مشکلات کودکان باهوش چیست؟ (9 مشکل بچه باهوش)
چرا کودکان باهوش زود ناراحت می شوند؟
مشکلات کودکان باهوش فقط به خودشان محدود نمیشود و گاهی خانواده و اطرافیان را هم درگیر میکند. گاهی در جلسات مشاوره با روانشناس کودک، والدین از دردسرهای داشتن یک فرزند باهوش گلایه می کنند و به دنبال راهکارهای عملی از متخصصان هستند. به همین خاطر در این نوشتار از سایت سلامت روان ویکی روان، به بررسی مهم ترین مشکلات بچه باهوش داشتن می پردازیم.
فهرست موضوعات بررسی شده
منظور از کودک باهوش چیست؟
باید مبانی را به صورت اصولی آموزش ببینیم تا بتوانید انواع مشکلات کودکان باهوش را بشناسیم. به همین خاطر از تعریف کودک باهوش شروع می کنیم.
بر اساس یافته های روانشناسی و نتایجی که از دل مشاوره تلفنی برای کودک در ویکی روان به دست آمده است، کودک باهوش فقط کودکی نیست که نمره های بالا می گیرد یا زودتر از بقیه خواندن و نوشتن را یاد می گیرد.
در حقیقت هوش در کودکان مجموعه ای از توانایی هاست، مثل:
- خوب فکر کردن
- توانایی حل مسئله
- یادگیری از تجربه های خود و دیگران
- داشتن حس کنجکاوی
- درک ارتباط بین چیزها و اتفاقات
- داشتن خلاقیت
- و حتی توانایی سازگاری با موقعیت های جدید.
ممکن است یک کودک در ریاضی قوی باشد، کودک دیگری در حرف زدن و داستان سازی بدرخشد و کودکی دیگر در فهم احساسات اطرافیان هوش بالایی نشان دهد.
وقتی می گوییم کودک باهوش است، یعنی ذهن او در یک یا چند زمینه سریع تر، عمیق تر یا متفاوت تر از همسالانش عمل می کند. مثلا سوال های دقیق می پرسد، زود الگوها را پیدا می کند، حافظه خوبی دارد، برای مسائل راه حل های تازه می سازد یا نسبت به محیط اطرافش توجه زیادی نشان می دهد.
مهم ترین تفاوت کودک باهوش با کودک تیزهوش
کودک باهوش و کودک تیزهوش هر دو توانایی ذهنی خوبی دارند، اما تفاوتشان در شدت، عمق و سرعت پردازش ذهنی است. کودک باهوش معمولا خوب یاد می گیرد و در بسیاری از موقعیت ها عملکرد قابل قبولی دارد، اما کودکان تیزهوش اغلب فراتر از سن خود فکر می کنند، سوال های عمیق تری می پرسد و ممکن است در بعضی زمینه ها بسیار جلوتر از همسالانش باشد. خوب به جدول زیر دقت کنید:
| مواردی مقایسه | کودک باهوش | کودک تیزهوش |
|---|---|---|
| سرعت یادگیری | مطالب را خوب و نسبتا سریع یاد می گیرد. | مطالب را بسیار سریع یاد می گیرد و گاهی با یک بار توضیح متوجه می شود. |
| نوع سوال پرسیدن | سوال های مناسب سن خود می پرسد. | سوال های عمیق، غیرمنتظره و گاهی فراتر از سن خود مطرح می کند. |
| حل مسئله | از راه های معمول و منطقی برای حل مسئله استفاده می کند. | ممکن است راه حل های خلاقانه و متفاوت پیدا کند. |
| علاقه به یادگیری | به یادگیری علاقه دارد، مخصوصا وقتی موضوع جذاب باشد. | کنجکاوی شدید دارد و گاهی روی یک موضوع مدت طولانی تمرکز می کند. |
| عملکرد تحصیلی | معمولا در مدرسه عملکرد خوبی دارد. | همیشه لزوما شاگرد اول نیست، چون ممکن است از تکرار و آموزش کند خسته شود. |
| نیازهای روانی | به حمایت، تشویق و فرصت رشد نیاز دارد. | علاوه بر حمایت، به چالش ذهنی، درک عاطفی و آموزش متناسب با توانایی خود نیاز دارد. |
| حساسیت عاطفی | احساسات طبیعی و متناسب با سن نشان می دهد. | ممکن است حساس تر، عمیق تر یا زودرنج تر از همسالانش به نظر برسد. |
| رفتار در جمع | معمولا راحت تر با برنامه های معمول مدرسه و خانه هماهنگ می شود. | ممکن است گاهی احساس تفاوت کند یا با همسالان خود کمتر احساس هم سطحی داشته باشد. |
پس هر کودک تیزهوشی باهوش است، اما هر کودک باهوشی لزوما تیزهوش نیست. این اولین نکته برای والدینی است که می پرسند چطور بچه باهوش داشته باشیم؟
رایج ترین مشکلات کودکان باهوش
در ادامه به رایج ترین دردسرهایی که کودکان باهوش با آنها دست به گریبان هستند می پردازیم:
1- مشکلات رفتاری کودکان باهوش
مشکلات رفتاری کودکان باهوش معمولا از «بد بودن» یا لجبازی ساده نمی آید، بلکه نتیجه ذهن فعال، حساسیت بالا و نیاز داشتن به چالش های جدید است. این کودکان اگر محیطشان بیش از حد تکراری، کنترل کننده یا کم توجه باشد، ممکن است بی حوصله، زودرنج، کمال گرا یا عصبی شوند.
