خانه / خانواده / تربیت فرزند / دلبستگی در کودکان چیست؟
دلبستگی

دلبستگی در کودکان چیست؟

دلبستگی احساسی است که کودک و فرد دیگری را به یکدیگر پیوند می‌زند. دلبستگی پیوندی هیجانی بین این دو است که در میل به حفظ تماس از طریق نزدیکی فیزیکی، لمس کردن، نگاه کردن، لبخند زدن، گوش کردن یا صحبت کردن تجلی می‌یابد.

خردسالی که دلبستگی مثبت و یاریگر با والدین خود دارد، در موقع ترس به سوی آنان می‌دود و وقتی ناراحت است، آرامش را در آغوش آنان جستجو می‌کند. در سایر اوقات نیز از نزدیک بودن یا امکان دیدن آنان و برقراری تماس با آنان لذت می‌برد و احساس امنیت می‌کند.

با ویکی روان همراه باشید.

 شیرخواران از برقراری دلبستگی هیجانی امن با فردی دیگر منتفع می‌شوند. این فرد ممکن است مادر، پدر، یکی از اعضای خانواده یا مراقبی جایگزین باشد. برای آن که کودک از لحاظ هیجانی احساس امنیت کند، به رابطه‌ای گرم، محبت‌آمیز و پایدار با بزرگسالی پاسخگو نیاز دارد که بتواند به او متکی شود. اگر به هر دلیلی، والدین نتوانند به کودک نزدیک شوند، کودک باید با هر کسی که نقش مراقب اصلی او را به عهده می‌گیرد دلبستگی مشابهی برقرار کند. الگوهای دلبستگی کودکان با شایستگی‌های فردی و بین فردی آنان در آینده مرتبط است. تشکیل این گونه دلبستگی‌ها در فرایند کلی رشد کودک اهمیتی حیاتی دارد، زیرا در آنها احساس امنیت و توسعه خود پدید می‌آورد و اجتماعی شدن آنان را ممکن می‌کند. این کودکان در روابط خود با دیگران حالت کمرویی و بازداری کمتری نشان می‌دهند. آنها با کودکان دیگر، خواه خواهران و برادران خودشان و خواه کودکان بیرون از دایره خانواده، بهتر کنار می‌آیند. کودکان با کسی که به او احساس نزدیکی می‌کنند همانندسازی کرده، از او یاد می‌گیرند و تقلید می‌کنند و از طریق همین تماس‌هاست که کودکان می‌فهمند اجتماع چه انتظاری از آنان دارد. این روابط اساس شکل‌گیری شخصیت فرد و منش او می‌شود. علاوه براین، اگر کودکان روابطی امن داشته باشند و از این جایگاه برای کاوش در محیط پیرامون و یادگیری حرکت کنند، رشد ذهنی‌شان نیز تسریع می‌شود.

دلبستگی‌ های چندگانه

کودکان می‌توانند با بیش از یک نفر دلبستگی نزدیک برقرار سازند. اکثر مطالعات نشان می‌دهند که کودکان خردسال می‌توانند با پدر و مادر به تساوی دلبستگی برقرار کنند که اغلب نیز چنین می‌کنند. این وضعیت بیانگر وجود دو دلبستگی شاخص است. اگر افراد دیگری نظیر پدر یا مادر بزرگ و یا فرزند بزرگ‌تری نیز در خانه حضور داشته باشند، با آنها نیز ممکن است دلبستگی برقرار شود. انسان‌شناسان تأکید کرده‌اند که در برخی از جوامع، مراقبت از کودکان به طور منظم میان تعدادی از افراد تقسیم می‌شود و این کودکان از وجود روابط بین فردی سالم با تمام اعضای خانواده برخوردار می‌شوند. در واقع، در این گونه خانواده‌ها، فقدان مادر مصیبتی تمام عیار به شمار نمی‌آید. چون کودک قبلا با بزرگسالان دیگر دلبستگی نزدیک برقرار ساخته است. برای مثال زنی اظهار می‌کرد که وقتی پدر او خانواده را رها کرد، او چندان ناراحت نشد چون مادربزرگ، پدربزرگ، خاله، مادر و خواهران و برادران او همه جزئی از خانوار بودند که او با آنها روابط بسیار نزدیکی داشت

این که کودکان می‌توانند دلبستگی‌های متعدد برقرار سازند، به معنی آن نیست که می‌توان مراقبان را دایما تغییر داد. پایداری مراقبت، خواه با والد، خویشاوند یا پرستار، یکی از عناصر اصلی امنیت هیجانی است. وقتی کودک دلبستگی نزدیک با فردی برقرار ساخت، رفتن این فرد و جایگزینی او با فردی دیگر و دوباره با فردی دیگر، سبب آشفتگی طفلی می‌شود. یکی از دشوارترین مشکلات والدین شاغل، یافتن مراقب جایگزین قابل اعتمادی است که مرتبا تعویض نشود و متاسفانه همین امر عامل اصلی تعیین کننده تأثیر کلی مراقبت جایگزین بر کودکان است. فراهم ساختن امکان برقراری دلبستگی نزدیک با مراقب جایگزین برای کودکانی که از شخصیت اصلی دلبستگی زندگی خود جدا شده‌اند اهمیت بسیار دارد. مهم‌ترین عامل در ایجاد دلبستگی، میزان کلی گفتگویی است که بین والد و کودک جریان می‌یابد. برخی از والدین نسبت به نیازهای فرزند خود حساسیت مفرط دارند و به نظر می‌رسد که با علائمی‌که از فرزندشان صادر می‌شود میزان شده‌اند و تقریبا بلافاصله به گریه او پاسخی متناسب می‌دهند. این افراد قادرند نشانه‌های رفتاری کودکان خود را تفسیر و از محتوای آنچه آنها سعی دارند بفهمانند، با خبر شوند. آنها فرزندشان را دوست دارند، به او توجه نشان می‌دهند، زمان کافی را به تعامل با او اختصاص داده و به او پاسخ‌های تفاهم‌آمیز نشان می‌دهند. در نتیجه، فرزندان‌شان اغلب در تعامل با آنان خندان، سرزنده و گویا هستند و به اشکال مختلف خشنودی خود را از تماس با آنها نشان می‌دهند.

