله ای
- و پیشگیری از عود کردن این احساسات
به عنوان بخش های مهم درمان مطرح شده اند. این همان چیزی است که در جلسات درمانی به زبان ساده تمرین می شود: دیدن محرک، مکث، تنظیم بدن، انتخاب پاسخ و ترمیم رابطه.
اگر نیاز به شروع مسیر درمان دارید، مشاوره خشم با روانشناس در ویکی روان مستقیما به همین موضوع مربوط است. در ادامه بیشتر به روش های درمانی برای اختلال انفجاری متناوب که جواب پس داده اند می پردازیم.
۱. درمان شناختی رفتاری برای شناخت محرک ها و کنترل تکانه خشم
مشاوره با CBT یا همان شناختی رفتاری فرد یاد می گیرد زنجیره خشم را دقیق ببیند.
زنجیره معمولا از یک محرک شروع می شود، بعد یک تفسیر ذهنی می آید، بدن فعال می شود، میل به واکنش فوری بالا می رود و رفتار انفجاری رخ می دهد. درمانگر کمک می کند هر حلقه این زنجیره شناسایی و تغییر داده شود:
- محرک های پرتکرار مشخص می شوند.
- فکرهای تند مثل «او قصد تحقیر من را دارد» بررسی می شوند.
- نشانه های بدنی قبل از انفجار ثبت می شوند.
- رفتار جایگزین برای لحظه خطر تمرین می شود.
- بعد از هر لغزش، برنامه پیشگیری اصلاح می شود.
اگر نمی دانید چطور خشم خود را کنترل کنیم، می توانید از خدمات تخصصی تحت نظر مشاور استفاده کنید.
۲. آموزش مدیریت خشم؛ توقف، فاصله گرفتن و بازگشت به گفتگوی امن
مدیریت خشم یعنی فرد قبل از آسیب زدن، بتواند این حالت از خود را کنترل و مدیریت کند.
این مهارت با نصیحت به دست نمی آید، باید تمرین شود. تکنیک ساده اما مهم این است: اول علامت هشدار را بشناسید، بعد جمله توقف بگویید، از موقعیت فاصله بگیرید، بدن را آرام کنید و بعد با زمان مشخص به گفتگو برگردید.
مثلا به جای اینکه بگویید «دیگر حرف نزن وگرنه می بینی چه می شود»، می توانید بگویید: «الان دارم از کنترل خارج می شوم. ۲۰ دقیقه فاصله می گیرم و بعد برمی گردم حرف می زنیم.» این جمله هم مسئولیت پذیر است، هم رابطه را تهدید نمی کند.
سایت Cleveland Clinic در توضیح مدیریت خشم نیز روی مهارت های مقابله ای، ارتباطی و آرام سازی تاکید می کند.
۳. چه زمانی مراجعه به روانشناس یا روانپزشک ضروری است؟
اگر فوران خشم به تهدید، آسیب جسمی، شکستن وسایل، ترس اطرافیان، مشکل قانونی، آسیب به کار یا تکرار مداوم رسیده، مراجعه به متخصص ضروری است.
همچنین اگر فرد بعد از خشم افکار آسیب به خود یا دیگران دارد، موضوع باید فوری تر بررسی شود.
اگر مواردی مانند:
- خشم با تهدید جدی
- آسیب به خود
- آسیب به دیگران
- یا خطر فوری در این رابطه
همراه است، فقط به خواندن مقاله اکتفا نکنید و برای دریافت راهنمایی فوری با پشتیبانی ویکی روان به شماره ۰۲۱۹۱۰۹۹۱۱۰ تماس بگیرید.
در مواردی که نیاز به ارزیابی دارویی یا تشخیص اختلالات همراه وجود دارد، مراجعه به متخصص روانپزشک می تواند بخشی از مسیر درمان باشد.
داروی برای اختلال خشم انفجاری چیست؟
تجربه می گوید استفاده از داروی خشم انفجاری برای همه افراد لازم نیست!
بعضی افراد با روان درمانی، مدیریت خشم، اصلاح خواب، کاهش مصرف مواد و تمرین مهارت های ارتباطی بهبود قابل توجهی پیدا می کنند.
اما در بعضی موارد، شدت تکانشگری، تحریک پذیری، اختلالات همراه یا خطر آسیب آنقدر بالاست که روانپزشک ممکن است دارو را بخشی از درمان بداند.
در سایت معتبر Mayo Clinic اشاره شده که بعضی داروها مانند برخی داروهای ضدافسردگی از گروه SSRI یا داروهای تنظیم کننده خلق ممکن است در موارد لازم استفاده شوند. اما این به معنی تجویز عمومی یا مصرف خودسرانه نیست.
به زبان ساده، دارو ممکن است شدت موج خشم را کم کند، اما به جای شما عذرخواهی نمی کند، گفتگوی امن یاد نمی دهد و الگوی رابطه را اصلاح نمی کند. برای همین، درمان دارویی اگر لازم باشد، باید کنار روان درمانی و مهارت آموزی قرار بگیرد.
دارو چه کمکی به درمان اختلال خشم انفجاری می کند؟
در بعضی افراد، تحریک پذیری آنقدر بالاست که قبل از فکر کردن، بدن وارد واکنش می شود. در این شرایط، دارو ممکن است به کاهش تکانشگری، نوسان خلق، اضطراب همراه یا شدت برانگیختگی کمک کند. وقتی شدت موج کمتر شود، فرد فرصت بیشتری برای استفاده از مهارت های درمانی دارد.
چرا مصرف خودسرانه دارو برای کنترل خشم خطرناک است؟
این کار شدیدا خطرناک است، چون ممکن است علت اصلی مشکل چیز دیگری باشد و با استفاده اشتباه از دارو درمانی اوضاع بدتر شود.
موارد مانند وجود انواع اضطراب ها و نگرانی های شدید، افسردگی، بی خوابی، مصرف مواد، مشکلات تیروئید، اختلالات شخصیت، ADHD یا بحران های رابطه ای می توانند در تحریک پذیری نقش داشته باشند. دارویی که برای یک نفر مناسب است، برای فرد دیگر می تواند بی اثر یا حتی آسیب زا باشد.
- دوز و نوع دارو باید بر اساس ارزیابی روانپزشک مشخص شود.
- قطع ناگهانی بعضی داروها می تواند علائم را بدتر کند.
- مصرف همزمان دارو با الکل یا مواد ممکن است خطرناک باشد.
- دارو نباید بهانه ای برای ادامه رفتار آسیب زننده شود.
اگر در کنار خشم، اضطراب شدید هم دارید، صفحه مشاوره اضطراب می تواند مسیر دقیق تری برای ارزیابی فراهم کند.
چطور قبل از انفجار خشم خود را متوقف کنیم؟
برای توقف قبل از انفجار، باید زودتر از نقطه جوش وارد عمل شوید و از تکنیک هایی که در مقاله چطور ذهنم را کنترل کنم که در ویکی روان توضیح دادیم استفاده کنید.
وقتی داد زدن شروع شد، بدن و ذهن وارد حالت دفاعی شده اند و کنترل سخت تر می شود. بهترین زمان مداخله همان چند ثانیه اول است، جایی که هنوز فقط تپش قلب، فکر تند، فشار درونی یا میل به جواب کوبنده دارید.
این سه مرحله ساده اما کاربردی است:
- نشانه هشدار شخصی خود را پیدا کنید
- از موقعیت فاصله بگیرید
- بعد از آرام شدن مسئولیت رفتار خود را بپذیرید.
این کار در ابتدا مصنوعی به نظر می رسد، اما با تمرین، مغز یاد می گیرد مسیر جدیدی بسازد. همانطور که خشم انفجاری با تکرار تبدیل به عادت شده، کنترل خشم هم با تکرار تبدیل به مهارت می شود.
اگر می خواهید تمرین های بیشتری داشته باشید، مقاله راه های کنترل پرخاشگری در همین خانواده موضوعی است.
۱. نشانه هشدار شخصی خود را پیدا کنید
هر فرد قبل از انفجار، امضای بدنی و ذهنی خودش را دارد. یکی دندان هایش را فشار می دهد، یکی دستش می لرزد، یکی شروع می کند به تند حرف زدن، یکی در ذهنش جمله های تحقیرآمیز می سازد. کار شما این است که این نشانه را قبل از آسیب ببینید.
- وقتی صدایم بالا می رود، یعنی باید مکث کنم.
