آمار خودکشی در ایران چقدر است؟ (عدد دقیق)

آمار خودکشی در ایران متغییر است و داده های کاملا دقیق و امن در این مورد وجود ندارد. این موضوع حتی درباره آمارهای مشابه در دیگر کشورها هم صادق است. با این حال در این مطلب برای پیداد کردن تعداد خودکشی در ایران، به منابع ایرانی و خارجی بسنده کرده ایم و سعی داریم از دید روانشناختی موضوع را بررسی و تحلیل کنیم.

آمار خودکشی در ایران چقدر است؟

با سایت روانشناسیویکی روان همراه باشید.

فارغ از اینکه دلیل خودکشی افراد چیست؟ اکثر افرادی که افکار خودکشی در ذهن‌شان می‌ پرورانند، برای درمان‌ هنوز باورهای غلطی در مورد کمک گرفتن از مشاور روانشناس دارند.

در گام اول توصیه می‌شود برای بهبودی و اینکه افکار خودکشی در فرد کاهش یابد، به مراکز مشاوره مراجعه کنند یا از خدماتی مانند مشاوره روانشناسی آنلاین برای ارتباط غیرحضوری با متخصص استفاده کنند.

متخصصان و مشاوران باید از تست‌های معتبر روان‌شناسی برای تشخیص نوع اختلالات استفاده کنند و با توجه به نتیجه تست، ارزیابی دقیقی داشته باشند که آیا این فرد امکان رفتارهای خودکشی را دارد یا خیر.

اعداد و ارقام از میزان خودکشی در ایران

بر اساس داده های بین المللی بانک جهانی و سازمان جهانی بهداشت، نرخ مرگ ناشی از خودکشی در ایران در سال ۲۰۲۱ حدود ۴.۱ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده است.

در همین داده ها، نرخ خودکشی مردان در ایران حدود ۵.۸ نفر در هر ۱۰۰ هزار مرد ثبت شده که از نرخ زنان بالاتر است.

اما برخی گزارش های داخلی جدیدتر، تصویری نگران کننده تر نشان می دهند. در این گزارش ها، از حدود ۶۹۰۰ مرگ ناشی از خودکشی در سال ۱۴۰۱ و بیش از ۱۲۶ هزار اقدام به خودکشی در همان سال صحبت شده است.

به همین دلیل، برای تحلیل درست، نباید فقط به یک عدد تکیه کرد؛ باید منبع، سال آمار، نوع شاخص و روش ثبت داده را هم در نظر گرفت.

آخرین آمار خودکشی در ایران چه می گوید؟

اگر بخواهیم محتاطانه و علمی تر به موضوع نگاه کنیم، داده های موجود دو پیام اصلی دارند:

1. نرخ خودکشی ایران در مقایسه با برخی کشورها جزو بالاترین نرخ های جهان نیست.
2. گزارش های داخلی از افزایش نگران کننده روند خودکشی و اقدام به خودکشی در سال های اخیر خبر می دهند.

حالا دقیق به جدول را بررسی کنید:

چرا آمار خودکشی در ایران با منابع مختلف فرق دارد؟

تفاوت آمارها همیشه به معنی اشتباه بودن یک منبع نیست.

منابع مختلف، روش های متفاوتی برای ثبت و تحلیل داده دارند. مثلا داده های سازمان جهانی بهداشت و بانک جهانی معمولا برای مقایسه بین کشورها استاندارد سازی می شوند، اما آمارهای داخلی ممکن است بر اساس داده های پزشکی قانونی، وزارت بهداشت، اورژانس، بیمارستان ها یا گزارش های انجمن های تخصصی منتشر شوند.

از طرف دیگر، در موضوع خودکشی احتمال کم شماری وجود دارد. بعضی موارد ممکن است به دلیل ملاحظات خانوادگی، فرهنگی، حقوقی یا نقص در ثبت علت مرگ، با عنوان دقیق خودکشی ثبت نشوند.

به همین دلیل، آمار خودکشی را باید به عنوان یک شاخص مهم سلامت روان دید، نه یک عدد کاملا قطعی و بی نقص.

آیا میزان خودکشی در ایران افزایش پیدا کرده یا نه؟

بر اساس گزارش های منتشر شده در سال های اخیر، باید بگوییم: بله، شواهد موجود از افزایش روند خودکشی در ایران خبر می دهند.

برخی گزارش ها نشان می دهند که نرخ مرگ ناشی از خودکشی در ایران طی یک دهه اخیر رشد داشته و در سال های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ عددهای بالاتری نسبت به گذشته برای آن مطرح شده است.

البته بهتر است این آمارها با عباراتی مثل «گزارش شده»، «برآورد شده» یا «طبق برخی گزارش های داخلی» بیان شوند، نه به عنوان عدد قطعی که قابل اتکا باشد.

چون انتشار عمومی و منظم آمار رسمی خودکشی در ایران محدود است و همین موضوع تحلیل دقیق روندها را سخت تر می کند.

