علت ناسازگاری کودک با همسالان چیست؟ (10 راه درمان)

دعوا یا ناسازگاری کودک با همسالان خود هم طبیعی است و هم در شرایطی می تواند جای نگرانی باشد. در جلسات مشاوره برای کودک پرخاشگر، والدین از ناسازگاری بچه ها با همسالان خود شکایت می کنند و دنبال راهکارهای علمی هستند. اما پیش از هر چیز باید بفهمیم اصلا چه چیزی در کودک ناسازگاری تعبیر می شود و چه چیزی واکنش طبیعی اوست. در ادامه به سوال یکی از بازدیدکنندگان بخش وبلاگ ویکی روان می پردازیم و این موضوع را از جنبه هایم مختلف بررسی می کنیم.

پرسش: پسر پنج ساله‌ای دارم که مدام با دوستاش پرخاشگری و ناسازگاری می‌ کنه. به نظرم نمی‌تونه با اون‌ها رابطه خوبی برقرار کنه. با کوچکترین حرف با اون‌ها دعوا می‌نه و سعی می‌کنه به تنهایی بازی کنه. لطفا راهنمایی کنید.

ناسازگاری کودک با همسالان یعنی چی؟

بررسی های روانشناسی کودکان نشان می دهد ناسازگاری کودک با همسالان یعنی:

کودک در ارتباط با بچه های هم سن خود دچار مشکل می شود و نمی تواند رابطه ای آرام، سالم و قابل پیش بینی برقرار کند.

این رفتار به مرور تبدیل به ویژگی شخصیت کودک شده و روند مشابه در ارتباط با همسالان خود اتخاذ می کند.

نمونه ای از ناسازگاری بچه با همسالان خود

این ناسازگاری ممکن است به اشکال:

1. دعوا کردن
2. قهرهای مکرر
3. لجبازی های بی مورد
4. کناره گیری از جمع
5. ناتوانی در نوبت گرفتن
6. حساسیت زیاد به حرف دیگران
7. یا حتی وابستگی بیش از حد به یک دوست

دیده شود.

گاهی کودک نمی داند چطور احساساتش را بیان کند، چطور وارد بازی شود یا وقتی با مخالفت روبرو می شود چه واکنشی نشان دهد؟؟؟

اما به عنوان والد مهم است بدانیم ناسازگاری بچه ها با بچه های دیگر همیشه به معنی بدرفتاری یا مشکل جدی شخصیتی نیست، بلکه می تواند نشانه ضعف در مهارت های اجتماعی، بروز اختلالاتی مانند اضطراب در بچه ها، تجربه طرد شدن، سخت گیری های خانوادگی یا نیاز کودک به آموزش بهتر در برقراری ارتباط باشد.

چرا کودک با همسالان خود سازگار نیست؟

در مقاله چرا کودکان پرخاشگری می کنند توضیح دادیم این رفتارها دلایلی دارند که نیاز به بررسی توسط مشاور روانشناس کودک دارد، با این حال در ادامه به دلایل عمومی ناسازگاری بچه ها با دیگر بچه ها می پردازیم.

از دید روانشناسی:

کودک زمانی با همسالان خود سازگار نیست که در دنیای ارتباطی او چیزی درست کار نمی کند!

این ناسازگاری همیشه به معنی بد بودن اخلاق کودک نیست، بلکه معمولا نشانه این است که او هنوز بلد نیست احساسات، خواسته ها، ناکامی ها و مرزهای رابطه را درست مدیریت کند. بعضی کودکان وقتی وارد جمع می شوند زود خجالت می کشند، بعضی ها برای دیده شدن پرخاشگری می کنند، بعضی زود قهر می کنند و بعضی دیگر اصلا نمی دانند چطور بازی را شروع کنند یا به جمع بچه ها نزدیک شوند.

یکی از علت های مهم ناسازگار شدن کودک با بچه ها، ضعف در مهارت های اجتماعی کودک است چون خانواده آموزش درستی به او نداده اند.

کودکی که نوبت گرفتن، گوش دادن، عذرخواهی کردن، همکاری، تحمل باخت یا گفتن «نه» را یاد نگرفته، در بازی و دوستی بیشتر به مشکل می خورد. مثلا ممکن است اسباب بازی را از دست دوستش بکشد، چون هنوز نمی فهمد این کار در نگاه کودک دیگر نوعی بی احترامی یا تهدید است.

احساسات درونی نسبت به تمام مسائل تعیین کننده است

گاهی هم ریشه ناسازگاری در احساسات درونی کودک است. مواردی مثل:

• بروز انواع استرس ها
• ترس از طرد شدن
• حس حسادت بچه گانه
• اعتماد به نفس پایین
• یا تجربه تحقیر در جمع

می تواند باعث شود کودک از همسالان فاصله بگیرد یا برعکس، با رفتار تند و کنترل گرانه واکنش نشان دهد. در این حالت رفتار ناسازگار فقط ظاهر ماجراست و پشت آن معمولا یک نیاز دیده نشده وجود دارد.

محیط خانواده هم نقش پررنگی دارد. کودکانی که در خانه با دعوا، مقایسه، تنبیه زیاد، بی توجهی عاطفی یا حمایت افراطی روبرو هستند، ممکن است در ارتباط با همسالان هم دچار مشکل شوند. این همان چیزیست که در مقاله نقش والدین در تربیت فرزند در ویکی روان گفتیم.

کودک از خانه یاد می گیرد چطور مخالفت کند، چطور ناراحتی اش را بگوید و چطور با دیگران کنار بیاید. اگر این الگوها در خانه سالم نباشد، در مهد، مدرسه و بازی با بچه ها هم خودش را نشان می دهد.

گاهی دلیل ناسازگاری به تفاوت های فردی کودک مربوط است. برخی کودکان خلق و خوی حساس تر، زود رنج تر یا پرتحرک تری دارند. بعضی هم ممکن است با مشکلاتی مثل:

• بیش فعالی بچه ها
• وجود اضطراب اجتماعی
• تاخیر در گفتار و صحبت کردن
• اختلال یادگیری
• یا دشواری در درک

نشانه های اجتماعی درگیر باشند. این موارد باعث می شود کودک حرف، نگاه، شوخی یا رفتار همسالان را اشتباه برداشت کند و واکنش نامناسب نشان دهد.

ناسازگاری بچه ها با همسالان چند نوع دارد؟

شاید به عنوان پدر و مادر نشانه های زیر را در بچه های ناسازگار زیاد دیده باشید. در هر صورت پیشنهاد ما استفاده از خدماتی مثل مشاوره تلفنی برای کودکان در ویکی روان است.

1- پرخاشگری و سلطه جویی

این نوع از ناسازگاری در بچه ها معمولا زمان رخ می دهد که او می خواهد بازی، قوانین و تصمیم ها را خودش کنترل کند و اگر مخالفتی ببیند، با داد زدن، تهدید، هل دادن یا دعوا واکنش نشان می دهد. پشت این رفتار گاهی نیاز شدید به دیده شدن، ضعف در کنترل خشم یا الگوبرداری از محیط دیده می شود.

2- گوشه گیری و منزوی انتخابی

کودک منزوی (که به آن انزوای اجتماعی کودکان هم گفته میشود) وارد بازی همسالان نمی شود، کمتر حرف می زند و بیشتر تماشاگر جمع می ماند. این رفتار می تواند از ترس و هراس از قضاوت، تجربه طرد شدن یا ناتوانی در شروع ارتباط بیاید.

3- حساس و زودرنج بودن

این بچه ها از شوخی، باخت، مخالفت یا حتی یک نگاه ساده سریع ناراحت می شود و ممکن است گریه کند، قهر کند یا از بازی کنار بکشد.

معمولا تحمل ناکامی در او پایین است و نیاز دارد احساساتش بهتر شناخته و مدیریت شود.

4- وابستگی زیاد و خجالتی بودن

کودک وابسته برای ارتباط با همسالان مدام به حضور والدین، مربی یا یک دوست خاص نیاز دارد و به تنهایی وارد جمع نمی شود. خجالت کشیدن، داشتن احساس ناامنی درونی و اعتماد به نفس پایین در بچه ها می تواند باعث شود از رابطه های جدید فاصله بگیرد.

البته اینها از مشکلات بچه های باهوش هم هستند که قبلا در ویکی روان مفصل درباره آنها صحبت کردیم.

5- لجبازی و قانون گریز

این بچه ها با قانون بازی، رعایت نوبت در هر چیزی یا پذیرش نظر جمع مشکل دارد و معمولا می خواهد کارها طبق میل خودش پیش برود. لجبازی او بیشتر نشانه ناتوانی در پذیرش محدودیت و مدیریت خواسته های فوری است.

پیشنهاد می کنیم مقاله چطور دختر لجباز را تربیت کنیم را در ویکی روان مطالعه کنید. در این مقاله هم به نشانه های ناسازگاری کودک با همسالان از دید روانشناسی پرداختیم.

6- طرد شدن از جمع همسالان

کودک طردشده معمولا از بازی ها کنار گذاشته می شود یا همسالان کمتر او را انتخاب می کنند. گاهی علت، رفتارهای آزاردهنده کودک است و گاهی هم او قربانی قلدری، تفاوت های فردی یا ضعف گروه در پذیرش دیگران شده است.

ناسازگاری در محیط خانه با مدرسه و مهدکودک چه تفاوت هایی دارد؟

اما ناسازگار شدن بچه ها با همسالان در هر محیط به شکلی خاص نمود پیدا می کند.

پیامدهای بی‌ توجهی والدین به ناسازگاری کودک با همسالان چیست؟

کودکی که بلد نیست با هم سن های خود بازی کند، اختلاف را حل کند یا احساساتش را درست بگوید، ممکن است بیشتر طرد شود، اعتماد به نفسش پایین بیاید و از جمع فاصله بگیرد.

نکته مهم این است که ناسازگاری بچه به همسالان خود اگر درمان نشده فقط روی دوستی های کودک اثر نمی گذارد.

این مسئله می تواند بر

1. توانایی یادگیری
2. داشتن تمرکز
3. ارتباط با مربی و معلم
4. انگیزه حضور در مدرسه
5. و حتی تصویر کودک از خودش

را هم تحت تاثیر قرار دهد.

وقتی کودک مدام تجربه شکست در ارتباط دارد، کم کم باور می کند «دوست داشتنی نیستم» یا «هیچ کس مرا نمی فهمد». همین باورها در سال های بعد می توانند زمینه ساز مشکلات جدی تر در بزرگسالی او شود.

بسیار از مخاطبین جلسات مشاوره روانشناسی در ویکی روان افرادی هستند که به نیازها و کمبودهای آنها در بچگی توسط نشده و الان به اشکال مختلف خود را بروز می دهد.

بهترین واکنش والدین نسبت به ناسازگاری بچه ها با هم سن و سال های خود چیست؟

نه رفتار کودک را نادیده بگیرند و نه با برچسب هایی مثل «بد اخلاق»، «بی تربیت» یا «ضد اجتماعی» او را سرزنش کنند. کودک ناسازگار بیشتر از تنبیه، به فهمیده شدن، آموزش و تمرین نیاز دارد. در ادامه توضیحاتی را بیان می کنیم که در جلسات مشاوره آنلاین برای کودکان درباره آنها بحث و گفتگو می شود.

1- اول رفتارش را دقیق ببینید، نه اینکه سریع قضاوت کنید

ببینید کودک بیشتر در چه موقعیتی ناسازگار می شود: هنگام باخت، نوبت گرفتن، ورود به بازی، شنیدن مخالفت یا وقتی احساس طرد شدن می کند؟

2- احساس کودک را نام گذاری کنید

به جای گفتن «این چه کاری بود؟» بگویید: «فکر کنم ناراحت شدی چون دوستت اسباب بازی را به تو نداد.» همین جمله ساده به کودک کمک می کند احساسش را بشناسد.

3- رفتار نادرستش را تایید نکنید، اما بچه را هم طرد نکنید

مثلا بگویید: «عصبانی شدن اشکالی ندارد، اما هل دادن دوستت قابل قبول نیست.» این کار مرز سالم بین احساس و رفتار را به کودک یاد می دهد.

4- مهارت جایگزین به او یاد بدهید

کودک باید بداند به جای داد زدن، قهر کردن یا کتک زدن چه کاری انجام دهد. جمله هایی مثل:

• می شود نوبت من هم بشود؟
• من ناراحت شدم
• یا بیا با هم قانون بازی را مشخص کنیم

را با او تمرین کنید.

5- بعد از آرام شدن کودک صحبت کنید

در لحظه عصبانیت، مغز کودک آماده یادگیری نیست. بهتر است اول او را آرام کنید و بعد کوتاه و روشن درباره اتفاق حرف بزنید.

6- بازی های گروهی را کم کم تمرین دهید

از جمع های کوچک و امن شروع کنید. بازی با یک کودک آرام و آشنا، برای شروع بهتر از قرار گرفتن در جمع شلوغ و پرتنش است. این باعث می شود خاطرات مثبت در ذهن او نقش ببندد. حتما مقاله چرا خاطرات کودکی مهم هستند را در ویکی روان مطالعه کنید.

7- رفتار خوب را همان لحظه ببینید و تقویت کنید

وقتی کودک نوبت را رعایت می کند، عذرخواهی می کند یا با آرامش خواسته اش را می گوید، همان لحظه تشویقش کنید. توجه والدین به رفتار درست، آن رفتار را تکرارپذیرتر می کند.

8- الگوی ارتباط سالم باشید

کودک از نصیحت کمتر و از رفتار والدین بیشتر یاد می گیرد. اگر والدین در خانه با احترام مخالفت کنند، عذرخواهی کنند و خشم خود را کنترل کنند، کودک هم همین الگو را وارد رابطه با همسالان می کند.

9- با مربی یا معلم کودک هماهنگ باشید

اگر ناسازگاری در مهد یا مدرسه بیشتر دیده می شود، بهتر است والدین و مربی با یک روش واحد جلو بروند. پیام های متناقض کودک را گیج تر می کند.

10- در صورت تکرار شدید، از روانشناس کودک کمک بگیرید

اگر کودک مرتب طرد می شود، پرخاشگری شدید دارد، از جمع می ترسد، گریه های طولانی دارد یا این رفتارها روی مدرسه و زندگی روزمره اثر گذاشته، کمک تخصصی لازم است.

مشاوره برای کودک لجباز

پیشنهاد ویکی روان

سایت سلامت روان ویکی روان مخاطبین بسیاری برای درمان ناسازگاری بچه ها با همسالان خود دارد. در صورت نیاز مفتخر به راهنمایی شما همراه گرامی برای بررسی دقیق فرزند دلبندتان هستید تا مشکل ناسازگار بودن او حل شود.