- وقتی در ذهنم می گویم «الان حالیش می کنم»، یعنی در نقطه خطرم.
- وقتی صورتم داغ می شود، باید گفتگو را متوقف کنم.
- وقتی دستم به سمت پرت کردن وسیله می رود، باید از اتاق خارج شوم.
برای شناخت علائم بدنی فشار روانی باید بدانید استرس چه نشانه هایی دارد و چطور خود را نشان می دهد.
۲. از موقعیت فاصله بگیرید بدون اینکه رابطه را تهدید کنید
فاصله گرفتن سالم با قهر، تهدید یا ترک رابطه فرق دارد. شما از موقعیت فاصله می گیرید تا آسیب نزنید، نه اینکه طرف مقابل را تنبیه کنید. جمله مناسب کوتاه، روشن و مسئولانه است.
- «الان خیلی تحریک شده ام. ۲۰ دقیقه فاصله می گیرم و برمی گردم.»
- «نمی خواهم داد بزنم. بهتر است کمی آرام شوم.»
- «این بحث برایم مهم است، اما الان نمی توانم امن حرف بزنم.»
این مدل جمله، پیام دوگانه سالم دارد: هم مسئولیت خشم خود را می پذیرید، هم رابطه را رها نمی کنید. اگر این الگو در خانواده جا افتاده، استفاده از مشاوره تلفنی خانواده می تواند به اعضا کمک کند قوانین گفتگوی امن بسازند.
۳. بعد از آرام شدن مسئولیت رفتار خود را بپذیرید
مسئولیت پذیری یعنی نگوییم «چون تو آن حرف را زدی من منفجر شدم.» ممکن است حرف طرف مقابل ناراحت کننده بوده باشد، اما انتخاب رفتار آسیب زننده مسئولیت خود فرد است. عذرخواهی سالم باید مشخص، کوتاه و همراه با برنامه باشد.
- «من داد زدم و این رفتار درست نبود.»
- «حق داشتم ناراحت شوم، اما حق نداشتم تو را بترسانم.»
- «دفعه بعد وقتی بدنم داغ شد، بحث را متوقف می کنم.»
- «برای تکرار نشدنش از کمک تخصصی استفاده می کنم.»
اگر بعد از دعوا نمی دانید چطور رابطه را ترمیم کنید، مقاله بعد از مشاجره سخت چطور همسرت را ببخش می تواند برای ترمیم بعد از تنش کمک کننده باشد.
سوالات همیشگی در باره اختلال خشم انفجاری
آیا اختلال انفجاری متناوب همان عصبی بودن شدید است؟
آیا فرد مبتلا به اختلال خشم انفجاری بعد از عصبانیت پشیمان می شود؟
آیا اختلال انفجاری متناوب در نوجوانان هم دیده می شود؟
آیا درمان اختلال انفجاری متناوب بدون دارو ممکن است؟
با کسی که دچار فوران خشم می شود چطور رفتار کنیم؟
اگر تهدید یا آسیب وجود دارد، موضوع را جدی بگیرید. اگر شما یا اطرافیان در معرض آسیب فوری، تهدید جدی یا ترس شدید هستید، با پشتیبانی ویکی روان به شماره ۰۲۱۹۱۰۹۹۱۱۰ تماس بگیرید.
جمع بندی ویکی روان از این اختلال رایج
اختلال انفجاری متناوب به معنی بد بودن شخصیت فرد نیست، اما توجیه کننده آسیب وارد کردن به دیگران هم نیست.
پیام اصلی این است: خشم قابل فهم است، اما رفتار آسیب زننده باید متوقف و درمان شود. اگر فوران های خشم تکرار می شوند، رابطه ها را می ترسانند، بعد از آنها شرم و پشیمانی می آید یا کنترل لحظه ای سخت شده، وقت آن است موضوع را جدی بگیرید.
درمان اختلال انفجاری متناوب با شناخت محرک ها، درمان شناختی رفتاری، آموزش مدیریت خشم، اصلاح خواب و سبک زندگی، کار روی رابطه و در صورت نیاز ارزیابی روانپزشکی انجام می شود.
شروع کمک تخصصی نشانه ضعف نیست، نشانه مسئولیت پذیری است. برای شروع امن تر، می توانید از مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان استفاده کنید.
