خانه / خانواده / تربیت فرزند / ویژگی های کودکان بیش فعال و شیوه های درمان
کودکان بیش فعال

ویژگی های کودکان بیش فعال و شیوه های درمان

در علم روانشناسی موضوع کودکان بیش فعال ( hyperactive ) حالتی است که کودک به صورت مفرط و بیش از اندازه فعال و پر انرژی است. این فعالیت نه تنها خود کودکان را اذیت می‌کند، بلکه باعث آزار و اذیت اطرافیان، همکلاسی‌ها، اولیای مدرسه و تمام کسانی که با او سر‌و‌کار دارند می‌ شود.

آشنایی با کودکان بیش فعال

با سایت روانشناسی ویکی روان همراه باشید.

از طرفی کودکان مبتلا به بیش فعالی در معرض خطر بالایی از اختلال سلوک ، شخصیت ضد اجتماعی و سوء مصرف مواد مخدر قرار دارند لذا آگاهی همگان بویژه والدین و معلمان در این حالات از اهمیت بسزایی برخوردار است.

 نقص در تمرکز یا اختلال بیش‌فعالی (ADHD) شرایطی را برای کودک ایجاد می‌کند که نتواند آرام و بدون حرکت بنشیند، رفتارش را کنترل کرده و توجه خود را به یک موضوع خاص معطوف کند.

شیوع پدیده کودکان بیش فعال

از هر ۱۰۰ کودک ۵ کودک می‌توانند مبتلا به موضوع کودکان بیش فعال یا همان ADHA باشند. پسران ۳ برابر بیش از دختران در معرض ابتلا قرار دارند. اغلب این مشکلات قبل از ۷ سالگی آغاز می‌شوند و ممکن است والدین تا وقتی که فرزندشان بزرگتر نشده متوجه مشکل او نگردند. پزشکان نمی‌دانند که چه چیزی باعث بروز بیش فعالی می‌گردد ولی مطالعات بر روی مغز انسان‌ها را به فهم علل اجتماعی ADHD نزدیکتر کرده است.

پزشکان معتقدند کودکان بیش فعال فاقد میزان کافی از مواد شیمیایی خاص به نام میانجی‌های عصبی در مغز هستند. این مواد شیمیایی به مغز در کنترل کردن رفتار کمک می‌کند. والدین و آموزگاران باعث ایجاد بیش فعالی در کودک نمی‌شوند ، بلکه آنها می‌توانند در فعالیت‌های کودک به وی کمک کنند.

علایم پدیده کودکان بیش فعال

  • مشکل در توجه
  • فعالیت بیش از اندازه (بیش‌فعالی)
  • انجام عمل قبل از فکر کردن به آن (حرکات تکانشی)
  • عدم اتمام به موقع تکالیف و وظایف
  • بی‌توجهی به سخنان و تدریس معلم
  • حواس‌پرتی در کارها و تکالیف مدرسه
  • عدم تمرکز طولانی مدت
  • خستگی زودرس در کارها و تکالیف
  • حوصله دانش‌آموزان بیش‌فعال زودتر از بقیه سر می‌رود
  • تغییر مداوم در فعالیت‌های مورد علاقه
  • قطع سخنان معلم و دیگران در هنگام صحبت کردن
  • عدم رعایت نوبت در کلاس و در محیط‌های بیرون از منزل
  • دویدن دائم و راه رفتن‌های بی‌اجازه در کلاس و خانه
  • انجام  کارهای خطرناک در مدرسه و خانه بدون توجه به عواقب آنها