با این حال، حتی اگر بین عددها اختلاف وجود داشته باشد، پیام اصلی روشن است: خودکشی در ایران یک مسئله جدی سلامت عمومی است و نباید فقط زمانی درباره آن حرف بزنیم که یک خبر تلخ منتشر می شود.

فرق خودکشی و اقدام به خودکشی چیست؟

در مقاله چطور از خودکشی دیگران جلوگیری کنیم، در ویکی روان گفتیم اولین قدم این است که بدانید این کار چیست و چطور می تواند انجام شود.

یکی از اشتباهات رایج در تحلیل آمار این است که «خودکشی منجر به مرگ» و «اقدام به خودکشی» یکی در نظر گرفته می شوند. این دو موضوع به هم مربوط هستند، اما یکسان نیستند.

• خودکشی منجر به مرگ: یعنی فرد جان خود را از دست داده است.
• اقدام به خودکشی: یعنی فرد رفتاری آسیب زننده انجام داده که ممکن است به مرگ منجر نشده باشد.
• افکار خودکشی: یعنی فرد به مردن، نبودن یا آسیب زدن به خود فکر می کند، حتی اگر هنوز اقدامی نکرده باشد.

از نگاه روانشناسی، هر سه مورد باید جدی گرفته شوند نه اینکه بررسی را به بعد موکول کنید.

حتی اگر فردی فقط درباره مرگ یا تمام کردن زندگی حرف می زند، نباید آن را شوخی، لوس بازی، جلب توجه یا ضعف شخصیت بدانیم. بسیاری از بحران های جدی، ابتدا با همین جمله های ظاهرا ساده شروع می شوند.

کدام گروه ها بیشتر در معرض خطر هستند؟

خودکشی معمولا نتیجه یک تصمیم ناگهانی نیست. به ندرت می توان گفت یک نفر فقط به دلیل شکست عاطفی، فشار مالی، اختلاف خانوادگی یا بروز نشانه های افسردگی دست به خودکشی زده است.

در بیشتر موارد، مجموعه ای از عوامل روانی، خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی و زیستی کنار هم قرار می گیرند.

بر اساس الگوهای شناخته شده در سلامت روان، بعضی گروه ها ممکن است آسیب پذیرتر باشند:

• افرادی که دچار افسردگی شدید، ناامیدی طولانی یا احساس بی ارزشی هستند.
• کسانی که سابقه اقدام به خودکشی یا خودآسیب رسانی دارند.
• افرادی که درگیر اعتیاد، مصرف الکل یا مواد هستند.
• نوجوانان و جوانانی که تحت فشار شدید خانوادگی، تحصیلی، عاطفی یا اجتماعی قرار دارند.
• افرادی که تنهایی شدید، طرد شدن، سوگ، بیکاری یا بحران مالی را تجربه می کنند.
• کسانی که به خدمات روانشناسی و روانپزشکی دسترسی ندارند یا درمان را نیمه کاره رها کرده اند.

البته قرار داشتن در این گروه ها به معنی حتمی بودن خطر نیست. این موارد فقط نشان می دهند که حمایت، گفتگوی امن و ارزیابی تخصصی برای این افراد اهمیت بیشتری دارد.

چرا گزارش آمار خودکشی باید با احتیاط نشر داده شود؟

خودکشی از حساس ترین موضوعات مربوط به سلامت روان است. به همین دلیل هیچ وقت آمار دقیقی از میزان آن وجود ندارد.

نحوه نوشتن درباره آن می تواند روی افراد آسیب پذیر اثر بگذارد. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند رسانه ها از تیترهای هیجانی، توضیح جزئیات، ساده سازی علت خودکشی و انتشار روایت های تحریک کننده خودداری کنند.

در مقاله های عمومی بهتر است از عبارت هایی مثل «آمار وحشتناک خودکشی» یا «رکورد عجیب خودکشی» استفاده نشود. این تیترها ممکن است کلیک بگیرند، اما برای مخاطبی که در بحران روانی است، امن نیستند. انتخاب بهتر این است:

• افزایش نگران کننده آمار خودکشی در ایران
• خودکشی در ایران؛ آمارها چه می گویند؟
• چرا باید درباره پیشگیری از خودکشی جدی تر حرف بزنیم؟

هدف از انتشار آمار، ترساندن مردم نیست. هدف این است که خانواده ها، مدارس، رسانه ها و سیاست گذاران زودتر نشانه های خطر را ببینند و مسیر کمک گرفتن را ساده تر کنند.

نشانه های هشدار خودکشی که باید جدی گرفته شوند

گاهی فردی که در بحران است، مستقیم نمی گوید «می خواهم خودکشی کنم». ممکن است حرف هایش غیرمستقیم باشد یا رفتارش به شکل ناگهانی تغییر کند. چند نشانه مهم عبارتند از:

• صحبت مکرر درباره مرگ، نبودن یا بی فایده بودن زندگی
• احساس ناامیدی شدید یا گفتن جمله هایی مثل «دیگر راهی ندارم»
• کناره گیری ناگهانی از خانواده، دوستان یا فعالیت های قبلی
• تغییر شدید خواب، اشتها، انرژی یا رفتار
• افزایش مصرف مواد، الکل یا رفتارهای پرخطر
• خداحافظی غیرمعمول، بخشیدن وسایل مهم یا مرتب کردن ناگهانی کارهای شخصی
• آرام شدن ناگهانی بعد از یک دوره آشفتگی شدید، مخصوصا اگر همراه با نشانه های دیگر باشد

دیدن یک نشانه به تنهایی همیشه به معنی خطر فوری نیست، اما وقتی چند نشانه کنار هم دیده می شوند، بهتر است موضوع جدی گرفته شود و فرد تنها نماند.