برخی مشکلات کودکان باهوش در این دسته عبارتند از:
- بی صبری در برابر آموزش کند
- بحث کردن زیاد
- مقاومت در برابر قوانین بی منطق
- ترس از شکست
- حساسیت به انتقاد
- حواس پرتی هنگام درس های ساده
- زود خسته شدن از تکالیف تکراری
- و گاهی احساس تنهایی میان همسالان.
مشکلات رفتاری در سنین بالاتر هم دیده می شود، به همین خاطر والدین می بایست بعد از دیدن نشانه ها به متخصص مراجعه کنند.
2- مشکلات عاطفی کودکان باهوش
اما می رسیم به موضوعی که بسیار رایج است! مشکلات عاطفی بچه های باهوش.
مشکلات عاطفی کودکان باهوش معمولا به دلیل حساسیت بیشتر، درک عمیق تر از موقعیت ها و توقع بالایی است که از خودشان دارند. این کودکان ممکن است زودتر از همسالانشان نگرانی، ترس از اشتباه، احساس تفاوت یا فشار برای بهترین بودن را تجربه کنند. گاهی هم چون خوب حرف می زنند یا سریع یاد می گیرند، اطرافیان فراموش می کنند که از نظر عاطفی هنوز کودک هستند.
رایج ترین مشکلات عاطفی کودکان باهوش شامل:
- اختلال کمال گرایی
- بروز انواع اضطراب در بچه ها
- زودرنجی شدید
- حساسیت زیاد به انتقاد
- ترس از شکست
- احساس تنهایی
- ناتوانی در تحمل بی عدالتی
- و گاهی ناامیدی زودهنگام
است. این بچه ها به امنیت عاطفی، فرصت اشتباه کردن، شنیده شدن و والدینی نیاز دارند کاری که متاسفانه والدین زیادی انجام نمی دهند.
3- مشکلات اجتماعی کودکان باهوش
این چالش معمولا زمانی دیده می شود که کودک از نظر فکری جلوتر از همسالانش است، اما از نظر سن، تجربه و نیاز عاطفی همچنان کودک محسوب می شود. این یکی از خصوصیات افراد باهوش است که در بچگی بیشتر نمود پیدا می کند.
به همین خاطر بازی ها، شوخی ها یا علایق گروه همسالان ارتباط کمتری بگیرد و احساس کند «با بقیه فرق دارد».
رایج ترین مشکلات اجتماعی کودکان باهوش شامل:
- احساس تنهایی
- سختی در دوست پیدا کردن
- زود رنجیدن از رفتار دیگران
- تحمل کم نسبت به قوانین گروهی
- تمایل به صحبت با بزرگسالان
- بحث کردن زیاد و بعضا بحث های چالش داشتن
- و گاهی منزوی شدن
است. البته این کودکان الزاما اجتماعی نیستند یا ضد جمع رفتار نمی کنند. بیشتر وقت ها فقط نیاز دارند در محیطی قرار بگیرند که هم توانایی ذهنی شان دیده شود و هم مهارت های اجتماعی مثل صبر، همکاری، نوبت گرفتن و پذیرش تفاوت دیگران را آرام آرام یاد بگیرند.
اگر فرزند شما هم با دردسرها کودکان باهوش مواجه شده است، می توانید از خدماتی مانند مشاوره آنلاین برای کودک در ویکی روان از سراسر ایران و جهان استفاده کنید. خدمات مشاوره با روانشناس آنلاین طرفداران زیادی در ویکی روان دارد.
4- تجربه اضطراب در کودکان باهوش
روانشناسی کودکان می گوید اضطراب در کودکان باهوش معمولا به دلیل ذهن فعال، حساسیت بالا و توانایی بیشتر در پیش بینی پیامدها پدیدار می شود.
این کودکان ممکن است قبل از انجام یک کار، ده ها احتمال را در ذهنشان مرور کنند و از اشتباه، شکست، قضاوت دیگران یا از دست دادن جایگاه خود بترسند.
گاهی هم چون اطرافیان از آنها انتظار زیادی دارند، فشار «همیشه خوب بودن» را تحمل می کنند و همین موضوع اضطرابشان را بیشتر می کند.
شروع نشانه های اختلال اضطرابی در کودک می تواند به شکل دل درد، بی خوابی، پرسیدن سوال های تکراری، گریه، عصبانیت، کمال گرایی یا فرار از موقعیت های جدید دیده شود. کمک اصلی این است که والدین به جای گفتن «تو که باهوشی، چرا می ترسی؟»، احساس کودک را جدی بگیرند و به او یاد بدهند اشتباه کردن بخشی طبیعی از یادگیری است.
5- بدترین مشکل کودک باهوش = تجربه افسردگی
قبلا در ویکی روان گفتیم تجربه افسردگی کودکان قلب همه را به رنج می آورد، اما دلیل آن چیست؟
افسرده شدن کودکان باهوش معمولا زمانی رخ می دهد که کودک با وجود توانایی ذهنی بالا، از نظر عاطفی تنها بماند یا احساس کند کسی دنیای درونی او را نمی فهمد!
یعنی این کودکان به دلیل حساسیت زیاد، کمال گرایی، فشار برای موفق بودن، نداشتن دوست هم سطح یا خستگی از محیط های تکراری، به مرور بی انگیزه و غمگین می شوند.
گاهی افسردگی بچه ها باهوش آنها با سکوت، گوشه گیری، افت تحصیلی، بی حوصلگی، گریه های پنهانی، تحریک پذیری یا از دست دادن علاقه به کارهایی که قبلا دوست داشتند دیده می شود. نکته مهم این است که هوش بالا از کودک در برابر افسردگی محافظت کامل نمی کند. کودک باهوش هم به شنیده شدن، بازی، محبت بی شرط، فرصت اشتباه کردن و حمایت روانی نیاز دارد، نه فقط تحسین شدن به خاطر نمره و استعداد.
پیشنهاد می کنیم حتما مقاله نشانه های افسرده شدن کودک چیست را حتما در ویکی روان مطالعه کنید و در صورت مشاهده نشانه ها از خدمات مشاوره برای کودک افسرده استفاده کنید.
6- لجبازی بچه های باهوش چالش دیگر است
لجبازی کودکان فقط یک رفتار آزاردهنده نیست، بلکه می تواند نشانه ذهن پرسشگر، نیاز به استقلال و حساسیت آنها نسبت به رفتارهای اجبار گونه باشد. این کودکان وقتی دلیل یک قانون را نمی فهمند یا احساس می کنند بدون شنیده شدن باید اطاعت کنند، بیشتر مقاومت نشان می دهند.
دلایل رایج لجبازی کودکان باهوش این موارد هستند:
نیاز به فهمیدن دلیل قوانین
کودک باهوش معمولا با جمله «چون من می گویم» قانع نمی شود و دنبال منطق پشت تصمیم هاست.
میل زیاد به استقلال
او دوست دارد در انتخاب ها نقش داشته باشد و وقتی همه چیز از قبل برایش تعیین شود، ممکن است مخالفت کند. توضیحات بیشتر در مقاله تربیت فرزند دختر لجباز داده شده است.
بی حوصلگی از کارهای تکراری
تکالیف ساده، دستورهای پشت سر هم یا برنامه های یکنواخت می توانند او را عصبی و مقاوم کنند. او نیاز به تنوع دارد.
حساسیت به بی عدالتی
اگر احساس کند قانون فقط برای اوست یا با او ناعادلانه رفتار شده، لجبازی اش بیشتر می شود.
کمال گرایی و ترس از شکست
همان مشکل کودک باهوش که بالاتر هم توضیح دادیم. بعضی وقت ها پشت لجبازی، ترس از شروع کاری است که احتمال می دهد در آن کامل نباشد.
نیاز به توجه عاطفی
گاهی کودک باهوش چون زیاد «توانمند» دیده می شود، از راه مخالفت و مقاومت تلاش می کند توجه و حمایت بگیرد.
برای مدیریت لجبازی کودک باهوش، بهتر است والدین به جای جنگ قدرت، دلیل قوانین را ساده توضیح دهند، در بعضی انتخاب ها به کودک حق انتخاب بدهند و مرزهای ثابت اما محترمانه داشته باشند.
7- زودرنجی کودکان باهوش
زودرنجی کودکان باهوش معمولا به دلیل حساسیت عاطفی بالا، دقت زیاد به حرف ها و برداشت عمیق تر از رفتار اطرافیان دیده می شود.
این کودکان ممکن است از یک انتقاد ساده، شوخی نابه جا یا بی توجهی کوچک ناراحت شوند، چون ذهنشان سریع معناهای مختلف را تحلیل می کند.
برای رفع این دردسر کودکان باهوش نباید احساسشان کوچک شمرده نشود و والدین با آرامش یاد بدهند هر حرف یا رفتاری الزاما به معنی طرد شدن یا دوست داشتنی نبودن نیست.
8- افت تحصیلی کودکان باهوش
افت تحصیلی کودکان باهوش همیشه به معنی کم هوشی یا تنبلی نیست. گاهی کودک به دلیل تکراری بودن درس ها یا نداشتن چالش کافی دچار افت در نمرات مدرسه می شود.
این کودکان وقتی درس برایشان بیش از حد ساده است، توجهشان را از دست می دهند و بعضی دیگر از ترس اشتباه کردن، تکلیف را شروع نمی کنند. این دیگر مشکل داشتن کودک باهوش است که از شدت هوش بالا نمرات خوبی نمی گیرد!
9- پرخاشگری در کودکان باهوش
این حالت نتیجه ذهن فعال، حساسیت بالا و ناتوانی در مدیریت هیجان های شدید است که والدین و اطرافیان زیاد می بینند.
این کودکان وقتی احساس می کنند درک نمی شوند یا مثلا با آنها ناعادلانه رفتار شده، مجبور به انجام کارهای بی منطق شده اند یا نمی توانند حرفشان را درست منتقل کنند. در این حالت ممکن است با عصبانیت، داد زدن، بحث کردن، قهر یا رفتارهای تند واکنش نشان دهند.
برای مدیریت این چالش داشتن بچه های باهوش، والدین باید هم مرز روشن بگذارند و هم احساس کودک را جدی بگیرند.
علائم مشکلات روانی کودکان باهوش
علائم مشکلات روانی در کودکان باهوش همیشه واضح نیست، چون این کودکان گاهی با حرف زدن خوب، در بعضی موارد نمره های قابل قبول یا رفتار منطقی، ناراحتی های درونی خود را پنهان می کنند. والدین بهتر است فقط به هوش و توانایی کودک توجه نکنند و تغییرات رفتاری، عاطفی و اجتماعی او را هم جدی بگیرند.
- اضطراب زیاد و نگرانی های تکراری: کودک مدام درباره اشتباه، شکست، قضاوت دیگران یا اتفاقات آینده سوال می پرسد.
- افت ناگهانی تحصیلی: با وجود توانایی ذهنی، انگیزه درس خواندن کم می شود یا کودک از انجام تکالیف فرار می کند.
- زودرنجی و گریه های مکرر:کودک با انتقاد کوچک، شوخی ساده یا بی توجهی کوتاه مدت به شدت ناراحت می شود.
- پرخاشگری و بحث های طولانی: عصبانیت، داد زدن، مخالفت شدید یا بحث کردن زیاد می تواند نشانه فشار روانی باشد.
- گوشه گیری و کم شدن ارتباط اجتماعی: کودک کمتر با دوستانش بازی می کند، به جمع علاقه نشان نمی دهد یا می گوید کسی او را نمی فهمد.
- کمال گرایی شدید: از ترس اشتباه کردن کاری را شروع نمی کند یا فقط وقتی ادامه می دهد که مطمئن باشد بهترین نتیجه را می گیرد.
- مشکلات خواب و اشتها:بی خوابی، کابوس، پرخوابی، بی اشتهایی یا پرخوری ناگهانی می تواند با اضطراب و افسردگی همراه باشد.
- بی علاقگی به کارهای مورد علاقه: کودک دیگر از بازی ها، درس ها یا فعالیت هایی که قبلا دوست داشت لذت نمی برد.
- شکایت های جسمی بدون علت روشن: دل درد، سردرد، حالت تهوع یا خستگی مداوم گاهی زبان بدن برای نشان دادن فشار روانی است.
- حساسیت زیاد به بی عدالتی یا شکست: واکنش کودک به باخت، نمره پایین یا رفتار ناعادلانه خیلی شدیدتر از حد معمول می شود.
اگر این علائم مداوم، شدید یا همراه با آسیب به خود، دیگران یا عملکرد روزانه کودک باشد، بهتر است ارزیابی توسط مشاور روانشناس کودک و نوجوان جدی گرفته شود.
بهترین برخورد با مشکلات بچه های باهوش چیست؟
حالا بعد از بررسی های کامل چالش هایی که بچه های باهوش با آنها روبرو هستند باید به روش های برخورد با این مشکلات بپردازیم.
نحوه برخورد والدین با کودکان باهوش باید ترکیبی از درک، مرزبندی و فراهم کردن چالش مناسب باشد. بچه هایی که آی کیو بالایی دارند تنها به تحسین شدن نیاز ندارند، بلکه باید احساس کنند هم ذهنشان دیده می شود و هم احساساتشان.
برای برخورد بهتر با کودک باهوش به این نکات توجه کنید:
1- به جای نتیجه، تلاش او را ببینید
فقط نمره، رتبه و جواب درست را تحسین نکنید. وقتی پشتکار، تمرین و خلاقیت کودک دیده شود، اعتماد به نفس سالم تری می سازد.
2- برای قوانین دلیل بیاورید
کودک باهوش حرف های بی منطق کنار نمی آید. توضیح کوتاه و منطقی، مقاومت او را کمتر می کند.
3- احساساتش را کوچک نکنید
اگر از شکست، انتقاد یا بی عدالتی ناراحت شد، نگویید «این که چیزی نیست». اول احساسش را بپذیرید، بعد درباره راه حل حرف بزنید.
4- چالش ذهنی برایش داشته باشید
درس ها و فعالیت های خیلی ساده او را بی حوصله می کند. کتاب، بازی فکری، پروژه های خلاقانه و سوال های باز می توانند ذهنش را درگیر کنند.
5- حق انتخاب محدود بدهید
مثلا بگویید «اول تکلیف ریاضی را انجام می دهی یا علوم؟» این کار هم استقلالش را حفظ می کند و هم نظم خانه را به هم نمی زند.
6- اجازه اشتباه کردن به او بدهید
کودک باهوش اگر همیشه با موفقیت شناخته شود، از اشتباه می ترسد. بهتر است بداند خطا بخشی از یادگیری است، نه نشانه بی ارزشی.
7- مهارت های اجتماعی را جدی بگیرید
هوش بالا جای صبر، همکاری، نوبت گرفتن و احترام به تفاوت دیگران را نمی گیرد. مهارت های زندگی کردن به او باید آرام و عملی آموزش داده شوند.
8- کودکی اش را از او نگیرید
کودک باهوش هنوز به بازی، شوخی، استراحت، محبت و آغوش نیاز دارد. نباید فقط به چشم یک استعداد یا پروژه موفقیت دیده شود.
پیشنهاد ویکی روان به شما همراه گرامی
یادتان باشد بهترین رفتار با کودکان باهوش این است که والدین همزمان حامی و راهنمای او باشند، نه کنترل گر و کمال طلب. چنین کودکی وقتی هم آزادی فکر دارد و هم مرز امن، بهتر رشد می کند و از هوش خود بدون فشار و اضطراب استفاده می کند.
اگر با چالش های داشتن بچه های باهوش مواجه شده اید، می توانید در ویکی روان از خدمات مشاوره تصویری با روانشناس از سراسر ایران و جهان استفاده کنید. ارتباط مستقیم با متخصص راهی ایمن برای یادگیری روش فکری این بچه ها و آشنایی اختصاصی تر با مشکلات بچه های باهوش است.