خصوصیات بچه های بیش فعال

  1.  عموما بچه های بیش فعال بیقرار و ناآرام هستند که هیچگاه در یک جا به شکل ثابت نمی‌نشینند و دائم در حال راه رفتن هستند که این مشکلات در مدرسه نمود بیشتری پیدا می‌کند چراکه موجب برهم زدن نظم کلاس شده و یا دائما بر روی صندلی خود در حال تحرک هستند. اصطلاحی که معمولا در مورد این گروه از بچه‌ها به کار می‌برند این است که گویا موتوری به پای این کودکان وصل شده که از ابتدای روز تا اواخر شب دائم روشن بوده و خاموشی ندارد.
  2. بچه های بیش فعال تکانشگر هستند. یعنی بدون فکر کردن دست به عمل می‌زنند و معمولا از کرده خود پشیمان نمی‌شوند و با جرات بیشتری کارهایشان را انجام می‌دهند.
  3. کودکان بیش فعال بی‌ توجه هستند و در حفظ توجه خود ناتوان.کودکان بیش‌فعال از نوع کم‌توجه کودکانی هستند که دائما در حال رویا‌پردازی بوده و این موجب عدم تمرکز در این کودکان می‌شود که این مشکل هم در مدرسه بیشتر خود را نشان می‌دهد. این کودکان علاقه‌ای به انجام تکالیفی که نیاز به دقت زیادی دارد، نداشته و برای درس خواندن مشکل دارند و در اکثر مواقع ممکن است به دلیل عدم تمرکز و توجه کلماتی را که نوشتن آن را هم بلد است جا بندازند.

بیش‌فعال

آشنایی با انواع بیش‌ فعالی

کودکان بیش فعال انواع مختلف دارند که در زیر به آنها اشاره شدهاست.

نوع بی‌دقت و بدون توجه

در این نوع در فرد نمی تواند روی تکلیفی که به او می‌دهند و یا یک فعالیت خاص تمرکز داشته باشد. اکثر کودکان بیش فعال در دقت و توجه کردن دچار مشکل هستند. این دسته از افراد غالبا:

حتما بخوانید
  • توجه زیادی به جزئیات ندارند.
  • بر بازی‌ها و کارهای مدرسه نمی‌توانند تمرکز داشته باشند.
  • کارهای مدرسه و فعالیت‌های روزانه خود را در منزل تا آخر دنبال نمی‌کنند و آنها را به پایان نمی‌رسانند.
  • ‌نمی‌توانند یک وظیفه یا تکلیف را تمام و کمال انجام دهند.
  • از نشانه های کودکان بیش فعال این است که اسباب بازی‌ها ، کتاب‌ها و وسایلشان را اغلب گم می‌کنند.

نوع تکانشی – کودکان بیش فعال

در این نوع از اختلال به بیش فعالی فرد بسیار فعال است. و بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می‌کند. فعالیت بیش از حد معمول ، قابل مشاهده‌ترین مشخصه اختلال کودکان بیش فعال است.

کودکان بیش فعال همیشه در حال انجام کاری می‌باشند. ممکن است سطح بیش‌فعالی با افزایش سن کاهش یابد. این کودکان قبلا از این که راجع به عملی فکر کنند آن را انجام می‌دهند

برای مثال این کودکان ممکن است بطور ناگهانی وسط خیابان شروع به دویدن کنند و از یک سمت به سمت دیگر خیابان بدون نگاه کردن حرکت کنند و یا این که از درخت بلندی شروع به بالا رفتن کنند. ممکن است آن ها موقعیت‌های خطرناک شگفت زده شوند. گاهی هم هیچ ایده و فکری برای خارج شدن از این وضعیت ندارند. غالبا ، فعالیت‌های تکانشی و بیش‌فعالی با هم همواره هستند. مشخصه کودکانی که این اختلال را با هم دارند بدین گونه است:

  • بی‌قراری و ناآرامی
  • ‌دویدن مداوم از سویی به سوی دیگر و یا بالا رفتن از چیزی
  • پایین آمدن از صندلی وقتی که اجازه این کار را ندارند.
  • عدم توانایی در بی‌سر و صدا بازی کردن
  • بیش از حد صحبت کردن از دیگر نشانه های کودکان بیش فعال است
  • پاسخ‌دادن ناگهانی و بدون فکر به پرسشی که هنوز تمام نشده است.
  • عدم توانایی در صبر کردن برای نوبت خود
  • بدون اجازه وسط بازی دیگران پریدن
  • وسط صحبت دیگران پریدن

نوع ترکیبی بیش فعالی

در این نوع اختلال فرد مبتلا به بیش فعالی بسیار فعال است و بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می‌نماید. کودکان با این نوع اختلال نشانه‌هایی از هر دو نوع قبل را که متذکر شویم دارا هستند.

