چرا خاطرات کودکی مهم هستند؟ (بررسی اهمیت خاطرات کودکی)

اهمیت خاطرات کودکی جایی خود را نشان می دهد که میفهمیم یکی از دلایل دوری گزیدن افراد از مفاهیم اعتقادی، باورهای سازنده و حتی و اصول مذهبی و عقیدتی، خاطرات بدی است که از والدین، معلمان و دیگر افرادی در ذهن خود به همراه دارند. فرزندان ما دلیل بدرفتاری آنها را دین می پندارند و ناخودآگاه از مفاهیم اسلامی فاصله می گیرند. این نشان دهنده اهمیت خاطرات کودکی در ذهن همه ماست. مشاوره با مشاور روانشناس می تواند ریشه این رفتارها را مشخص کند، اما شکی نیست خاطرات کودکی شخصیت افراد را شکل می دهد.

چرا خاطرات کودکی مهم هستند؟

با سایت روانشناسیویکی روان همراه باشید.

از دید علم روانشناسی اهمیت خاطرات کودکی به چند تصویر قدیمی از گذشته مربوط نمی شود، بلکه خاطرات در دوران کودکی بخشی از شیوه نگاه ما به خودمان، دیگران و دنیا را می سازند.

برای مدیریت کودک نیاز به راهنمایی دارید؟

همین حالا با یک روانشناس در ارتباط باشید.

علی اشرف نورمحمدی

دکتری روانشناسی

امکان رزرو فوری

۵.۰

دریافت مشاوره علی اشرف نورمحمدی

جواد صادق الحسینی

مشاور روانشناس

امکان رزرو فوری

۵.۰

دریافت مشاوره جواد صادق الحسینی

صبا مهرپور

مشاور روانشناس

امکان رزرو فوری

۵.۰

دریافت مشاوره صبا مهرپور

کودکی زمانی است که مغز، شخصیت، احساس امنیت، اعتماد به نفس و سبک ارتباطی ما در حال شکل گرفتن است. برای همین، تجربه هایی مثل محبت والدین، طرد شدن، تنبیه شدید، تشویق، مقایسه شدن یا حتی سکوت عاطفی در خانه می توانند سال ها بعد در رفتارهای بزرگسالی دیده شوند.

البته تاثیر خاطرات کودکی بر رفتار انسان به این معنی نیست که گذشته هر فرد سرنوشت قطعی ما را تعیین می کند، بلکه ما می توانیم خالق زندگی دلخواه باشیم.

افرادی هستند که کودکی سختی داشته اند اما با آگاهی، درمان، رابطه های سالم و کار کردن روی خودشان توانسته اند مسیر متفاوتی از گذشته دشوار خود بسازند. نکته اصلی این است که خاطرات کودکی، مخصوصا خاطراتی که بار عاطفی زیادی دارند، می توانند بر انتخاب شریک عاطفی، ترس از رها شدن، احساس ارزشمندی، کنترل خشم، اضطراب و حتی نوع تصمیم گیری ما اثر بگذارند.

تعریف خاطرات کودک از دید روانشناسی

حالا که قصد داریم به این سوال پاسخ دهیم که چرا خاطرات کودکی مهم هستند، پیش از آن باید به تعریف خاطرات کودکی در روانشناسی بپردازیم.

از نگاه روانشناسی کودکان، خاطرات کودکی فقط یادآوری چند اتفاق قدیمی نیستند. در حقیقی این خاطرات مجموعه ای از:

• تصویرها
• احساسات
• و برداشت های کودکانه

هستند که کودک از تجربه های اولیه زندگی خود می سازد.

ممکن است یک نفر جزئیات یک اتفاق را دقیق به یاد نیاورد، اما حس آن تجربه، مثل امنیت، ترس، احساس شرم، دوست داشته شدن یا نادیده گرفته شدن، در ذهن و بدن او باقی مانده باشد.

تجربیات جلسات مشاوره کودک آنلاین در ویکی روان می گوید، خاطرات کودکی به این دلیل اهمیت دارند که در دوره ای شکل می گیرند که شخصیت، سبک دلبستگی، اعتماد به دیگران و تصویر فرد از خودش در حال ساخته شدن است.

برای مثال کودکی که بارها شنیده «تو نمی توانی»، ممکن است در بزرگسالی هم با وجود توانایی زیاد، احساس بی کفایتی کند. یا کودکی که در محیطی امن و حمایتگر رشد کرده، معمولا راحت تر به رابطه های سالم اعتماد می کند.

پس تعریف ساده خاطرات کودکی این است:

تجربه های عاطفی و ذهنی سال های اولیه زندگی که در حافظه آشکار یا پنهان ما ذخیره می شوند و بعدها می توانند روی احساسات، رفتارها، رابطه ها و تصمیم های ما اثر بگذارند.

این خاطرات همیشه دقیق و کامل نیستند، اما اثری که روی روان فرد می گذارند می تواند بسیار واقعی و عمیق باشد.

اهمیت خاطرات کودکی در شکل گیری شخصیت چقدر است؟

متخصصین می گویند کودک در سال های اول زندگی، فقط اتفاقات را تجربه نمی کند، بلکه از همان اتفاقات نتیجه می گیرد که:

1. من چقدر ارزشمندم
2. دیگران چقدر قابل اعتمادند
3. دنیا چقدر امن است.

همین برداشت های اولیه، کم کم پایه های شخصیت، میزان واقعی اعتماد به نفس، سبک ارتباطی و واکنش های هیجانی او را می سازند.

متخصصین در جلسات مشاوره روان درمانی کودکان به این نتیجه رسیده اند که خاطرات کودکی مثل یک نقشه پنهان عمل می کنند. فرد ممکن است بزرگ شود، تحصیل کند، موفق شود و ظاهر مستقلی داشته باشد، اما هنوز در موقعیت های خاص با همان الگوهای قدیمی واکنش نشان دهد.

مثلا کسی که در کودکی زیاد سرزنش شده، ممکن است در بزرگسالی با کوچک ترین انتقاد به هم بریزد یا همیشه تلاش کند بی نقص باشد تا پذیرفته شود. این رفتارها ضعف شخصیت نیستند، بلکه اغلب ادامه همان تجربه های عاطفی اولیه اند.

البته شخصیت انسان فقط با خاطرات کودکی ساخته نمی شود. عوامل دیگر مانند ژنتیک، محیط اجتماعی، آموزش های ابتدایی و پیشرفته، انتخاب های شخصی و تجربه های بعدی هم نقش دارند.

اما خاطرات کودکی چون در حساس ترین دوره رشد روانی ثبت می شوند، اثر عمیق تری روی باورهای پایه ما دارند.

چرا برخی خاطرات کودکی تا سال‌ها در ذهن باقی می‌ مانند؟

دلیل این امر این است که این خاطرات با احساسات قوی و تمرکز زیاد همراه بوده اند.

به طور کلی مغز ما اتفاقات معمولی را زودتر کنار می گذارد، اما تجربه هایی که با ترس، شادی زیاد، شرم، محبت، تنبیه، احساس امنیت یا ناامنی همراه بوده اند، عمیق تر ثبت می شوند.

به همین دلیل ممکن است فرد جزئیات زیادی از یک روز عادی را به یاد نیاورد، اما نگاه محبت آمیز مادر، تحقیر شدن جلوی دیگران یا ترس از دعوای والدین را بعد از سال ها هنوز حس کند. در روانشناسی گفته می شود حافظه فقط ثبت تصویر نیست، بلکه ثبت معنا و احساس هم هست.

اگر با خاطرات ناخوشایند کودکی دست به گریبان هستید و نیاز دارید برای درمان همیشگی اثرات آنها با متخصص در ارتباط باشید، می توانید از خدمات مشاوره با روانشناس تلفنی در ویکی روان از سراسر ایران با بهترین متخصصین استفاده کنید.

بررسی انواع خاطرات کودکی

در ادامه رایج ترین نوع خاطره های دوران کودکی را بررسی و مطالعه می کنیم:

1- خاطرات مثبت کودکی

اینها تجربه هایی هستند که کودک در آنها احساس آرامش، ارزشمندی، توجه واقعی دیگران را لمس کرده است.

خاطرات خوب دوران کودکی ممکن است خیلی ساده باشند، مثل بازی با پدر، شنیدن یک جمله محبت آمیز، گوش دادن به موسیقی در خودرو، غذا خوردن دور سفره، رفتن به پارک یا حتی در آغوش گرفته شدن بعد از یک روز سخت.

از نگاه روانشناسی، همین تجربه های به ظاهر کوچک می توانند پایه های امنیت روانی، امید، اعتماد به دیگران و نگاه مثبت به زندگی را در کودک تقویت کنند.

در ادامه بیشتر در مورد خاطرات خوب کودکی توضیح می دهیم.

احساس امنیت و دوست داشتنی بودن

وقتی کودک بارها تجربه می کند که در خانه دیده می شود، به احساساتش توجه می شود و بدون شرط دوستش دارند، در ذهنش این پیام شکل می گیرد که «من ارزشمندم و دنیا جای قابل اعتمادی برای من و خانواده من است». احساس امنیت و دوست داشتنی بودن یکی از مهم ترین خاطرات مثبت کودکی است، چون بعدها روی رابطه های عاطفی، عزت نفس و آرامش درونی فرد اثر می گذارد.

تشویق، حمایت و تقویت اعتماد به نفس

تشویق و حمایت والدین زمانی اثر عمیق تری دارد که کودک حس کند تلاشش دیده می شود، نه فقط نتیجه کارش. این یکی از مهم ترین اصول تربیت فرزند است.

مثلا وقتی به جای گفتن «باید اول می شدی» به او گفته می شود «دیدم چقدر تلاش کردی»، کودک یاد می گیرد توانایی رشد دارد و شکست پایان ارزشمندی او نیست. این رفتار دقیق و موشکافانه والدین زمینه ساز خاطرات خوب کودکی و ایجاد شخصیت سالم در اوست.

بازی، شادی و تجربه آزادی سالم

بازی و شادی فقط سرگرمی بچه ها نیستند، بلکه اینها بخشی از رشد روانی کودک اند. وقتی کودک فرصت دارد بدود، خیال پردازی کند، سؤال بپرسد، نقش های مختلف را امتحان کند و در چارچوبی امن آزادی داشته باشد، ذهنش خلاق تر و احساسش زنده تر می شود.

اما خاطرات بد کودکی و تاثیر آن بر شخصیت بچه هم باید مورد بررسی قرار گیرند.

خاطرات منفی کودکی

اینها همان تجربه هایی هستند که در آنها کودک احساس ناامنی، شرم، بروز انواع ترس، تنهایی یا بی ارزشی کرده است. خاطرات بد دوران کودکی همیشه به شکل اتفاقات بزرگ و آشکار نیستند، گاهی یک جمله تکراری، نادیده گرفتن احساسات کودک یا نبود محبت کافی می تواند اثری عمیق روی ذهن او بگذارد و بعدها در اعتماد به نفس، رابطه ها و واکنش های احساسی اش دیده شود.

همیشه در جلسات مشاوره برای کودک عصبی رد پای تجربیات و خاطرات بد کودکی دیده می شود و روانشناس راه دشواری برای درمان آنها در پیش دارد.

سرزنش، تحقیر و مقایسه شدن

وقتی کودک مدام سرزنش، تحقیر یا با دیگران مقایسه می شود، کم کم باور می کند که «به اندازه کافی خوب نیست». این تجربه ها می توانند در بزرگسالی به شکل:

• اختلال کمال گرایی
• ترس از هر نوع اشتباه
• حساسیت زیاد به انتقاد
• یا نیاز شدید به تایید دیگران

ظاهر شوند. مقایسه شدن با خواهر، برادر یا همکلاسی ها شاید برای والدین ساده به نظر برسد، اما برای کودک اغلب معنایش این است که دوست داشتنی بودن او شرط دارد.

ترس، تنهایی و احساس طرد شدگی از دیگر خاطرات بد دوران کودکی هستند

اگر نمی دانید چرا خاطرات کودکی مهم هستند خوب به این مورد دقت کنید.

کودکی که در لحظه های ترس یا ناراحتی تنها می ماند، ممکن است دنیا را جای ناامن تری تجربه کند. احساس طردشدگی، بی پناهی یا این باور که «کسی کنار من نیست»، بعدها می تواند باعث بروز انواع افسردگی، وابستگی شدید در رابطه ها یا برعکس، فاصله گرفتن از دیگران شود. این خاطرات منفی کودکی معمولا بیشتر از خود اتفاق، به حس تنها ماندن کودک گره خورده اند.

بی توجهی عاطفی و نبود حمایت روانی

بدترین کار در قبال بچه ها بی توجهی به آنهاست!

بی توجهی عاطفی یعنی کودک از نظر ظاهری شاید همه چیز داشته باشد، اما احساساتش دیده نشود. وقتی ناراحتی، ترس، عصبانیت یا نیاز به محبت دیدن کودک جدی گرفته نمی شود، او یاد می گیرد احساساتش را پنهان کند یا خودش را مهم نداند.

نبود حمایت روانی در کودکی می تواند در بزرگسالی به شکل سختی در بیان احساسات، احساس پوچی، اعتماد نکردن به دیگران یا ناتوانی در کمک خواستن خودش را نشان دهد.

جلسات مشاوره افسردگی کودکان مملو از بچه هایی است که والدین به آنها توجه نکرده اند و الان باید برای درمان اقدام کنند!

منظور از خاطرات تلخ اما سازنده در دوران کودکی چیست؟

اینها تجربه هایی هستند که در زمان کودکی دردناک، ناراحت کننده یا حتی خجالت آور بوده اند، اما بعدها به رشد روانی، پختگی و شناخت بهتر فرد از خودش کمک کرده اند.

اما یادتان باشد هر فردی توانایی استفاده از خاطرات تلخ کودکی برای رشد در زندگی و شخصیت خود را ندارد!

مثلا کودکی را تصور کنید که در یک مسابقه مدرسه شکست خورده و همان روز خیلی گریه کرده، اما والدینش به جای سرزنش، به او گفته اند «باختن یعنی هنوز جا برای تمرین هست». این خاطره تلخ می تواند در ذهن کودک به یک درس سالم تبدیل شود: شکست پایان راه نیست.

تفاوت اصلی این خاطرات با آسیب های روانی در این است که کودک بعد از تجربه سخت، تنها رها نشده و کسی به او کمک کرده احساسش را بفهمد. در چنین شرایطی حتی یک اتفاق ناراحت کننده هم می تواند تاب آوری، صبر، مسئولیت پذیری و اعتماد به توانایی جبران را در کودک تقویت کند.

تأثیر خاطرات کودکی بر اعتماد به نفس چقدر است؟

هر چقدر از اهمیت آن بگوییم باز هم کم است، چون کودک تصویر اولیه خود را از نگاه اطرافیان می سازد.

اگر در کودکی زیاد دیده، شنیده و حمایت شده باشیم، معمولا در بزرگسالی راحت تر به توانایی هایمان اعتماد می کنیم. اما اگر مدام سرزنش، مقایسه یا نادیده گرفته شده باشیم، ممکن است حتی با وجود موفقیت های واقعی، باز هم حس کنیم «کافی نیستیم».

مهم ترین اثرات خاطرات کودکی بر اعتماد به نفس بچه ها عبارتند از:

1- شکل گیری احساس ارزشمندی

در این حالت کودک وقتی بدون شرط محبت می بیند، یاد می گیرد ارزش او فقط به نمره، ظاهر، موفقیت یا رضایت دیگران وابسته نیست.

2- جرات امتحان کردن تجربه های جدید

خاطراتی که با تشویق و حمایت همراه بوده اند، باعث می شوند فرد در بزرگسالی کمتر از اشتباه بترسد و راحت تر قدم اول را بردارد.

3- ترس یا آرامش در برابر انتقاد

کسی که در کودکی زیاد تحقیر شده، ممکن است هر انتقادی را حمله به شخصیت خود بداند. اما کودکی که نقد سالم دیده، بهتر می تواند اشتباه را از ارزش شخصی خود جدا کند. متاسفانه افرادی که زیاد از ما سوال می پرسند چطور افسردگی را درمان کنیم و سال هاست با این بیماری دست به گریبان هستند، به خوبی از کودکی با تحقیر شدن توسط دیگران دست به گریبان بوده اند.

4- وابستگی به تایید دیگران

مقایسه شدن و نادیده گرفتن تلاش کودک می تواند او را به فردی تبدیل کند که همیشه دنبال تایید، تعریف و اثبات خودش است. یکی از نشانه های اعتماد به نفس پایین نیاز به تایید گرفتن از دیگران برای داشتن حس خوب است.

5- باور به توانایی حل مسئله

وقتی کودک در کنار حمایت والدین فرصت تجربه و تصمیم گیری داشته، در بزرگسالی بیشتر حس می کند می تواند از پس مشکلات بربیاید.

البته اعتماد به نفس فقط محصول کودکی نیست. تجربه های بعدی، رابطه های سالم، موفقیت های کوچک و حتی روان درمانی می توانند تصویر فرد از خودش را اصلاح کنند. اما بدون شک، خاطرات کودکی یکی از پایه های اصلی عزت نفس و اعتماد به توانایی های فردی هستند.

تاثیر خاطرات کودکی بر روابط عاطفی

شاید جالب باشد، حتی خاطرات دوران کودکی بر روابط عاطفی که فرد در آینده تجربه می کند تاثیر دارند.

چون ما اولین تجربه های عشق، امنیت، توجه و حتی طرد شدن را در خانواده یاد می گیریم. کودکی که در محیطی امن، گرم و قابل پیش بینی بزرگ شده، معمولا در رابطه عاطفی راحت تر اعتماد می کند، نیازهایش را سالم تر بیان می کند و از صمیمیت نمی ترسد.

اما فردی که در کودکی طرد، سرزنش، بی توجهی یا بی ثباتی عاطفی را تجربه کرده، ممکن است در بزرگسالی رابطه را همزمان بخواهد و از آن بترسد.

در جلسات مشاوره برای روابط عاطفی می بینیم که این اثر معمولا در چند رفتار دیده می شود:

1. وابستگی شدید به شریک عاطفی
2. ترس از رها شدن
3. حساسیت زیاد به بی توجهی
4. انتخاب افراد سرد و دور از دسترس
5. یا برعکس فاصله گرفتن از رابطه وقتی صمیمیت زیاد می شود.

مثلا کسی که در کودکی برای گرفتن محبت تلاش زیادی کرده، ممکن است در رابطه عاطفی هم مدام خودش را ثابت کند و از بیان ناراحتی هایش بترسد تا طرف مقابل را از دست ندهد.

البته گذشته قرار نیست سرنوشت رابطه های ما را قطعی کند. وقتی فرد بفهمد کدام واکنش هایش از زخم های کودکی می آیند، می تواند بین واقعیت امروز و ترس های قدیمی فرق بگذارد.

اثرات خاطرات کودکی در چه بخش هایی از زندگی فرد خود را نشان می دهد؟

بعد از برررسی اهمیت خاطرات دوران کودکی در روانشناسی باید به اثرات آن هم اشاره کنیم. تجربیات به دست آمده از دل جلسات مشاوره با طرحواره درمانی به موارد زیر اشاره می کند:

جمع بندی ویکی روان

خاطرات کودکی بخشی مهم از ریشه های روانی ما هستند. این خاطرات فقط یادآوری گذشته نیستند، بلکه روی احساس ارزشمندی، اعتماد به نفس، سبک دلبستگی، رابطه های عاطفی، واکنش به ترس و حتی شیوه تصمیم گیری ما اثر می گذارند.

گفتیم تجربه های مثبت کودکی مثل محبت، حمایت، بازی و احساس امنیت می توانند پایه آرامش درونی و ارتباط سالم را بسازند. در مقابل، خاطرات تلخ بچگی مثل تحقیر، مقایسه شدن، طرد شدن یا بی توجهی عاطفی ممکن است در بزرگسالی به شکل اختلالات روان گسترده دیده شوند.

با این حال، گذشته قرار نیست این موارد تکلیف آینده ما را مشخص کند. اهمیت شناخت خاطرات کودکی در این است که بفهمیم بعضی واکنش های امروزمان از کجا می آیند و چرا بعضی الگوها در زندگی ما تکرار می شوند.

اگر فکر می کنید خاطرات دوران کودکی بر زندگی امروز شما سایه افکنده، پیشنهاد می کنیم موضوع را با متخصص روانشناس در میان بگذارید. بررسی دقیق متخصصین کمک می کند با شیوه ای علمی و عملی اثر بخشی خاطرات بد کودکی بر سلامت روان را کاهش دهید.

مشاوره آنی با روانشناس