تعریف عزت نفس چیست؟ (عزت نفس در روانشناسی)

تعریف عزت نفس در روانشناسی نیاز به توجه و دقت زیاد دارد تا مبادا با اعتماد به نفس اشتباه گرفته شود. همه ما می دانیم که عزت نفس (self-steem) که گاهی به عنوان بها دادن به خود (self-worth) یا مناعت طبع (self-respect) شناخته می شود، می تواند بخش مهمی از موفقیت باشد. همچنین می دانیم که عزت نفس خیلی کم، می تواند به افراد حس ابتلا به انواع افسردگی ها یا شکست دهد. اما تجربه جلسات مشاوره با روانشناس در ویکی روان نشان می دهد مراجعین زیادی اصلا نمی دانند منظور از عزت نفس چیست و چطور باید آن را بهبود ببخشند.

عزت نفس چیست؟

در علم روانشناسی، واژه عزت نفس برای توصیف احساس کلی فرد از بها دادن به خود (self-worth) یا ارزش شخصی مورد استفاده قرار می گیرد. مفهوم عزت نفس به احساس درونی افراد نسبت به خودشان برمیگردد.

به عبارت دیگر، چقدر قدردان خود هستید و خودتان را دوست دارید؟

عزت نفس غالبا به عنوان یک خصلت شخصیتی دیده می شود، به این معنی که ثابت و پایدار است.

عزت نفس می تواند شامل باورهای زیادی درباره خودتان باشد، مانند ارزیابی ظاهر خود، باورها، احساسات و رفتارها.

self-steem، به احساس کلی فرد از ارزش او اشاره دارد و می تواند از یک نوع سنجش از میزان ارزش های یک فرد، تاییدها، قدردانی، پاداش ها، یا دوست داشتن خودش درنظر گرفته شود.

این با تعریف اعتماد به نفس در روانشناسی متفاوت است، اعتماد به نفس حاصل دستاوردها و تصویری است که شخص از خود می سازد. اما مفهوم عزت نفس به احساس درونی و باورهای شخص نسبت به خودش بر می گردد.

پیشنهاد می کنیم حتما مقاله فرق اعتماد به نفس و عزت نفس را در ویکی روان مطالعه کنید تا بیشتر با تعریف عزت نفس واقعی آشنا شوید.

عوامل تاثیر گذار بر عزت نفس

عوامل مختلفی که بر عزت نفس تاثیر می گذارند، عبارتند از:

• ژنتیک
• شخصیت
• تجارب زندگی
• سن
• سلامتی
• تفکرات
• شرایط اجتماعی
• واکنش های دیگران
• مقایسه خود با دیگران

نکته مهم این است که self-steem ثابت نیست.

انعطاف پذیر و قابل اندازه گیری است، به این معنی که می توانیم آن را بسنجیم و بهبود ببخشیم.

چرا عزت نفس اهمیت دارد؟

عزت نفس می تواند نقش مهمی در انگیزه و موفقیت شما در زندگی داشته باشد. عزت‌ نفس پایین می تواند شما را از موفقیت در مدرسه یا کار باز دارد، چون باور ندارید که قادر به کسب موفقیت هستید.

در مقابل،

داشتن یک عزت نفس سالم می تواند به شما کمک کند، چرا که با یک نگرش مثبت و قاطعانه حرکت می کنید و اعتقاد دارید که می توانید به اهداف خود دست پیدا کنید.

به همین دلیل افراد زیادی در بخش مشاوره ویکی روان سوال می پرسند چطور عزت نفس بالایی داشته باشیم و از مزایای آن استفاده کنیم؟

رابطه عزت نفس و روانشناسی

عزت‌نفس، که دهه ها موضوع داغی در روانشناسی بوده است، به اندازه خود روانشناسی قدمت دارد.

حتی فروید، که بسیاری او را پدر بنیانگذار علم روانشناسی درنظر می گیرند (هرچند که در این موضوع تاحدودی یک پدر بیگانه بود)، در قلب کار خود، نظریه هایی درباره عزت‌نفس داشت.

عزت‌نفس چیست، چگونه پرورش می یابد (یا رشد نمی کند) مسئله ای است که روانشناسان برای مدت های طولانی بر روی آن کار کرده اند و هیچ نشانه ای وجود ندارد که ما به این زودی همه چیز را کشف کنیم!

با این که هنوز چیزهای زیادی وجود دارد که باید درباره عزت‌نفس بیاموزیم، دست کم توانسته ایم بفهمیم که چه چیزی باعث محدود شدن عزت‌نفس می گردد و این که چگونه از دیگر مفاهیم مشابه متمایز است.

برای یادگیری این که چه چیزی عزت نفس را از دیگر ویژگی ها و حالات خود راهبری (self-directed) متفاوت می سازد، به خواندن این مقاله ادامه دهید.

عزت نفس در مقابل خویشتن پنداری (self-concept)

عزت نفس، خویشتن پنداری نیست، اگرچه ممکن است بخشی از آن باشد.

مفهوم خویشتن پنداری درکی است که از خودمان داریم و پاسخ ما به این سوال از خودمان که “من چه کسی هستم؟“.

خویشتن پنداری از تمایلات، افکار، ترجیحات و عادت ها، سرگرمی ها، مهارت ها، و حوزه های ضعف آگاهی دارد.

عوامل موثر بر عزت نفس

همان طور که ممکن است تصور کنید، عوامل مختلفی وجود دارد که می توانند بر عزت نفس تاثیرگذار باشند.

عوامل ژنتیکی که به شکل گیری کلی شخصیت کمک می کنند می توانند در این زمینه موثر باشند. اما غالبا این تجربیات هستند که اساس عزت نفس کلی را شکل می دهند.

کسانی که به طور مداوم ارزیابی های بسیار انتقادی یا منفی از اعضای خانواده و دوستان یا اطرافیان خود دریافت می کنند، به احتمال زیاد مشکلاتی را باعزت‌نفس پایین خود تجربه خواهند کرد.

علاوه بر این، تفکر درونی، سن، هرگونه بیماری بالقوه، معلولیت ها، یا محدودیت های فیزیکی و شغل شما هم می توانند بر عزت‌ نفس تان تاثیر بگذارند.

نشانه های عزت نفس سالم

درصورتی که نشانه های زیر را داشته باشید، احتمالا حس خوبی خواهید داشت:

• اعتماد به نفس
• توانایی نه گفتن
• دیدگاه مثبت
• توانایی دیدن نقاط ضعف و قوت کلی و پذیرش آن ها
• عدم تاثیر تجارب منفی بر دیدگاه کلی
• توانایی ابراز نیازهای خود
• عزت نفس درمقابل تصور از خود

واژه مشابه دیگر با معنی متفاوت، تصور از خود (self-image) است.

تصویر سازی از خود شبیه به خویشتن پنداری (self-concept) است که در آن همه چیز درباره این است که خود را چگونه می بینید

با این حال، به جای این که برمبنای واقعیت باشد، می تواند براساس افکار غلط و نادرست درباره خودمان باشد.

تصور ما از خودمان ممکن است نزدیک به واقعیت، یا از آن دور باشد، اما معمولا با واقعیت عینی یا شیوه ای که دیگران ما را درک می کنند، سازگار نیست.

حالا که می دانیم منظور از عزت نفس در روانشناسی چیست، بد نیست نگاهی به مقاله نشانه های کمبود عزت نفس در ویکی روان بیندازید.

عزت نفس در مقابل بها دادن به خود (self-worth)

عزت‌ نفس مفهومی مشابه با بها دادن به خود دارد، اما با یک تفاوت کوچک اما مهم:

عزت نفس چیزی است که فکر می کنیم، احساس می کنیم، و درمورد خودمان باور داریم، درحالی که بها دادن به خود، یک تفکر است که ما انسان ارزشمندی هستیم که ارزش عشق را داریم.

عزت نفس در مقابل اعتماد به نفس (self-confidence)

عزت نفس، اعتماد به نفس نیست.

اعتماد به نفس در مورد اعتماد شما به خودتان و توانایی تان برای مقابله با چالش ها، حل مشکلات و مشارکت موفق با جهان بیرون است

همان طور که احتمالا از این توصیف آموختید، اعتماد به نفس بیشتر بر اساس معیارهای خارجی موفقیت و ارزش است تا معیارهای درونی که به عزت نفس کمک می کنند.

فرد می تواند اعتماد به نفس بالایی داشته باشد، به ویژه در یک زمینه یا حوزه خاص، اما درعین حال فاقد حس ارزشمندی یا اعتماد به نفس است.

عزت نفس در مقابل خودکار آمدی (self-efficacy)

همانند اعتماد به نفس، خودکار آمدی هم با عزت‌نفس مرتبط است، اما شاخصی برای آن نیست.

خودکارآمدی به باور به توانایی فرد برای موفقیت در انجام وظایف مشخص اشاره دارد.

شما می توانید در هنگام بازی بسکتبال خودکارآمدی بالایی داشته باشید، اما وقتی نوبت به موفقیت در کلاس ریاضی می رسد، خودکارآمدی پایینی داشته باشید.

برخلاف عزت نفس، خودکارآمدی به جای جهانی بودن، خاص تر است و بر پایه موفقیت های خارجی است تا ارزش درونی.

عزت نفس در مقابل ترحم به خود (self-compassion)

در نهایت، عزت نفس، ترحم به خود هم نیست.

ترحم به خود بر چگونگی ارتباط ما با خودمان به جای چگونگی قضاوت یا درک خودمان، متمرکز است

داشتن خصلت ترحم به خود به این معنی است که ما نسبت به خود مهربان و بخشنده هستیم و از این که به شدت از خود انتقاد کنیم، اجتناب می کنیم.

ترحم به خود می تواند ما را به حس سالم عزت نفس سوق دهد، اما به خودی خود عزت‌نفس ندارد.

نشانه های عزت نفس پایین

درصورتی که هریک از نشانه های اعتماد به نفس پایین را داشته باشید، ممکن است لازم باشد بر روی خود کار کنید و خودتان را بیشتر بشناسید:

1. دیدگاه منفی
2. عدم اعتماد به نفس
3. ناتوانی در بیان احساسات خود
4. تمرکز بر نقاط ضعف
5. احساس شرمندگی، افسردگی یا اضطراب
6. باور این که دیگران بهتر از شما هستند
7. مشکل داشتن در پذیرفتن بازخورد مثبت
8. ترس از شکست

پیشنهاد ویکی روان به شما

حالا دید کاملی نسبت به تعریف عزت نفس در روانشناسی داریم. می دانیم چرا باید به آن اهمیت دهیم، اما راه اصولی آن چیست؟