آنها در توجه‌ کردن، بیش‌فعال بودن و کنترل تکانش‌های خود دچار مشکل هستند. البته گاهی تمام کودکان بی‌ توجه هستند و یا اینکه بیش از حد فعالیت می‌کنند و حرکات تکانشی دارند.

اما در کودکان بیش فعال این حرکات همیشگی هستند نه استثنایی این رفتارها برای کودک در خانه ، مدرسه و با دوستان مشکلات حقیقی ایجاد می‌کنند در نتیجه اکثر کودکان دچار این اختلال ، احساس افسردگی ، اضطراب و عدم اطمینان به خود را دارند. این احساسات جزء نشانه‌های ADHD محسوب نمی‌شوند و در اثر مشکلات مکرر در خانه و مدرسه در کودک ایجاد می‌شوند.

بیش فعالی کودک

راه های تشخیص کودکان بیش فعال

وقتی علایم کودکان بیش فعال مشاهده شود باید توسط یک متخصص ماهر مورد ارزیابی قرار گیرد. این فرد می‌تواند از کارکنان مدرسه باشد و یا این که در مطب خصوصی مشغول بکار باشد. تنها راه حصول اطمینان ، ارزیابی کامل توسط متخصص می‌باشد. باید در اینجا به دو نکته توجه داشت:

  • نباید نظر دیگران را دال بر این که کودکی ADHD است به آسانی پذیرفت.
  • این نکته حائز اهمیت است که کودک همراه با ADHD ناتوانایی‌های دیگران را نیز دارد.

از چندسالگی می‌توانیم این تشخیص را بگذاریم؟

تشخیص این اختلال از سه سالگی به بعد و معمولا در محیط مدرسه و توسط معلم عنوان می‌شود که پس از بررسی‌های انجام شده توسط روان‌پزشک و روان‌شناس بالینی از طریق آزمون‌ها و مشاهدات رفتاری تشخیص بیش‌فعالی و نوع آن گذاشته می‌شود.

عوامل ایجاد کننده بیش‌فعالی کدامند؟

از نظر سبب‌شناسی عامل اصلی ناشناخته است اما عوامل متعدد ژنتیکی، صدمات مغزی، عوامل عصبی شیمیایی فیزیولوژیکی و اجتماعی –روان‌شناختی دیده می‌شود.

راه های درمان کودکان بیش فعال

در درمان این اختلال دارو درمانی تاثیر فوق‌ العاده اما کوتاه‌مدتی بر علائم رفتاری این بچه‌ها دارد. به همین دلیل در کنار این درمان دارویی از مداخلات روان‌شناختی نیز استفاده می‌شود.

درمان سریع برای ADHD وجود ندارد اما علایم آن قابل کنترل هستند. والدین و آموزگاران باید به نکات زیر توجه داشته باشند.

  • در مورد این اختلال اطلاعات بیشتری کسب کنند.
  • برنامه تعلیم و تربیتی خاصی را متناسب با نیازهای کودک ایجاد و طرح‌ریزی نمایند.

روش‌های موثر رفتار با بچه بیش‌ فعال چیست؟

چطور با کودکان بیش فعال رفتار کنیم؟

حساسیت زیاد به خرج ندادن

به بیش‌فعالی فرزند خود  حساسیت فراوان نشان ندهید، زیرا احتمال دارد برای جلب‌توجه باشد.حساسیت زیاد نسبت به این بچه‌ها در بیشتر مواقع باعث می‌شود آنها رفتار مخرب خود را بیش از پیش ادامه دهند بدون اینکه آن را اصلاح کنند.

آرام نگه داشتن محیط خانه

با روش‌هایی هر چند کوتاه مدت خانه را آرام نگه دارید. چون کودکان بیش‌فعال در محیط پرسروصدا و شلوغ، تحریک‌پذیری بیشتری دارند.

تمرکز بچه بیش‌فعال را در خانه به هم نزنید

زمانی که فرزند بیش‌فعال شما در خانه مشغول انجام تکلیف مدرسه است با او حرف نزنید، رفت و آمدها را محدودتر کنید و صدای تلویزیون و سایر وسایل صوتی را کم کنید به دلیل اینکه دانش‌آموزان بیش‌فعال زود و با هرگونه محرک بیرونی تمرکز خود را از دست می‌دهند.

برای کارها و وظایف او برنامه‌ریزی کوتاه مدت انجام دهید.

به کودکان بیش فعال برنامه‌ریزی در کارها را یاد بدهید و کمکش کنید تا برنامه‌ روزانه برای خودش بنویسد تا تکالیف او مشخص شود. تعداد کارهای کمی ‌در زمان مشخص از او بخواهید.

برخی از دانش‌آموزان بیش‌فعال در مدرسه و خانه کارهای متنوع و زیادی انجام می‌دهند. این کار درست نیست. دانش‌آموزان بیش‌فعال باید در هر زمان تعداد کارهای محدودتری انجام دهند.

ایجاد طرح دارو درمانی، درصورتی که والدین و پزشک احساس کنند که کودک به دارو درمانی نیاز دارد.بیش فعالی کودکراهنمایی‌های والدین کودکان بیش فعال

  • وقتی که فرزندتان کارش را خوب انجام می‌دهد به اول پاداش دهید. در فرزند خود توانایی ایجاد کنید و نیز با او در مورد استعدادهایش صحبت کنید و او را به بکارگیری توانایی‌هایش تشویق و ترغیب کنید.
  • با فرزند خود کاملا واضح و روشن صحبت کنید. برای این کار با پشتکار ، مصر و مثبت باشید و خواسته‌های خود را کاملا برای فرزند خود روشن سازید. به فرزند خود بگویید چه کارهایی را باید انجام دهد نه این که فقط ، آنچه را نباید انجام دهد به او گوشزد کنید.
  • شیوه‌هایی را برای کنترل رفتار فرزند خود یاد بگیرید این برنامه‌ها عبارتند از: ایجاد جدول برای فعالیت‌های فرزندتان ، داشتن برنامه برای پاداش ، نادیده گرفتن رفتارهای نامطلوب ، پیامدهای عادی و غیر طبیعی نتایج و پیامدهای منطقی.
  • با مدرسه فرزندتان تماس داشته باشید و برنامه تعلیم و تربیت خاص نیازهای فرزندتان را برای او تنظیم کنید. هر دوی شما (والدین و معلم) بایستی نمونه‌ای از این برنامه را داشته باشید.
  • با معلم در تماس باشید و به او بگویید فرزند شما در خانه چه عملکردی دارد و از او بپرسید که در مدرسه چه می‌کند و آنها را حمایت کنید.

راهنمایی‌هایی برای آموزگاران کودک بیش فعال در مدرسه

باید بدانید که چه موارد خاصی برای دانش آموزان دشوار هستند. برای مثال ممکن است که دانش آموز بیش فعالی در شروع یک کار دچار مشکل باشد در حالی که دانش آموزان دیگر در پایان‌دادن به یک عمل و شروع عمل بعدی شکل داشته باشند.

بنابراین هر یک از این دانش آموزان نیاز به کمک‌های متفاوتی دارند.

  • به دانش آموزان نشان دهید چگونه از کتاب تکلیف و برنامه‌های روزانه استفاده کنند. همچنین مهارت‌ها و روش‌های یادگیری را به آنها آموزش دهید و آنها را به شکل منظم تقویت (پاداش) کنید.
  • به کودکان بیش فعال در فعالیت‌های بدنی‌شان کمک کنید. (برای مثال) به آنها اجازه دهید تا کاری را ایستاده پای تخته سیاه انجام دهند). در بین برنامه‌ها به آنها استراحت دهید.
  • با والدین و دانش آموزان هر دو با هم برای نو آوری و اجرای یک برنامه تعلیم و تربیتی متناسب بمنظور نیل به نیازهای دانش آموزان به فعالیت و همکاری بپردازید.
  • انتظارات بالا از دانش آموزان داشته باشید اما سعی کنید راه‌های جدیدی را برای انجام کارها امتحان کنید صبور باشید و شانس دانش آموزان را برای کسب موفقیت بالا ببرید.

بازی‌ برای حفظ و افزایش توجه فرزند بیش‌ فعال

بازی رادار

از او بخواهید «رادار» خود را روی شما قفل کند و چند لحظه از نظر دور نسازد. این مدت زمان را در بازی‌های بعدی افزایش دهید و در قبال انجام درست این بازی به فرزند خود پاداش مورد علاقه‌اش را بدهید.

بازی نگاهتو برنگردون برای کودکان بیش فعال

نگاه خود را به چشمان او بدوزید و بگویید می‌خواهیم ببینیم چه کسی بیشتر مقاومت می‌کند و نگاهش را دیرتر برمی‌گرداند. مثل بازی قبلی مدت زمان انجام این بازی را کم کم بیشتر کنید.

بازی حواس‌پرت کردن

هنگامی‌ که مشغول انجام دادن تکالیف مدرسه است، به او بگویید می‌خواهم حواست را پرت کنم. مقاومت کن تا حواست پرت نشود.

نکته مهم: تشویق کردن فراموش نشود

در صورتی‌ که احساس کردید با راهکارهای گفته‌شده، فعالیت‌های اضافی کودکان بیش فعال کم و تمرکزش بیشتر شد، فرزند بیش‌ فعال خود را به صورت کلامی ‌و غیرکلامی‌ و دادن پاداش‌هایی که به مذاق او خوشایند باشد تشویق کنید.

ویژگی های کودکان بیش فعال و شیوه های درمان
5 (100%) 1 vote
عضویت در خبرنامه ویکی روان

عضویت در خبرنامه ویکی روان

همراه با بیش از 9 هزار مشترک دیگر برای دریافت بهترین و جدیدترین مطالب روانشناسی و دیگر موضوعات عضو خبرنامه سایت ویکی روان شوید

با موفقیت مشترک شدید!

درباره عطیه رضایی

اخذ مدرک کارشناسی روانشناسی بالینی از دانشگاه خوارزمی فارغالتحصیل مقطع کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی از دانشگاه علوم پزشکی ایران کسب رتبه سوم در آزمون کارشناسی ارشد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی عنوان پایاننامه کارشناسی ارشد: نقش میانجی ذهن آگاهی در ارتباط بین نظم جویی شناختی هیجان، مشکلات رفتاری و پیشرفت تحصیلی در نوجوانان مبتلا به اختلال بیش فعالی نقص توجه بررسی رابطه متغیرهای دموگرافیک، اعتقادات مذهبی و باورهای معنوی با رضایت جنسی در زنان دانشجوی متأهل تدوین الگوی رضایت زناشویی بر پایه دلبستگی با نقش میانجی ترس از صمیمیت و مؤلفههای همدلی تألیف، ترجمه و ویراستاری کتاب: رضایی، عطیه غلبه بر افسردگی رابرت لیهی انتشارات ارجمند طرحهای پژوهشی: عنوان: مقایسه روایی تشخیصی ابزار کامپیوتری IVA و چکلیست رفتاری کودک ) CBCL ( جهت تشخیص ADHD در کودکان. سازمان: قطب علمی روانپزشکی و روانشناسی دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان. همکار اصلی. ارتباط ارزیابی شناختی مادران وسواسی با ارزیابیهای شناختی وسواسی و شدت علائم وسواس در نوجوانان سرآمد. سازمان: قطب علمی روانپزشکی و روانشناسی دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان. همکار اصلی.

این و هم چک کنید

کودکان بیش فعال

ویژگی های کودکان بیش فعال و شیوه های درمان

در علم روانشناسی موضوع کودکان بیش فعال ( hyperactive ) حالتی است که کودک به صورت …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *