اختلال گریز تجزیهای چیست؟ (علت+علائم+درمان)
همه چیز درباره اختلال گسست در روانشناسی
اختلال گریز تجزیه ای از دسته اختلالات تجزیه ای عبارتست از دست دادن ناگهانی و شدید حافظه، همراه با دور شدن از خانه و مسافرت به نقاط دور و اخذ هویتی تازه. در این حالت که به آن اختلال گسست هم گفته می شود، بیمار قسمت های مهم شخصیت خود (هویت شخصی) نظیر اسم، خانواده و شغل را فراموش نموده و برای خود هویت و شغلی جدیدی اختیار میکند. اختلال گریز تجزیه ای یک بیماری نادر بوده و در زمان جنگ و بلایای طبیعی و به عنوان نمودی از تضادهای درونی فرد دیده می شود.
فهرست موضوعات بررسی شده
- تعریف اختلال گریز تجزیه ای به زبان ساده
- علائم اختلال گریز تجزیه ای چگونه خود را نشان می دهند؟
- علت اختلال گریز تجزیه ای چیست؟ (چه افرادی در معرض آن هستند؟)
- اختلال گریز تجزیه ای در نوجوانان و بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟
- تفاوت اختلال گریز تجزیه ای و فراموشی تجزیه ای چیست؟
- اختلال گریز تجزیه ای با چه مشکلات روانی دیگری همراه می شود؟
- آیا اختلال گریز تجزیه ای خطرناک است؟
- درمان اختلال گریز تجزیه ای چگونه انجام می شود؟
- شاید برای شما هم سوال شده باشد!
- پیشنهاد ویکی روان: اختلال گریز تجزیه ای را جدی بگیریم
تعریف اختلال گریز تجزیه ای به زبان ساده
با سایت ویکی روان همراه باشید.
از دید روانشناسی اختلال گریز تجزیه ای فقط یک فراموشی ساده یا رفتار عجیب نیست.
همانطور که گفته شد در این حالت، فرد ممکن است ناگهان بخشی از حافظه، هویت یا مسیر حرکت خود را از دست بدهد، از خانه یا محل کار دور شود و بعدا نداند چرا آنجا بوده است.
این تجربه برای فرد مبتلا و خانواده ترسناک است، اما نباید با لجبازی، دروغ گویی یا بی مسئولیتی اشتباه گرفته شود.
علائم اختلال گریز تجزیه ای چگونه خود را نشان می دهند؟
علائم اختلال گریز تجزیه ای فقط شبیه فراموش کردن یک اسم، جا گذاشتن کلید یا گیج شدن کوتاه مدت نیست.
در این حالت، ذهن فرد برای مدتی ارتباط طبیعی خود را با خاطره، هویت، مکان یا بخشی از واقعیت روانی قطع می کند.
به همین دلیل ممکن است فرد از خانه یا محل کار دور شود، بعد از مدتی به خودش بیاید و نداند چرا آنجا است، چه مسیری آمده یا در آن فاصله چه کارهایی انجام داده است.
این وضعیت از خانواده و اطرافیان هم انرژی زیادی می گیرد، چون ظاهر فرد ممکن است تا حدی طبیعی باشد. اما درون او پر از سردرگمی، ترس و خلا حافظه است.
اگر با چنین نشانه هایی در فردی خاص از اطرافیان روبرو هستید، موضوع را به حساب لجبازی، بی مسئولیتی یا دروغ گویی او نگذارید.
در ادامه به مهم ترین علائم اختلال گریز تجزیه ای از دید روانشناسی می پردازیم:
۱. فراموشی ناگهانی درباره گذشته، هویت یا اتفاقات مهم
نشانه مرکزی این اختلال، فراموشی ناگهانی و غیرعادی است.
فرد ممکن است بخش هایی از گذشته، نام افراد نزدیک، اتفاقات مهم یا حتی اطلاعات مربوط به هویت خود را به یاد نیاورد.
فرق مهم آن با فراموشی معمولی این است که فراموشی روزمره محدود، کوتاه و قابل توضیح است، اما در گریز تجزیه ای خلا حافظه می تواند گسترده، گیج کننده و وابسته به یک فشار روانی عمیق باشد.
گاهی خانواده می گوید: «چطور ممکن است کسی خانه خودش را یادش برود؟» پاسخ این است که در اختلال گسست، ذهن به جای اینکه خاطره را آرام پردازش کند، بخشی از ارتباط خود را با آن قطع می کند.
این قطع ارتباط عمدی نیست. برای فهم بهتر تفاوت این حالت با فراموشی های معمول، خواندن مطلب فراموشی تجزیه ای یا فراموشی روانزاد کمک کننده است.
۲. سفر یا ترک ناگهانی خانه بدون برنامه قبلی بسیار رایج است
در بخش «گریز» یا fugue، فرد فقط فراموش نمی کند، بلکه ممکن است از خانه، محل کار، شهر یا محیط همیشگی خود دور شود.
این رفتن معمولا شبیه تصمیم آگاهانه و برنامه ریزی شده نیست. ممکن است فرد سوار اتوبوس شود، به شهر دیگری برود، چند ساعت یا چند روز ناپدید شود و بعد نداند چرا آنجا بوده است.
گاهی این جابه جایی فیزیکی باعث می شود خانواده فکر کند فرد عمدا فرار کرده یا قصد تنبیه دیگران را داشته است.
اما در گریز تجزیه ای، مسئله اصلی واکنش دفاعی روان است. یعنی ذهن برای فاصله گرفتن از فشار تحمل ناپذیر، هم حافظه را قطع می کند و هم بدن را از موقعیت دور می برد.
۳. سردرگمی درباره اینکه من کی هستم و چرا اینجا هستم؟!
یکی از نشانه های گریز تجزیه ای در بزرگسالان، تجربه عمیق سردرگمی هویتی است که در بیشتر آنها دیده می شود.
فرد ممکن است از خودش بپرسد:
- من اینجا چه کار می کنم؟
- چرا این مسیر را آمده ام؟
- من واقعا چه کسی هستم؟
- چرا چیزی یادم نمی آید؟
این سوال ها گاهی با ترس، شرم، گریه، بی قراری یا حتی بی حسی هیجانی همراه می شوند.
از بیرون ممکن است فرد آرام به نظر برسد، اما درون او شبیه کسی است که ناگهان وسط صحنه ای ناشناس رها شده است.
اگر این تجربه با احساس غیرواقعی بودن بدن یا محیط همراه باشد، مطالعه مطلب اختلال مسخ شخصیت چیست؟ می تواند برای تفکیک نشانه ها مفید باشد.
ملاک های تشخیص بیماری گریز تجزیهای
- اختلال مهم به صورت سفر ناگهانی و غیر منتظره از خانه یا محل همیشگی کار است که در آن بیمار قادر به یادآوری گذشته خود نیست.
- سردرگمی در مورد هویت شخصی یا قبول هویتی تازه (نسبی یا کامل)
- اختلال منحصرا در جریان اختلال هویت تجزیهای روی نداده و ناشی از تأثیر فیزیولوژیک مواد یا اختلال طبی دیگر مثل صرع لوب تمپورال نمی باشد.
- علائم از نظر بالینی ناراحتی شدید را موجب شده و در عملکرد اجتماعی – شغلی یا سایر زمینه های مهم اختلال به وجود می آورد.
علت اختلال گریز تجزیه ای چیست؟ (چه افرادی در معرض آن هستند؟)
علت اختلال گریز تجزیه ای را نباید فقط در یک عامل خلاصه کرد. معمولا ترکیبی از فشار روانی شدید، تروما، سابقه آسیب، ظرفیت پایین تنظیم هیجان در آن لحظه و گاهی تجربه های طولانی مدت ناامنی نقش دارند.
در نگاه درمانی، گریز تجزیه ای یک «فرار نمایشی» نیست. بیشتر شبیه تلاش اضطراری ذهن برای زنده ماندن روانی است.
Mayo Clinic در معرفی اختلالات تجزیه ای این گروه از مشکلات را با گسست بین افکار، خاطرات، احساسات، محیط، رفتار و هویت توضیح می دهد.
همین توضیح نشان می دهد که موضوع فقط حافظه نیست. مسئله این است که سیستم روانی فرد برای مدتی یکپارچگی خود را از دست می دهد.
افرادی که سابقه تجربه های تهدید کننده دارند، بیشتر در معرض گریز تجزیه ای هستند. البته این به معنی حتمی بودن اختلال نیست.
دو نفر ممکن است حادثه مشابهی را تجربه کنند اما واکنش روانی آنها کاملا متفاوت باشد. ژنتیک، حمایت خانواده، مهارت های مقابله ای، سابقه درمان، شدت حادثه و مدت زمان فشار، همه در نتیجه نهایی اثر دارند.
نقش حادثه شدید، تروما و فشار روانی ناگهانی
گریز تجزیه ای بعد از حادثه شدید می تواند پس از سوگ ناگهانی عزیزان، خشونت بسیار زیاد، تجربه تصادف، تهدید جانی، جنگ طولانی مدت یا بسیار شدید، سوء استفاده، تجربه شکست عاطفی بسیار شدید یا بحران خانوادگی رخ دهد.
در این وضعیت، ذهن با حجم بزرگی از ترس، درد یا بی پناهی روبرو می شود و گاهی به جای پردازش مستقیم، به شکل گسست واکنش نشان می دهد.
اگر فرد همزمان نشانه های کابوس، یادآوری ناخواسته حادثه، اجتناب، تحریک پذیری یا گوش به زنگی شدید دارد، باید احتمال PTSD هم بررسی شود. برای این بخش، مقاله اختلال استرس پس از سانحه چه نشانه هایی دارد؟ ارتباط تروما و واکنش های بعد از حادثه را بهتر باز می کند.
چرا ذهن بعضی افراد برای بقا از واقعیت فاصله می گیرد؟
گاهی روان انسان برای حفظ بقا، از واقعیت واقعی الان فاصله می گیرد.
این جمله عجیب به نظر می رسد اما در اتاق درمان بارها می بینیم که ذهن، وقتی درد بیش از ظرفیت لحظه ای فرد است، بخشی از احساس، خاطره یا هویت را کنار می زند تا فرد بتواند به نوعی ادامه دهد.
این مکانیسم در کوتاه مدت ممکن است شبیه محافظت باشد، اما اگر تکرار شود یا بدون درمان بماند، زندگی فرد را مختل می کند. او ممکن است به جای روبرو شدن تدریجی با درد، وارد چرخه قطع ارتباط، فراموشی، ترس از تکرار و شرم شود.
عوامل خطر در کودکی، نوجوانی و بزرگسالی
عوامل خطر در سنین مختلف شکل های متفاوتی دارند. در کودکی، ناامنی طولانی، سوء استفاده، خشونت خانگی، بی ثباتی والدین یا ترس های مزمن می تواند زمینه ساز گسست باشد.
در دوران نوجوانی، فشار هویت، کنترل شدید خانواده، طرد شدن، تجربه تهدید یا بحران عاطفی شدید می تواند در پیدایش این اختلال نقش داشته باشد.
در بزرگسالی هم مانند موارد بالا چیزهایی مثل سوگ، جنگ، بودن در یک تصادف، تجربه تجاوز، ورشکستگی سنگین یا فروپاشی رابطه ممکن است محرک باشد.
- سابقه تروما یا حادثه شدید
- نبود حمایت عاطفی بعد از حادثه
- اضطراب یا انواع افسردگی درمان نشده
- الگوهای خانوادگی سرزنشگر یا ناامن
- تجربه های مکرر تهدید، تحقیر یا بی پناهی
وقتی فشار روانی مزمن در زندگی فرد نقش پررنگی دارد، آشنایی با عوارض استرس و فشار عصبی هم می تواند به تشخیص زودتر فشارهای پنهان کمک کند.
اختلال گریز تجزیه ای در نوجوانان و بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟
تشخیص اختلال گریز تجزیه ای در نوجوانان کار ساده ای نیست و نیاز به بررسی متخصص دارد. چون نوجوانی خودش دوره تغییر هویت، هیجان های شدید، واکنش های ناگهانی و گاهی فاصله گرفتن از خانواده است.
به همین دلیل، اگر نوجوانی خانه را ترک کند یا بگوید چیزی یادش نمی آید، خانواده ممکن است سریع آن را به فرار از خانه یا جلب توجه نسبت دهد. این قضاوت شتاب زده می تواند خطرناک باشد. چون احتمال دارد در شرایط روانی ناپایداری قرار داشته باشد.
اما در بزرگسالان، نشانه ها معمولا بیشتر در قالب افت عملکرد شغلی، ناپدید شدن موقت، سردرگمی هویتی، بحران رابطه ای یا ناتوانی در توضیح بخشی از زمان دیده می شود.
بزرگسال ممکن است بعد از یک دوره فشار شدید کاری، سوگ یا حادثه، ساعاتی یا روزهایی از زندگی را به خاطر نیاورد و بعد با ترس و شرم به دنبال توضیح بگردد. در جدول زیر اختلال گسست را به طور دقیق در این دو بازه زمانی مقایسه کرده ایم.
| گروه سنی مورد بحث | نحوه دیده شدن نشانه ها | اشتباه رایج اطرافیان | اقدام درست |
|---|---|---|---|
| دوران نوجوانان | ترک خانه، گیجی، تغییر رفتار، افت تحصیلی، فاصله گرفتن از خانواده | تعبیر سریع به لجبازی، فرار عمدی یا بی ادبی | بررسی تروما، نشانه های افسردگی، اضطراب، فشار خانوادگی و امنیت نوجوان |
| دوران بزرگسالان | ناپدید شدن موقت، فراموشی دوره ای، اختلال در کار، سردرگمی هویتی | برچسب بی مسئولیتی، تمارض یا دروغ گویی | ارزیابی تخصصی، بررسی پزشکی و روان درمانی تروما محور |
اختلال گریز تجزیه ای در نوجوانان چگونه تشخیص داده می شود؟
اینکار باید با دقت بالایی انجام شود، چون رفتارهای مشابه می توانند علت های متفاوتی داشته باشند.
یک نوجوان ممکن است به دلیل افسردگی در دوران نوجوانی، تجربه اضطراب، سوء استفاده، فشار مدرسه، بحران هویت، تعارض خانوادگی یا حتی تهدید بیرونی از خانه دور شود.
اما وقتی فراموشی غیرعادی، گیجی شدید، نبود برنامه قبلی و ناتوانی در توضیح مسیر دیده می شود، احتمال گریز تجزیه ای جدی تر می شود.
در سایت سلامت روان ویکی روان، هنگام بررسی چنین مواردی، فقط رفتار ظاهری نوجوان ملاک نیست و موارد دیگری هم مورد بررسی قرار می گیرند.
باید پرسید: قبل از اتفاق چه فشاری وجود داشته؟ آیا حادثه ای رخ داده؟ آیا نوجوان نشانه های افسردگی، اضطراب یا ترس دارد؟ آیا محیط خانه برای حرف زدن امن است؟ اگر فرزند شما تحت فشار شدید است، مطلب استرس نوجوانان چیست؟ می تواند کمک کند نشانه های پنهان تر را جدی بگیرید.
نشانه های گریز تجزیه ای در بزرگسالان معمولا چطور دیده می شود؟
نشانه های گریز تجزیه ای در بزرگسالان بیشتر در فاصله بین ظاهر طبیعی و تجربه درونی آشفته دیده می شود.
فرد ممکن است سر کار حاضر نشود، چند ساعت تلفن خود را جواب ندهد، به محلی دور برود و بعد از بازگشت نتواند توضیح دهد چه اتفاقی افتاده است. گاهی هم اطرافیان می گویند: «کاملا معمولی حرف می زد اما بعدا گفت چیزی یادش نیست.»
در بزرگسالان، شرم بعد از اتفاق بسیار مهم است. فرد ممکن است بترسد دیگران او را دیوانه، خطرناک یا غیرقابل اعتماد بدانند. همین ترس می تواند مانع مراجعه به درمان شود.
اینجا خانواده باید نقش پناه امن داشته باشد، نه بازپرس. اگر اضطراب شدید، حمله های ناگهانی ترس یا نگرانی های بدنی هم وجود دارد، آشنایی با حمله پنیک و علائم آن هم برای تشخیص افتراقی مفید است.
تفاوت اختلال گریز تجزیه ای و فراموشی تجزیه ای چیست؟
تفاوت اختلال گریز تجزیه ای و فراموشی تجزیه ای در یک نکته کلیدی است: در فراموشی تجزیه ای، علامت اصلی ناتوانی در یادآوری اطلاعات مهم شخصی است که معمولا با استرس یا تروما ارتباط دارد.
اما در گریز تجزیه ای، فراموشی با دور شدن ناگهانی از خانه یا محیط معمول و گاهی سردرگمی درباره هویت همراه می شود.
Merck Manual در توضیح dissociative amnesia اشاره می کند که گریز می تواند همراه با سفر یا پرسه زدن گیج و سرگردان رخ دهد. بنابراین گریز تجزیه ای را می توان حالتی خاص تر و پرخطرتر از فراموشی تجزیه ای دانست، چون جابه جایی فیزیکی هم وارد ماجرا می شود.
| ویژگی | فراموشی تجزیه ای | گریز تجزیه ای |
|---|---|---|
| علامت اصلی | ناتوانی در یادآوری اطلاعات مهم شخصی | فراموشی همراه با ترک ناگهانی محیط معمول |
| جابه جایی فیزیکی | ضروری نیست | معمولا وجود دارد |
| سردرگمی هویتی | ممکن است دیده شود | پررنگ تر و نگران کننده تر است |
| خطر عملی | بیشتر مربوط به آشفتگی روانی و عملکردی است | به دلیل گم شدن، سوء استفاده یا آسیب جسمی بیشتر می شود |
چه زمانی فراموشی تجزیه ای به گریز تجزیه ای نزدیک می شود؟
وقتی فرد فقط بخشی از خاطرات را از دست داده اما در محیط امن خود باقی مانده، بیشتر با فراموشی تجزیه ای روبرو هستیم.
اما اگر همان فراموشی با راه افتادن، ترک خانه، سفر، گم شدن، حضور در مکانی نامعلوم یا ساختن موقت یک نقش تازه همراه شود، به گریز تجزیه ای نزدیک می شویم.
تشخیص این مرز همیشه با یک گفتگوی ساده ممکن نیست. گاهی لازم است پزشک یا متخصص روانشناس، علت های جسمی مثل ضربه به سر، مصرف مواد، تشنج، اختلالات خواب یا بیماری های عصبی را هم بررسی کند.
این احتیاط مهم است، چون هر فراموشی عجیبی را نباید بلافاصله روانشناختی فرض کرد.
تفاوت گریز تجزیه ای با فرار عمدی، دروغ گویی یا تمارض
اینجا نیاز به دقت بیشتری دارد، چون معمولا افراد این نشانه ها را اشتباه می گیرند.
خانواده ها گاهی می پرسند: «از کجا بفهمیم خودش را به فراموشی نزده؟» این سوال قابل درک است، اما نباید نقطه شروع رابطه با فرد باشد.
در گریز تجزیه ای، معمولا نشانه هایی مثل آشفتگی واقعی، ناهماهنگی در حافظه، نبود نفع روشن، شرم بعد از بازگشت و ارتباط با فشار روانی شدید دیده می شود.
در فرار عمدی، فرد معمولا هدف، برنامه یا انگیزه مشخصی دارد. در تمارض، ممکن است نفع بیرونی روشن وجود داشته باشد. اما در گریز تجزیه ای، فرد اغلب خودش هم از اتفاق می ترسد. او به بازجویی نیاز ندارد. به امنیت، بررسی حرفه ای و برخورد بدون تحقیر نیاز دارد.
- نگویید: دروغ می گویی، امکان ندارد یادت نباشد.
- نگویید: اگر راست می گویی همه چیز را همین الان تعریف کن.
- بگویید: الان مهم این است که امن هستی. قدم به قدم بررسی می کنیم.
- بگویید: برای فهمیدن علت، بهتر است با متخصص صحبت کنیم.
اختلال گریز تجزیه ای با چه مشکلات روانی دیگری همراه می شود؟
اختلال گریز تجزیه ای معمولا تنها و جدا از بقیه مشکلات روانی دیده نمی شود.
بسیاری از افراد همزمان یا بعد از دوره گریز، نشانه های افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه، اختلال گسست، بی خوابی، احساس گناه یا مشکلات رابطه ای را تجربه می کنند.
برای همین، درمان فقط به «برگرداندن حافظه» محدود نمی شود. باید کل وضعیت روانی فرد دیده شود.
American Psychiatric Association درباره اختلالات تجزیه ای تاکید می کند که درمان معمولا بر روان درمانی و کمک به فرد برای کنترل فرایند گسست و نشانه ها تکیه دارد.
این نگاه برای خانواده ها مهم است، چون نشان می دهد مسیر درمان، آرام و چندلایه است.
گاهی فرد بعد از بازگشت حافظه، تازه با درد واقعی روبرو می شود. ممکن است بگوید: «کاش یادم نمی آمد.» یا «حالا از خودم می ترسم.» این لحظه نیاز به مراقبت دارد.
خاطرات برگشته همیشه ساده و قابل تحمل نیستند، مخصوصا اگر به حادثه شدید یا خشونت مربوط باشند.
اختلال گریز تجزیه ای و افسردگی چه ارتباطی دارند؟
اختلال گریز تجزیه ای و افسردگی می توانند به چند شکل با هم مرتبط باشند. گاهی افسردگی زمینه آسیب پذیری فرد را بیشتر می کند.
گاهی هم بعد از یک دوره گریز، فرد به دلیل شرم، ترس، احساس بی هویتی یا پیامدهای اجتماعی دچار خلق پایین می شود. اگر حافظه برگشته با خاطره دردناک همراه باشد، خطر ناامیدی و کناره گیری بیشتر می شود.
در این مرحله باید مراقب جمله های ساده انگارانه بود. گفتن «فراموش کن»، «قوی باش» یا «دیگه گذشته» معمولا کمک نمی کند. افسردگی بعد از گریز نیاز به فهم، درمان و حمایت دارد.
برای تشخیص بهتر، مطلب افسردگی خفیف چیست و چه نشانه هایی دارد؟ می تواند شروع خوبی باشد. اگر علائم شدیدتر هستند، صفحه مشاوره آنلاین افسردگی ویکی روان مسیر دریافت کمک تخصصی را ساده تر می کند.
رابطه گریز تجزیه ای با اضطراب، PTSD و اختلال گسست
اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (همان PTSD) و اختلال گسست اغلب در یک منظومه بالینی نزدیک دیده می شوند.
فردی که مدام در حالت خطر زندگی کرده، ممکن است بدن و ذهنش حتی بعد از پایان حادثه همچنان آماده فرار بماند.
در اختلال استرس پس از سانحه، یادآوری های ناخواسته، کابوس، اجتناب و گوش به زنگی دیده می شود. در گسست، فرد ممکن است احساس کند از خودش، بدنش، زمان یا خاطراتش جدا شده است.
اگر اضطراب در زندگی فرد پررنگ است، صفحه مشاوره اضطراب می تواند برای انتخاب مسیر درمانی مناسب کمک کننده باشد. همین طور اگر می خواهید درباره درمان های گفتگومحور بیشتر بدانید، مطلب روان درمانی چیست و چه کاربردی دارد؟ به شناخت بهتر مسیر درمان کمک می کند.
آیا اختلال گریز تجزیه ای خطرناک است؟
آیا اختلال گریز تجزیه ای خطرناک است؟ پاسخ دقیق این است: خود اختلال لزوما به معنی خطرناک بودن فرد نیست، اما موقعیت هایی که ایجاد می کند می تواند خطرساز باشد.
کسی که ناگهان خانه را ترک می کند، مسیر را به یاد نمی آورد یا نمی داند کجاست، ممکن است در معرض گم شدن، تصادف، سوء استفاده، بی پناهی یا آسیب به خود قرار بگیرد.
پس نباید فرد را ترساند یا برچسب زد، اما نباید هم موضوع را ساده گرفت. برخورد درست یعنی حفظ آرامش، تامین امنیت، ثبت اطلاعات مهم، پرهیز از بازجویی و رساندن فرد به ارزیابی تخصصی.
اگر فرد بعد از بازگشت شدیدا آشفته است، افکار مرگ دارد، از خودش می ترسد یا نمی تواند از خودش مراقبت کند، موضوع فوری تر می شود.
اگر فردی از اطرافیان شما درباره آسیب به خود، پایان دادن به زندگی، گم شدن و ترک محیط فعلی، ناتوانی در مراقبت از خود یا خطر سوء استفاده حرف می زند، موضوع را فوری با مشاوره درمیان بزارید و با پشتیبانی ویکی روان با شماره ۰۲۱۹۱۰۹۹۱۱۰ تماس بگیرید.
در این وضعیت، تنها گذاشتن فرد یا بحث و سرزنش کردن او تصمیم درستی نیست.
چه زمانی گریز تجزیه ای نیاز به اقدام فوری دارد؟
همه موارد گریز تجزیه ای باید جدی گرفته شوند، اما بعضی نشانه ها نیازمند اقدام فوری تر هستند.
منظور از اقدام فوری، ایجاد امنیت و رساندن فرد به کمک تخصصی است، نه فشار آوردن برای اعتراف یا یادآوری.
- فرد گم شده یا مکان خود را نمی داند.
- حافظه برگشته اما فرد بسیار آشفته، شرمگین یا ترسیده است.
- نشانه های افکار خودکشی، خودآسیبی یا بی ارزشی شدید دیده می شود.
- فرد توان مراقبت از خود، غذا خوردن، خوابیدن یا تصمیم گیری ساده را ندارد.
- احتمال سوء استفاده، خشونت یا تهدید بیرونی وجود دارد.
- حوادث مشابه قبلا هم تکرار شده اند.
یک مثال قابل درک از بروز تجربه گریز تجزیه ای بعد از حادثه شدید
تصور کنید فردی بعد از شنیدن خبر فوت ناگهانی یکی از عزیزانش، چند ساعت بعد از خانه خارج می شود. خانواده فکر می کند برای قدم زدن رفته، اما او چند ساعت بعد در محله ای دور پیدا می شود و نمی داند چطور به آنجا رسیده است.
وقتی از او می پرسند چه اتفاقی افتاده، فقط می گوید: «یادم نیست. فقط یک لحظه به خودم آمدم و دیدم اینجا هستم.»
در چنین مثالی، اولین واکنش نباید بازجویی باشد. جمله های آرام مثل «الان پیش ما امنی»، «لازم نیست همین الان همه چیز را توضیح بدهی» و «با هم از یک متخصص کمک می گیریم» بسیار بهتر از فشار، تهدید یا تحقیر است.
اگر سوگ و فقدان در پس زمینه وجود دارد، صفحه مشاوره درمان سوگ می تواند برای شروع حمایت تخصصی مفید باشد.
درمان اختلال گریز تجزیه ای چگونه انجام می شود؟
اجبار و یادآوری مشکلات و توهمات فرد جایی در درمان اختلال گریز تجزیه ای ندارد، این مهم ترین نکته در درمان اختلال گریز تجزیه ای است.
بعضی خانواده ها فکر می کنند اگر فرد را تحت فشار بگذارند، با بازجویی، نشان دادن عکس ها یا مجبور کردن او به مرور حادثه، حافظه سریع تر برمی گردد. اما این کار می تواند اضطراب و گسست را بیشتر کند.
درمان حرفه ای اول به امنیت، ثبات و کاهش آشفتگی توجه می کند و به همین خاطر پیشنهاد اول ما است..
سایت Mayo Clinic درباره تشخیص و درمان اختلالات تجزیه ای توضیح می دهد که درمان بسته به نوع اختلال متفاوت است، اما معمولا مشاوره با گفتار درمانی و در برخی موارد استفاده از داروهای اعصاب و روان تحت نظر متخصص روانپزشک برای نشانه های شدیدتر پیشنهاد می شود.
دارو درمانی مستقیم و اختصاصی برای خود گریز تجزیه ای مطرح نیست، اما ممکن است پزشک برای انواع بیماری افسردگی، اضطراب، بی خوابی های طولانی یا علائم همراه تصمیم درمانی بگیرد. توصیه دارویی باید فقط توسط پزشک انجام شود.
در ویکی روان، نگاه درمانی با حضور متخصص روانشناس به این اختلال چند مرحله دارد:
- حفظ امنیت فرد
- بعد فهمیدن الگوی گسست
- سپس کار روی تروما
- تنظیم هیجان و احساسات او
- و بازسازی عملکرد زندگی.
هدف فقط این نیست که فرد «یادش بیاید». هدف این است که بتواند بدون شکستن روانی، با واقعیت زندگی کند.
اگر امکان حضور در کلینیک مشاوره را ندارید، خدماتی مثل مشاوره روانشناسی تلفنی می تواند گزینه ای ایده آل باشد.
۱. ایجاد امنیت روانی و جسمی در مرحله اول درمان
اولین مرحله درمان، ایجاد امنیت است. یعنی فرد بداند در محیطی قرار دارد که قرار نیست تحقیر، تهدید یا بازجویی شود.
در این مرحله درمانگر معمولا روی خواب، تغذیه، آرام سازی، آگاهی از بدن، کاهش تحریک پذیری و ساختن یک برنامه حمایتی کار می کند.
خانواده هم باید بداند که سوال های پی در پی مثل «کجا بودی؟»، «با کی بودی؟»، «چرا این کار را کردی؟» ممکن است فرد را دوباره به آشفتگی ببرد.
سوال خوب، کوتاه، آرام و حمایتی است. مثلا: «الان چیزی لازم داری؟»، «می خواهی چند دقیقه سکوت کنیم؟»، «دوست داری با مشاور صحبت کنیم؟»
۲. روان درمانی برای پردازش تروما و کاهش گسست
در مرحله بعد، روان درمانی به فرد کمک می کند رابطه امن تری با خاطرات، بدن، هیجان ها و هویت خود بسازد. بسته به شرایط فرد، درمان می تواند شامل درمان تروما محور، رفتار درمانی شناختی، مهارت های تنظیم هیجان، کار روی شرم، آموزش grounding یا بازسازی روایت زندگی باشد.
سایت تخصصی Cleveland Clinic درباره درمان اختلالات تجزیه ای روان درمانی را مسیر اصلی کمک به کنترل فرایند گسست و بهبود عملکرد می داند. اگر فرد نیاز به جلسات منظم دارد، استفاده از مشاوره روان درمانی آنلاین می تواند مسیر درمان را ساختار مندتر کند.
۳. نقش خانواده در کمک به فرد بدون ایجاد فشار روانی
اگر خانواده با ترس، عصبانیت یا قضاوت برخورد کند، فرد بیشتر پنهان کاری می کند و دیرتر کمک می گیرد. اما اگر محیط خانواده امن، منظم و پیگیر باشد، احتمال همکاری فرد با درمان بیشتر می شود.
در مواجهه با فرد مبتلا به اختلال گسست از این تکنیک ها استفاده کنید:
- به جای سرزنش، امنیت ایجاد کنید.
- به جای بازجویی، اطلاعات ضروری را آرام بپرسید.
- به جای تهدید، کمک تخصصی را پیشنهاد دهید.
- به جای اجبار به یادآوری، اجازه دهید درمانگر مسیر را هدایت کند.
- اگر نوجوان است، حتما فضای خانه، مدرسه، رابطه ها و احتمال تروما بررسی شود.
برای خانواده هایی که نمی دانند از کجا شروع کنند، مشاوره روانشناسی می تواند نقطه ورود مناسبی باشد. اگر موضوع مربوط به فرزند نوجوان است، صفحه مشاوره نوجوان ارتباط مستقیم تری با نیاز خانواده دارد. در مواردی که امکان حضور حضوری سخت است، مشاوره آنلاین روانشناسی هم می تواند دسترسی سریع تری ایجاد کند.
شاید برای شما هم سوال شده باشد!
در این بخش به سوالات متداولی که افراد درباره اختلال گریز تجزیه ای در ویکی روان از ما می پرسند می پردازیم.
آیا اختلال گریز تجزیه ای درمان قطعی دارد؟
نمی شود برای همه افراد وعده درمان قطعی و یکسان داد. اما بسیاری از افراد با روان درمانی تخصصی، حمایت خانواده، کاهش فشارهای محیطی و درمان مشکلات همراه مثل افسردگی یا اضطراب، بهتر می شوند و دفعات گسست کاهش پیدا می کند.
هرچه درمان زودتر و اصولی تر شروع شود، شانس بهبود عملکرد بیشتر است.
آیا ممکن است فرد بعد از گریز تجزیه ای گذشته خود را کامل به یاد بیاورد؟
بله، در بعضی افراد خاطرات به طور کامل یا نسبتا کامل برمی گردد.
در بعضی دیگر، بازگشت حافظه تدریجی، تکه تکه یا ناقص است. مهم این است که بازگشت خاطره همیشه به معنی آرام شدن نیست. گاهی فرد بعد از یادآوری، به حمایت بیشتری نیاز دارد چون محتوای خاطره دردناک یا ترسناک است.
آیا گریز تجزیه ای می تواند دوباره تکرار شود؟
اگر تروما، فشار شدید، اضطراب یا افسردگی درمان نشود، احتمال تکرار وجود دارد. تکرار همیشه به یک شکل نیست.
ممکن است یک بار با سفر ناگهانی باشد و بار دیگر با فراموشی چند ساعته یا احساس جدا شدن از خود.
درمان تخصصی کمک می کند محرک ها شناخته شوند و فرد قبل از رسیدن به نقطه بحران، راه های سالم تری برای تنظیم هیجان داشته باشد.
با فردی که دچار گریز تجزیه ای شده چطور رفتار کنیم؟
اول امنیت. بعد آرام سازی. بعد کمک تخصصی. او را مسخره نکنید، تحت فشار نگذارید و مجبورش نکنید همان لحظه همه چیز را به یاد بیاورد.
با صدای آرام صحبت کنید، اطلاعات ضروری را کوتاه بپرسید و در صورت تکرار یا خطر، کمک حرفه ای بگیرید. اگر خانواده درگیر سردرگمی و ترس شده، مشاوره می تواند به آنها یاد بدهد چطور بدون آسیب بیشتر کنار فرد بمانند.
پیشنهاد ویکی روان: اختلال گریز تجزیه ای را جدی بگیریم
بارها در طی این مقاله تاکید کردیم که علائم اختلال گریز تجزیه ای فقط یک فراموشی ساده یا رفتار عجیب نیست.
وقتی فراموشی ناگهانی، ترک خانه یا محیط معمول، سردرگمی هویتی و ناتوانی در توضیح بخشی از زمان با هم دیده می شوند، باید احتمال گریز تجزیه ای جدی گرفته شود.
این اختلال اغلب با تروما، فشار شدید، افسردگی، انواع اضطراب یا اختلال گسست ارتباط دارد و نیازمند برخورد انسانی و تخصصی است.
مهم ترین کار دوستان و اعضای خانواده این است که به جای قضاوت، امنیت بسازد. فردی که دچار گریز تجزیه ای شده، معمولا خودش هم از اتفاق ترسیده است.
سرزنش کردن، بازجویی و اجبار به یادآوری می تواند او را بیشتر از درمان دور کند. مسیر درست، ارزیابی تخصصی، روان درمانی، حمایت خانواده و بررسی خطرهای احتمالی است.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با نشانه های مشابه روبرو هستید، برای شروع می توانید از خدمات تخصصی ویکی روان کمک بگیرید.
در موارد حساس، به خصوص وقتی افکار مرگ، خودآسیبی، گم شدن یا ناتوانی در مراقبت از خود مطرح است، با پشتیبانی ویکی روان به شماره ۰۲۱۹۱۰۹۹۱۱۰ تماس بگیرید.