دلبستگی

دلبستگی‌ های ویژه کودکان

 به طور متوسط، تا ۶ الی ۷ ماهگی دلبستگی به افراد خاص برقرار نمی‌شود. قبل از این سن، در هنگام جدایی، مثلا ترک اتاق توسط مادر، ناراحتی چندانی از سوی کودک دیده نمی‌شود. این مطلب واقعیت دارد که وقتی شیرخوار در اتاق تنها می‌ماند شروع به گریه و زاری می‌کند، ولی هر کسی می‌تواند او را تسلی دهد. او در کل، خواهان توجه است و توجه فردی خاصی را نمی‌طلبد. به دو مشاهدهزیر توجه کنید:

 شیرخوار ۱۰ هفته‌ای در گهواره خود می‌آرامد. مادرش، ضمن مرتب کردن پتو، روی او خم می‌شود، به او لبخند می‌زند و با او گفتگو می‌کند، کودک نیز متقابلا غان و غون می‌کند و به مادر پاسخ می‌دهد. مادر اتاق را ترک می‌کند تا به مهمان خوشامد بگوید. کودک گریه می‌کند. مهمان که تا به حال کـودک را ندیده است، پیش می‌آید، خم می‌شود، لبخند می‌زند و با کودک شروع به صحبت می‌کند. کودک از گریه باز می‌ایستد و وقتی مهمان او را بلند می‌کند به او ابخند می‌زند.

شیرخوار ۸ ماهه روی زانوی مادرش مشغول بازی است که مادر او را روی زمین می‌گذارد، اتاق را ترک می‌کند تا در را باز کند. به محض ورود مهمان کودک شروع به گریه می‌کند. وقتی مهمان با بلند کردن او سعی می‌کند آرامش کند، صدای گریه کودک بیشتر اوج می‌گیرد تا مادر باز می‌گردد و او را در آغوش می‌گیرد. سپس کودک آرام می‌شود. از جای خود بر روی زانوی مادر، ابتدا به میهمان خیره می‌شود و سپس به او لبخند می‌زند. این دو موقعیت دگرگونی اساسی‌ای را به نمایش می‌گذارند. کودک ۱۰ هفته‌ای و کودک ۸ ماهه، هر دو به تنها ماندن معترضند، ولی کودک بزرگ‌تر به رفتن مادرش اعتراض دارد. به نظر می‌رسد که حضور مهمان او را ناراحت‌تر می‌کند. این کودک دیگر افراد را همراهانی قابل تعویض تلقی نمی‌کند. جدایی از مادر، حالا، معنای دیگری برای او دارد چون نسبت به او دلبستگی یافته است.

کاهش رفتار دلبستگی

 فاصله ۱۲ تا ۱۸ ماهگی را که در طی آن دلبستگی‌های ویژه به حداکثر می‌رسند، می‌توان آسیب‌پذیرترین دوره به شمار آورد.

به طور کلی، در سال دوم زندگی تغییراتی را در رفتارهای دلبستگی کودک شاهد خواهیم بود که بیانگر استقلال و رسیدگی بیشتر اوست. علاوه براین، نیاز به تماسی که در یک سالگی از طریق نزدیکی از لمس فیزیکی تأمین می‌شد، رفته رفته به قلمرو اجتماعی گسترش می‌یابد. کودکان از طریق نگاه کردن و صحبت کردن، آرام بخشی کلامی‌ و تشویق در طلب تماس بر می‌آیند. هر چه کودک بزرگ‌تر می‌شود، بیشتر خواستار این نوع تماس می‌شود. علاوه  بر آن هر چه تماس‌های اجتماعی گسترده‌تر می‌شود، تعداد دلبستگی‌ها نیز افزایش می‌یابد.

دلبستگی در کودکان چیست؟
امتیازدهی به مطلب
عضویت در خبرنامه ویکی روان

عضویت در خبرنامه ویکی روان

همراه با بیش از 9 هزار مشترک دیگر برای دریافت بهترین و جدیدترین مطالب روانشناسی و دیگر موضوعات عضو خبرنامه سایت ویکی روان شوید

با موفقیت مشترک شدید!

درباره فاطمه صبوری پور

سی ساله ليسانس روانشناسی عمومی فوق ليسانس روان شناسی تربيتی دانشجوی دكتری روانشناسی تربیتی

این و هم چک کنید

ایجاد تنوع در روابط زناشویی

راه های ایجاد تنوع در روابط زناشویی

اگر می خواهید با استفاده از راه کارهای جدید تنوع در روابط زناشویی داشته باشید …

مردان چه اندامی را دوست دارند

مردان چه اندامی را دوست دارند ؟

در پاسخ به این سوال که مردان چه اندامی را دوست دارند اصلا جای تعجب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *