پرفنازین چیست و چه کاربردی دارد؟ (عوارض Perphenazine)
پرفنازین برای چه بیماری تجویز می شود؟
پرفنازین یا Perphenazine یکی از داروهای ضد روان پریشی قدیمی تر است که بیشتر در درمان علائم روان پریشی، به ویژه بیماری اسکیزوفرنی، استفاده می شود. اگر پزشک این دارو را برای شما یا یکی از نزدیکانتان تجویز کرده، طبیعی است که درباره کاربرد، عوارض، خواب آلودگی، چاقی، تداخل دارویی و قطع آن سوال داشته باشید. داروی پرفنازین دارویی نیست که با حدس و تجربه دیگران مصرف یا قطع شود. تصمیم اصلی همیشه باید با روانپزشک باشد، به خصوص اگر همزمان داروهای اعصاب دیگری مصرف می کنید یا سابقه بیماری جسمی دارید.
در این مقاله از سایت سلامت روان ویکی روان، به بررسی همه چیز درباره پرفتازین از دید علم روانپزشکی می پردازیم.
فهرست موضوعات بررسی شده
- داروی پرفنازین چیست و چه کاربردی دارد؟
- پرفنازین برای چه بیماری هایی تجویز می شود؟
- نحوه مصرف پرفنازین و بهترین زمان مصرف آن چطور است؟
- عوارض پرفنازین چیست؟
- احتیاطات در مصرف پرفنازین
- چه زمانی عوارض پرفنازین خطرناک می شوند؟
- عوارض قطع ناگهانی پرفنازین چیست؟
- تداخل پرفنازین با دیگر داروهای اعصاب و سایر داروها
- آیا مصرف پرفنازین در بارداری و شیردهی مجاز است؟
- جایگزین قرص پرفنازین چیست؟
- سوالات متداول درباره پرفنازین
- ویکی روان چه پیشنهادی برای شما دارد؟
داروی پرفنازین چیست و چه کاربردی دارد؟
این دارو از مهم ترین داروهای ضد روان پریشی نسل اول است.
این گروه دارویی سال هاست در روانپزشکی استفاده می شود و هدف اصلی آن کاهش علائمی مثل هذیان، توهم، آشفتگی شدید فکری، سوءظن بیمارگونه و بی قراری ناشی از بعضی اختلالات روانی است.
در منابع دارویی معتبر، پرفنازین به عنوان دارویی برای درمان اسکیزوفرنی و در بعضی موارد برای کنترل تهوع و استفراغ شدید معرفی شده است. برای اطلاعات پایه این دارو، صفحه راهنمای پرفنازین در MedlinePlus توضیح مناسبی برای عموم مردم دارد.
پرفنازین به زبان ساده
اگر بخواهیم ساده تر توضیح دهیم، پرفنازین کمک می کند شدت تجربه هایی که ذهن را از واقعیت دور می کنند کمتر شود. به همین خاطر شباهت هایی با لوکساپین دارد.
مثلا کسی که صداهایی می شنود که دیگران نمی شنوند، یا احساس می کند دیگران قصد آسیب زدن به او را دارند، ممکن است با ارزیابی روانپزشک نیاز به داروی ضد روان پریشی داشته باشد.
البته دارو فقط یک بخش درمان است. پیگیری منظم، حمایت خانواده، خواب کافی و در بسیاری از موارد مشاوره با روانپزشک نقش جدی در کنترل پایدار علائم دارد.
پرفنازین از چه خانواده دارویی است؟
پرفنازین از خانواده فنوتیازین ها و از گروه داروهای ضد روان پریشی تیپیک یا نسل اول است. داروهای این گروه معمولا اثر اصلی خود را از راه مهار گیرنده های دوپامین، به ویژه گیرنده D2، نشان می دهند.
در منابع تخصصی، داروهای ضد روان پریشی نسل اول به دلیل همین اثر دوپامینی شناخته می شوند و ممکن است در کنار اثر درمانی، عوارض حرکتی هم ایجاد کنند.
پرفنازین چطور بر مغز فرد بیمار اثر می گذارد؟
در بعضی اختلالات روانپزشکی، تعادل پیام رسان های شیمیایی مغز، به ویژه هورمون دوپامین، به هم می ریزد.
پرفنازین با کاهش اثر دوپامین در مسیرهای خاص مغزی می تواند شدت علائمی مانند توهم، هذیان و آشفتگی فکر را کم کند.
این اثر یک شبه اتفاق نمی افتد. گاهی آرام تر شدن بی قراری زودتر دیده می شود، اما تغییر در علائم اصلی ممکن است چند روز تا چند هفته زمان ببرد.
به همین دلیل قطع زودهنگام دارو فقط چون «هنوز اثر نکرده» تصمیم درستی نیست.
پرفنازین برای چه بیماری هایی تجویز می شود؟
تجربه نشان می دهد پرفنازین بیشتر برای اختلالات همراه با روان پریشی تجویز می شود تا نشانه های توهم در افراد را کاهش دهد.
مهم ترین کاربرد آن درمان علائم اسکیزوفرنی است. اسکیزوفرنی فقط «چند شخصیتی بودن» یا «رفتار عجیب» نیست. این اختلال می تواند با هذیان، توهم، اختلال در فکر، کناره گیری اجتماعی، کاهش انگیزه و مشکل در عملکرد روزمره همراه باشد.
اگر می خواهید دید کامل تری از این بیماری داشته باشید، مقاله اسکیزوفرنی و علائم آن در ویکی روان را از دست ندهید.
گاهی پرفنازین در شرایط خاص دیگری هم تجویز می شود، اما این به معنی مصرف آزادانه آن نیست. بعضی افراد با شنیدن اسم داروی اعصاب فکر می کنند می توانند آن را برای انواع اضطراب، مشکلات بی خوابی یا بی قراری مصرف کنند.
این برداشت خطرناک است. پرفنازین داروی آرامبخش ساده نیست و مصرف آن باید زیر نظر پزشک انجام شود.
۱. پرفنازین برای درمان اسکیزوفرنی کاربرد دارد
بالاتر هم گفتیم اسکیزوفرنی و وجود نشانه های آن یکی از دلایل مصرف این دارو می باشد.
در اسکیزوفرنی، هدف درمان فقط خاموش کردن علائم نیست. هدف این است که فرد بتواند ارتباط بهتری با واقعیت داشته باشد، خواب و رفتار او منظم تر شود، خطر عود کمتر شود و کیفیت زندگی بالاتر برود.
پرفنازین می تواند بخشی از این مسیر باشد، اما انتخاب آن به سن، شدت علائم، سابقه دارویی، عوارض قبلی، بیماری های جسمی و داروهای همزمان بستگی دارد. درباره مسیر درمان این اختلال، مقاله درمان اسکیزوفرنی چگونه انجام می شود توضیح کامل تری دارد.
۲. آیا پرفنازین برای اضطراب، بی قراری یا مشکلات دیگر هم تجویز می شود؟
گاهی روانپزشک در شرایطی که بی قراری شدید، افکار آشفته، تحریک پذیری زیاد یا علائم روان پریشی وجود دارد، از داروهای ضد روان پریشی استفاده می کند.
اما اضطراب معمولی، نشانه های استرس روزمره یا بی خوابی ساده دلیل کافی برای مصرف پرفنازین نیست.
اگر مشکل اصلی شما اضطراب است، مسیر ارزیابی و درمان معمولا متفاوت است و ممکن است به روان درمانی، اصلاح سبک زندگی یا داروهای دیگر نیاز باشد. در این زمینه، مطالعه مقاله درمان اضطراب در روانشناسی کمک می کند تفاوت مسیرها را بهتر ببینید.
۳. مثال ملموس از شرایطی که پزشک پرفنازین تجویز می کند
تصور کنید فردی چند هفته است خواب منظم ندارد، به خانواده بدبین شده، صداهایی می شنود که دیگران نمی شنوند و فکر می کند اطرافیان دست به اقدام خطرناک خواهند زد!
در چنین وضعیتی روانپزشک فقط به یک علامت نگاه نمی کند. شدت علائم، خطر آسیب، سابقه خانوادگی، مصرف مواد، بیماری های جسمی و داروهای قبلی بررسی می شود.
اگر تشخیص به سمت اختلال روان پریشی یا اسکیزوفرنی برود، ممکن است پرفنازین یا داروی مشابه تجویز شود.
گاهی علائمی مانند اختلال هذیان یا تجربه های نزدیک به توهم در روانشناسی باعث می شوند خانواده نگران شود. نگرانی بجاست، اما واکنش درست این نیست که خودسرانه دارو شروع کنید. ارزیابی تخصصی لازم است.
نحوه مصرف پرفنازین و بهترین زمان مصرف آن چطور است؟
نحوه مصرف پرفنازین به نسخه پزشک بستگی دارد. دوز، تعداد دفعات مصرف و زمان مصرف برای همه یکسان نیست.
بعضی افراد دارو را یک بار در روز مصرف می کنند و بعضی ممکن است چند نوبت مصرف داشته باشند.
اینکه دارو شب مصرف شود یا روز، به هدف درمان، میزان خواب آلودگی، برنامه کاری، سن، داروهای همراه و تحمل بدن بستگی دارد.
نکته مهم که باید به خاطر بسپارید این است که دوز پرفنازین را خودتان کم و زیاد نکنید. حتی اگر احساس کردید خواب آلودگی زیاد است یا دارو خوب اثر نکرده، تصمیم درست تماس با پزشک است.
داروهای ضد روان پریشی مثل پرفنازین باید با دقت تنظیم شوند، چون هم کم بودن دوز می تواند علائم را کنترل نکند و هم زیاد بودن آن می تواند عوارض را بیشتر کند.
۱. بهترین زمان مصرف پرفنازین چه موقع است؟
بهترین زمان مصرف پرفنازین زمانی است که پزشک با توجه به وضعیت شما تعیین کرده است. اگر دارو باعث خواب آلودگی شود، ممکن است پزشک مصرف شبانه یا سهم بیشتر دارو در شب را ترجیح دهد.
اگر دارو در روز هم باید سطح پایداری در بدن داشته باشد، ممکن است تقسیم دوز لازم شود. هر تغییری در زمان مصرف باید با نظر پزشک باشد، چون تغییر زمان می تواند روی خواب، هوشیاری، افت فشار و کنترل علائم اثر بگذارد.
۲. بهترین اقدام اگر مصرف یک نوبت پرفنازین را فراموش کنیم!
اگر یک نوبت را فراموش کردید، بهتر است به محض یادآوری طبق راهنمای پزشک یا بروشور دارو عمل کنید.
اما اگر به نوبت بعدی نزدیک هستید، معمولا دو برابر کردن دوز کار درستی نیست. درباره پرفنازین، چون شرایط افراد متفاوت است، بهتر است از پزشک خود یک دستور روشن برای «نوبت فراموش شده» بگیرید و همان را کنار دارو یادداشت کنید.
- دوز جا افتاده را با حدس و عجله جبران نکنید.
- اگر چند نوبت پشت سر هم فراموش شده، با روانپزشک تماس بگیرید.
- برای پیشگیری، ساعت ثابت، جعبه دارو یا یادآور موبایل کمک کننده است.
۳. پرفنازین چند ساعت اثر دارد و چند روز بعد از شروع مصرف اثر می کند؟
مدت اثر پرفنازین به دوز، سرعت متابولیسم بدن، سن، وضعیت کبد، داروهای همزمان و الگوی مصرف بستگی دارد.
برخی منابع نیمه عمر پرفنازین را حدود چندین ساعت گزارش کرده اند، اما نیمه عمر با «زمان احساس اثر درمانی» یکی نیست. ممکن است آرام تر شدن بی قراری یا خواب بهتر زودتر دیده شود، ولی کاهش پایدار توهم، هذیان یا آشفتگی فکر معمولا به زمان بیشتری نیاز دارد.
اگر بعد از چند روز احساس کردید تغییری نمی بینید، دارو را قطع نکنید. درمان با ضد روان پریشی ها شبیه خاموش و روشن کردن چراغ نیست. گاهی تنظیم دوز، تغییر دارو یا اضافه شدن مداخله های حمایتی لازم می شود.
عوارض پرفنازین چیست؟
عوارض پرفنازین از فردی به فرد دیگر فرق دارد و نمی توان پاسخ دقیق به این سوال داد.
بعضی افراد فقط کمی خواب آلودگی یا خشکی دهان تجربه می کنند، اما بعضی دیگر ممکن است دچار عوارض حرکتی، افت فشار، بی قراری درونی یا مشکلات جدی تر شوند.
در برچسب دارویی FDA و پایگاه DailyMed، برای پرفنازین عوارضی مثل علائم خارج هرمی، خواب آلودگی، اثرات آنتی کولینرژیک، افت فشار، حساسیت پوستی و در موارد نادر عوارض شدیدتر ذکر شده است.
اصل مهم این است که عارضه را پنهان نکنید. بعضی بیماران از ترس اینکه پزشک دارو را عوض کند، عوارض را نمی گویند.
این کار درست نیست. روانپزشک با دانستن عارضه می تواند دوز را تنظیم کند، زمان مصرف را تغییر دهد، داروی کمکی بدهد یا در صورت نیاز داروی جایگزین انتخاب کند.
۱. عوارض شایع قرص پرفنازین در بزرگسالان
عوارض شایع پرفنازین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خواب آلودگی یا کاهش هوشیاری، به خصوص در شروع مصرف
- سرگیجه یا احساس سبکی سر هنگام بلند شدن
- خشکی دهان، یبوست یا تاری دید
- تهوع، تغییر اشتها یا ناراحتی گوارشی
- بی قراری، کندی حرکت یا احساس سفتی عضلات
- حساسیت بیشتر به گرما یا تعریق غیرعادی
- کهیر
- مشکلات تنفسی
- تورم صورت
- زبان
- لبها
- گلو
- صورت
- بازوها و پاها
- رعشه
- اشکال در بلع از شایع ترین عوارض مصرف پرفنازین است
- مشکلات تعادلی یا اشکال در راه رفتن
- احساس بیقراری
- وحشت زدگی
- پریشانی
- گیجی
- افکار و رفتارهای غیرعادی
- احساس بیهوش شدن
- صرع
- کاهش دید
- آبریزش از چشم
- افزایش حساسیت به نور
- تهوع
- ناراحتی معده
- یبوست
- بثورات پوستی
- یرقان
- تب شدید
- سفتی عضلات از عوارض مصرف پرفنازین میباشد
- تعریق
- ضربان قلب سریع و نامنظم
- تنفس سریع
- رنگ پریدگی
- کبود شدن
- تب
- گلو درد
- نشانههای آنفولانزا
- ادرار کمتر از حد معمول
- درد مفصل
- تورم غدد
- دردهای عضلانی
- سینه درد
- غش
- کاهش تنفس
- تغییر دورههای قاعدگی
- افزایش وزن
- ناتوانی جنسی
- اشکال در ارگاسم
اگر همزمان داروهایی مثل دیازپام، لورازپام یا داروهای خواب آور مصرف می کنید، احتمال خواب آلودگی و کاهش تمرکز می تواند بیشتر شود. این موضوع را جدی بگیرید، مخصوصا اگر رانندگی می کنید یا کار دقیق انجام می دهید.
۲. عوارض حرکتی پرفنازین را جدی بگیرید
یکی از نکات مهم درباره داروهای ضد روان پریشی نسل اول، احتمال عوارض حرکتی است.
این عوارض که بعد از مصرف مولیندون هم دیده می شوند ممکن است به شکل لرزش دست، سفتی عضلات، کندی حرکت، بی قراری شدید در بدن، گرفتگی گردن یا حرکات غیرارادی دهان و زبان دیده شوند.
بعضی از این عوارض زود ایجاد می شوند و با پیگیری پزشکی بهتر کنترل می شوند. بعضی دیگر، مثل دیسکینزی دیررس، ممکن است بعد از مصرف طولانی تر رخ دهند و باید زود تشخیص داده شوند.
اگر قبلا با داروهایی مثل تری فلوپرازین، تیوتیکسن یا مولیندون عارضه حرکتی داشته اید، حتما قبل از مصرف پرفنازین به پزشک بگویید.
۳. آیا پرفنازین باعث چاقی یا خواب آلودگی می شود؟
پرفنازین می تواند باعث خواب آلودگی شود، به خصوص در روزهای اول یا هنگام افزایش دوز.
شدت آن در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد بعد از مدتی بهتر می شوند، اما بعضی همچنان احساس سنگینی و کندی دارند.
در مورد چاقی، پرفنازین نسبت به برخی ضد روان پریشی های نسل دوم معمولا به عنوان دارویی با ریسک متابولیک کمتر شناخته می شود، اما این به معنی صفر بودن احتمال افزایش وزن نیست.
تغییر اشتها، کاهش فعالیت، خواب آلودگی و سبک زندگی می توانند وزن را بالا ببرند.
اگر نگرانی اصلی شما وزن است، به جای قطع خودسرانه، وزن، اشتها، خواب و فعالیت روزانه را یادداشت کنید و در ویزیت بعدی به پزشک نشان دهید. گاهی با تنظیم سبک زندگی یا تغییر دارو می توان عارضه را بهتر مدیریت کرد.
احتیاطات در مصرف پرفنازین
- پرفنازین در افراد دچار بیماریهای قلبی ـ عروقی، پارکینسون، اختلالات تنفسی، صرع و عفونت حاد، صدمات کلیوی و کبدی باید با احتیاط مصرف شود.
- در بیمارانی با سابقه یرقان، لوکوپنی، میاستنی گراو، کم کاری تیروئید، هیپرتروفی پروستات و گلوکوم با زاویهبسته، به خصوص در افراد مسن با احتیاط مصرف گردد.
- مصرف Perphenazine در کودکان زیر سن ۱۴ سال توصیه نمیشود.
- پرفنازین باید کاملا طبق دستور پزشک مصرف شود.
- هرگز بیش از مقدار و مدت تجویز شده پرفنازین مصرف نشود.
- هنگام رانندگی یا انجام کارهایی که به هوشیاری و آگاهی نیاز دارد، احتیاط شود.
- از قرار گرفتن در معرض نور خورشید و یا برنزه شدن در مقابل آن اجتناب شود.
- عملکرد کلیه و کبد باید با آزمایشهای خون به صورت منظم بررسی شود تا این که بیمار مطمئن شود دارو به او آسیب نمیرساند.
- قبل از عمل جراحی در مورد مصرف دارو به جراح اطلاع دهد.
- پرفنازین در مکانی به دور از رطوبت، گرما و نور نگهداری شود.
- در صورتی که یک نوبت از مصرف Perphenazine فراموش شد، به محض به یاد آوردن آن را میل کنید ولی اگر تقریبا زمان مصرف نوبت بعدی فرا رسیده باشد فقط آن نوبت مصرف شود و از دو برابر کردن آن خودداری شود.
چه زمانی عوارض پرفنازین خطرناک می شوند؟
بعضی عوارض پرفنازین نیاز به توجه سریع و مشاوره با پزشک معالج تان دارند.
منظور این نیست که هر علامت کوچکی فاجعه است، اما بعضی نشانه ها نباید نادیده گرفته شوند. در داروهای ضد روان پریشی، تب بالا همراه با سفتی عضلات، گیجی، تعریق شدید یا تغییر سطح هوشیاری می تواند نگران کننده باشد.
همچنین حرکات غیرارادی شدید، غش، ضربان قلب نامنظم، زردی پوست یا چشم، واکنش حساسیتی شدید و افت فشار شدید باید سریع بررسی شود.
۱. علائمی که باید سریع به پزشک گزارش شوند
- تب بالا، سفتی شدید عضلات، گیجی یا تعریق غیرعادی
- حرکات غیرارادی صورت، زبان، فک، دست یا پا
- غش، تپش قلب شدید یا درد قفسه سینه
- تنگی نفس، ورم صورت یا واکنش حساسیتی شدید
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا ضعف شدید
- بدتر شدن ناگهانی آشفتگی، هذیان یا رفتارهای خطرناک
اگر فرد هنگام مصرف پرفنازین دچار افکار آسیب به خود، رفتارهای پرخطر، تهدید به آسیب به دیگران یا بحران شدید روانی شد، موضوع را جدی بگیرید و با پشتیبانی ویکی روان به شماره ۰۲۱۹۱۰۹۹۱۱۰ تماس بگیرید.
۲. هشدار مصرف پرفنازین در سالمندان
مصرف پرفنازین در سالمندان باید با احتیاط بیشتری انجام شود. سالمندان ممکن است نسبت به خواب آلودگی، افت فشار، گیجی، یبوست، احتباس ادرار و عوارض حرکتی حساس تر باشند.
همچنین داروهای ضد روان پریشی برای مشکلات رفتاری سالمندان مبتلا به دمانس، هشدار مهم افزایش خطر مرگ دارند و برای این کاربرد تایید نشده اند. این هشدار در هشدارهای MedlinePlus درباره پرفنازین هم آمده است.
اگر سالمند شما همزمان دچار اضطراب، انزوا یا افسردگی است، بهتر است مشکل به صورت جداگانه بررسی شود. مثلا افسردگی سالمندان و اضطراب سالمندان همیشه با داروی ضد روان پریشی درمان نمی شوند و نیاز به خدمات دیگری مانند مشاوره برای درمان افسردگی سالمندان توسط روانشناس دارند.
عوارض قطع ناگهانی پرفنازین چیست؟
همیشه یادتان باشد قطع ناگهانی پرفنازین می تواند مشکل ساز شود، به ویژه اگر دارو برای کنترل علائم روان پریشی، بی قراری شدید یا اسکیزوفرنی تجویز شده باشد.
بدن و مغز به تغییر ناگهانی دارو حساس هستند. ممکن است بی خوابی، اضطراب، تهوع، بی قراری، برگشت علائم قبلی یا تشدید آشفتگی ایجاد شود. گاهی خانواده فکر می کند چون بیمار بهتر شده، دیگر دارو لازم نیست. این برداشت می تواند باعث عود شود.
چرا نباید پرفنازین را خودسرانه قطع کرد؟
بهبود علائم همیشه به معنی پایان درمان نیست و روند باید کامل طی شود، این نکته ای است که کمتر کسی به آن دقت می کند!
در خیلی از اختلالات روانپزشکی، دارو بعد از بهتر شدن علائم هم برای مدتی ادامه پیدا می کند تا خطر برگشت کمتر شود. اگر پرفنازین ناگهانی قطع شود، ممکن است علائمی که آرام شده بودند دوباره برگردند.
این موضوع به ویژه در اختلال دوقطبی همراه با علائم روان پریشی، اسکیزوفرنی یا دوره های شدید آشفتگی اهمیت بیشتری دارد.
کاهش تدریجی دوز پرفنازین چطور انجام می شود؟
کاهش دوز باید تدریجی و بر اساس نظر پزشک باشد. متخصص روانپزشک معمولا شدت علائم، مدت مصرف، دوز فعلی، سابقه عود، خواب، اضطراب و حمایت خانوادگی را بررسی می کند.
سپس اگر قطع دارو مناسب باشد، برنامه کاهش مرحله ای می دهد. این برنامه برای یک نفر ممکن است کوتاه تر و برای فرد دیگر طولانی تر باشد.
تصور کنید فردی چند ماه با پرفنازین پایدار شده و خانواده به خاطر خواب آلودگی او نگران است.
راه درست این نیست که دارو از فردا حذف شود. راه درست این است که عارضه با پزشک مطرح شود تا شاید زمان مصرف، دوز، داروی جایگزین یا درمان کمکی اصلاح شود.
چه زمانی در طی مصرف باید با روانپزشک تماس گرفت؟
اگر هنگام کاهش یا قطع دارو نشانه هایی مانند:
- بی خوابی شدید
- بدبینی به همه چیز
- شنیدن صدای غیرواقعی
- تحریک پذیری
- تجربه استرس شدید و مزمن
- رفتار غیرعادی
- یا افکار آسیب به خود
ایجاد شد، باید سریع با روانپزشک تماس بگیرید. اگر امکان مراجعه حضوری ندارید، استفاده از مشاوره روانپزشکی می تواند کمک کند مسیر درست پیگیری را پیدا کنید. تصمیم دارویی همچنان باید با پزشک باشد.
تداخل پرفنازین با دیگر داروهای اعصاب و سایر داروها
تداخل دارویی پرفنازین موضوعی جدی است، چون این دارو می تواند با داروهای خواب آور، ضد اضطراب، ضد افسردگی، داروهای ضد روان پریشی دیگر، الکل، بعضی داروهای قلبی و داروهایی که روی آنزیم CYP2D6 اثر می گذارند تداخل داشته باشد.
طبق توضیحات فارماکوژنتیک، متابولیسم پرفنازین با CYP2D6 مرتبط است و وضعیت متابولیسم فرد می تواند روی سطح دارو اثر بگذارد. برای جزئیات علمی تر، توضیح فارماکوژنتیک پرفنازین و CYP2D6 این مورد را تایید می کند.
جدول تداخل پرفنازین با بقیه داروهای اعصاب
| گروه دارویی | نمونه دارو | نگرانی اصلی | اقدام ایمن |
|---|---|---|---|
| بنزودیازپین ها | دیازپام، لورازپام، اگزازپام | افزایش خواب آلودگی، افت تمرکز، خطر زمین خوردن | مصرف فقط طبق نسخه و پرهیز از رانندگی تا مشخص شدن واکنش بدن |
| داروهای ضد افسردگی | فلووکسامین و برخی داروهای مشابه | تغییر سطح دارو، خواب آلودگی، تداخل متابولیک یا افزایش عوارض | اطلاع کامل به پزشک درباره همه داروها |
| ضد روان پریشی های دیگر | کوتیاپین، لوکساپین، تیوتیکسن، پیموزاید | افزایش عوارض حرکتی، خواب آلودگی، افت فشار یا مشکلات قلبی | ترکیب فقط با تصمیم روانپزشک |
| داروهای خواب آور و آرامبخش | داروهای بی خوابی یا آرامبخش های قوی | کاهش هوشیاری و کندی واکنش | پرهیز از مصرف خودسرانه و گزارش خواب آلودگی شدید |
| مصرف الکل و مواد | الکل، مواد مخدر، مواد محرک | بدتر شدن خواب آلودگی، آشفتگی، افت قضاوت و عود علائم | پرهیز جدی و مطرح کردن مصرف مواد با پزشک بدون پنهان کاری |
پرفنازین با چه داروهایی نباید همزمان مصرف شود؟
پاسخ دقیق را باید پزشک بر اساس پرونده شما بدهد، اما چند گروه نیاز به احتیاط جدی دارند:
- داروهای خواب آور
- ضد اضطراب ها
- ضد افسردگی ها
- ضد روان پریشی های دیگر
- داروهای موثر بر ریتم قلب
- داروهای ضد پارکینسون
- داروهای آنتی کولینرژیک
- و بعضی داروهای کبدی.