آمار خودکشی را نادیده نگیرید

به نظر می‌رسد، آمار خودکشی در ایران از جوامع غربی پایین‌ تر است. اما در میان کشورهای خاورمیانه، بالاترین رتبه خودکشی از آن ایران است. در میان کل کشورهای جهان، ایران رتبه ۵۸ را در زمینه خودکشی دارد.

پژوهش‌ ها نشان می‌ دهد، بیشتر خودکشی‌ ها در سن ۳۴-۱۵ سال اتفاق می‌افتد و در این میان بیشتر افرادی دست به خودکشی می‌زنند که تحصیلات‌ شان در حد سیکل است.

خودکشی در بین مردان بی‌کار و زنان خانه‌ دار بالاترین میزان را دارد.

همچنین پژوهش‌ها نشان داده، روزهای چهارشنبه به هنگام عصر و شب خودکشی‌های بیشتری صورت می‌گیرد و میزان خودکشی در ۲ ماه تیر و شهریور افزایش می‌یابد.

همچنین آمار خودکشی نشان می‌دهد، خودکشی در استان‌های همدان، لرستان، ایلام و کرمانشاه نسبت به سایر استان‌های ایران بیشتر است.

هر چند که در ایران در مقایسه با کشورهای پیشرفته صنعتی کم‌تر در مورد خودکشی و آمار خودکشی پژوهش انجام شده است.

اگر کسی افکار خودکشی دارد، اطرافیان چه کار کنند؟

در چنین موقعیتی، نصیحت های کلی معمولا کافی نیستند.

جمله هایی مثل «قوی باش»، «به چیزهای خوب فکر کن»، «همه مشکل دارند» یا «این حرف ها را نزن» ممکن است فرد را بیشتر تنها کند. واکنش بهتر این است که آرام، مستقیم و بدون قضاوت کنار او بمانیم.

• با آرامش بپرسید: «آیا به آسیب زدن به خودت فکر کرده ای؟» پرسیدن این سوال خطر را بیشتر نمی کند؛ برعکس، راه گفتگو را باز می کند.
• او را سرزنش یا تحقیر نکنید، حتی اگر حرف هایش برای شما قابل درک نیست.
• اگر خطر نزدیک به نظر می رسد، فرد را تنها نگذارید.
• از خانواده، افراد امن و مورد اعتماد، روانشناس، روانپزشک یا خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
• در بحران شدید، موضوع را به گفتگوی خانگی یا وعده دادن برای فردا موکول نکنید.

داده های تکمیلی از میزان خودکشی در ایران

در ادامه به سوالات متداول بازدیدکنندگان وبلاگ ویکی روان می پردازیم. اگر پرسشی در ذهن دارید در بخش کامنت های همین پست با ما درمیان بگذارید.

آیا آمار دقیق خودکشی در ایران منتشر می شود؟

آمارهایی منتشر می شود، اما دسترسی عمومی به داده های رسمی، کامل و سالانه محدود است. به همین دلیل، بهتر است آمار داخلی، گزارش های رسانه ای و داده های بین المللی جداگانه بررسی شوند.

نرخ خودکشی در ایران چقدر است؟

بر اساس داده های بین المللی بانک جهانی و سازمان جهانی بهداشت، نرخ خودکشی ایران در سال ۲۰۲۱ حدود ۴.۱ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده است. برخی گزارش های داخلی جدیدتر عددهای بالاتری را برای سال های بعد مطرح کرده اند.

آیا اقدام به خودکشی همان خودکشی است؟

نه. اقدام به خودکشی یعنی فرد رفتاری آسیب زننده انجام داده که ممکن است به مرگ منجر نشده باشد. اما همین اقدام هم یک علامت جدی خطر است و باید حتما پیگیری تخصصی شود.

چرا آمار مردان در خودکشی بیشتر است؟

در بسیاری از کشورها، مرگ ناشی از خودکشی در مردان بیشتر ثبت می شود. این موضوع می تواند با عواملی مثل کمتر کمک گرفتن، فشارهای اجتماعی، پنهان کردن مشکلات روانی و شدت بیشتر بحران های درمان نشده مرتبط باشد.

آیا خودکشی قابل پیشگیری است؟

بله. بسیاری از موارد با تشخیص زودهنگام نشانه های خطر، درمان اختلالات روانی، حمایت خانوادگی، کاهش تنهایی، پیگیری تخصصی و دسترسی سریع به خدمات بحران قابل پیشگیری هستند.

به قلم دانیال طالبی چرمچی