برای مثال، ترکیب پرفنازین با داروهایی مثل فلووکسامین یا داروهای آرامبخش باید با دقت بررسی شود.
اگر پزشک درباره داروهای فعلی تان سوال کرد، فقط داروهای اعصاب را نگویید. داروهای قلب، فشار خون، آلرژی، معده، مکمل ها، داروهای گیاهی و حتی مصرف گهگاه مسکن ها هم مهم هستند.
قبل از شروع مصرف پرفنازین چه اطلاعاتی را باید به پزشک گفت؟
- سابقه حساسیت دارویی یا واکنش شدید به داروهای اعصاب
- سابقه تشنج، بیماری قلبی، کبدی، کلیوی یا بیماری پارکینسون
- سابقه افت فشار، غش یا ضربان قلب نامنظم
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- مصرف الکل، مواد، داروهای خواب آور یا آرامبخش
- تجربه قبلی عوارض حرکتی با داروهایی مثل پیموزاید، لوکساپین یا داروهای مشابه
آیا مصرف پرفنازین در بارداری و شیردهی مجاز است؟
مصرف پرفنازین در بارداری و شیردهی باید فقط با نظر پزشک انجام شود چون می تواند عواقب به همراه داشته باشد.
در اینجا تصمیم ساده نیست. از یک طرف، کنترل نشدن علائم شدید روانپزشکی می تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.
از طرف دیگر، دارو هم باید از نظر سود و خطر بررسی شود. بنابراین نه باید از ترس، دارو را خودسرانه قطع کرد و نه باید بدون ارزیابی، آن را ادامه داد.
۱. پرفنازین در دوران بارداری
در بارداری، پزشک شدت بیماری، سابقه عود، داروهای قبلی، دوز فعلی و سن بارداری را بررسی می کند.
مصرف بعضی داروهای ضد روان پریشی در سه ماهه سوم می تواند با علائم سازگاری نوزاد بعد از تولد همراه باشد، مانند بی قراری، مشکل تغذیه، مشکلات تنفسی یا شلی و سفتی غیرعادی عضلات.
این موضوع درباره داروهای ضد روان پریشی در منابع دارویی معتبر مطرح شده و باید در تصمیم درمانی لحاظ شود. برای مطالعه بیشتر، صفحه اطلاعات پرفنازین در بارداری و شیردهی منبع مناسبی است.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، موضوع را زود به پزشک بگویید. پنهان کردن بارداری یا قطع ناگهانی دارو هر دو می توانند خطرناک باشند.
اگر همزمان دچار اضطراب بارداری هستید، مقاله استرس در دوران بارداری می تواند به شما کمک کند بخش روانی ماجرا را بهتر مدیریت کنید.
۲. مصرف پرفنازین در دوران شیردهی
در شیردهی هم تصمیم باید فردی باشد. پزشک بررسی می کند که ادامه دارو برای پایداری مادر چقدر ضروری است، نوزاد چه شرایطی دارد، آیا خواب آلودگی یا تغذیه نامناسب در نوزاد دیده می شود یا نه، و آیا داروی ایمن تر یا برنامه مراقبتی دیگری وجود دارد.
مادر نباید فقط به خاطر ترس از دارو، درمان روانپزشکی خود را رها کند. از طرف دیگر، نوزاد هم باید زیر نظر باشد.
جایگزین قرص پرفنازین چیست؟
جایگزین پرفنازین باید با دقت بررسی شود چون برای همه یکسان نیست و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
بعضی افراد با داروهای نسل اول بهتر کنترل می شوند، بعضی با داروهای نسل دوم عوارض کمتری دارند، و بعضی به دلیل بیماری های جسمی یا تداخل دارویی گزینه های محدودتری دارند.
داروهایی مثل:
- کوتیاپین
- ریسپریدون
- الانزاپین
- هالوپریدول
- لوکساپین
- تیوتیکسن
یا داروهای دیگر ممکن است در شرایط خاص مطرح شوند، اما این فهرست به معنی پیشنهاد مصرف نیست.
چرا جایگزین پرفنازین برای همه افراد یکسان نیست؟
انتخاب داروی جایگزین به تشخیص اصلی، شدت علائم، سابقه پاسخ به دارو، عوارض قبلی، وزن، قند و چربی خون، وضعیت قلب، سن، بارداری، شیردهی و داروهای همزمان بستگی دارد.
مثلا کسی که با پرفنازین دچار عوارض حرکتی شده، با کسی که فقط کمی خواب آلودگی دارد شرایط یکسانی ندارد. حتی اگر دو نفر هر دو اسکیزوفرنی داشته باشند، نسخه آنها می تواند متفاوت باشد.
پزشکان چه عواملی را برای انتخاب داروی جایگزین بررسی می کنند؟
| عامل تصمیم گیری | چرا مهم است؟ |
|---|---|
| نوع و شدت علائم | دارویی که برای توهم و هذیان شدید مناسب است، لزوما برای بی خوابی یا اضطراب ساده مناسب نیست. |
| عوارض قبلی | سابقه لرزش، سفتی عضلات، چاقی یا خواب آلودگی مسیر انتخاب دارو را عوض می کند. |
| بیماری های جسمی | مشکلات قلبی، کبدی، کلیوی، تشنج یا پارکینسون در انتخاب دارو مهم هستند. |
| داروهای همزمان | تداخل دارویی می تواند باعث افزایش عوارض یا کاهش اثر درمان شود. |
برای نمونه، کوتیاپین هم داروی ضد روان پریشی است، اما عوارض، کاربردها و ملاحظات آن با پرفنازین یکی نیست. همچنین داروهایی مانند لیتیوم بیشتر در فضای اختلال دوقطبی مطرح می شوند و جایگزین مستقیم پرفنازین برای همه بیماران نیستند.
سوالات متداول درباره پرفنازین
۱. پرفنازین چند روز بعد اثر می کند؟
بعضی اثرات مثل کاهش بی قراری یا خواب آلودگی ممکن است زودتر دیده شود، اما اثر اصلی روی توهم، هذیان و آشفتگی فکر معمولا به چند روز تا چند هفته زمان نیاز دارد. اگر بعد از چند روز تغییری حس نکردید، دارو را خودسرانه قطع نکنید.
۲. پرفنازین چند ساعت اثر دارد؟
مدت اثر دارو به دوز، بدن شما، داروهای همراه و شیوه مصرف بستگی دارد. به همین دلیل بعضی نسخه ها یک نوبت و بعضی چند نوبت در روز هستند. برنامه مصرف را از پزشک بپرسید و بر اساس تجربه دیگران تغییر ندهید.
۳. آیا پرفنازین اعتیاد آور است؟
پرفنازین به معنای رایج، داروی اعتیاد آور مثل مواد مخدر یا بعضی آرامبخش ها نیست، اما بدن به تغییر ناگهانی آن حساس است. پس «اعتیاد آور نبودن» به معنی امکان قطع ناگهانی نیست. قطع دارو باید برنامه داشته باشد.
۴. آیا هنگام مصرف پرفنازین می توان رانندگی کرد؟
تا زمانی که نمی دانید پرفنازین چه اثری روی هوشیاری، خواب آلودگی، تمرکز و دید شما دارد، رانندگی یا کار با دستگاه های خطرناک کار درستی نیست. اگر خواب آلودگی شدید دارید، حتما موضوع را با پزشک مطرح کنید.
۵. آیا پرفنازین با سایر داروهای ضد روان پریشی تفاوت دارد؟
بله. پرفنازین از ضد روان پریشی های نسل اول است و از نظر اثر، عوارض حرکتی، خواب آلودگی، تداخل دارویی و اثر بر وزن با داروهای دیگر تفاوت دارد. حتی داروهای هم خانواده هم دقیقا مثل هم نیستند. به همین دلیل مقایسه آن با داروهایی مثل لوکساپین، تیوتیکسن یا کوتیاپین باید توسط پزشک انجام شود.
ویکی روان چه پیشنهادی برای شما دارد؟
این دارو می تواند در کاهش توهم، هذیان، آشفتگی فکر و بی قراری شدید کمک کننده باشد، اما مصرف آن نیازمند نظارت دقیق پزشک است.
بهترین زمان مصرف پرفنازین برای همه یکسان نیست و به نسخه پزشک بستگی دارد. قطع ناگهانی آن هم می تواند باعث برگشت علائم یا بی قراری و بی خوابی شود.
اگر درباره دارو، عوارض، تداخل با داروهای اعصاب یا جایگزین پرفنازین ابهام دارید، بهتر است به جای تصمیم خودسرانه از روانپزشک کمک بگیرید. ویکی روان می تواند مسیر پیدا کردن متخصص مناسب را برای شما ساده تر کند.
