اخبار
خانه / روانشناسی / بیماری / اختلال وسواس جبری (Obsessive Compulsive Disorder)
وسواس جبری

اختلال وسواس جبری (Obsessive Compulsive Disorder)

وسواس جبری (OCD) اختلال شایعی است. وسواس جبری یک نوع بیماری روانی است که در آن افکار ناخوشایند به طور دائم ایجاد مزاحمت در ضمیر خودآگاه کرده و باعث ادامه برخی حرکات تکراری می‌شود. از دیدگاه روان‌پزشکی اختلال وسواس جبری عقاید، تکانه‌ها، افکار یا الگوی رفتاری مزاحم و تکرار شونده است که مغایر با خود بوده و در صورت مقاومت ایجاد اضطراب می‌کند.

با ویکی روان همراه باشید.

وسواس به دو شکل زیر دیده می‌شود:

۱- فکر وسواسی – یعنی فکر، عقیده یا احساسی مزاحم و تکرار شونده است.

۲- عمل وسواسی – یک رفتار هوشیارانه، استاندارد و تکرار شونده نظیر شمارش امتحان کردن یا دوری جستن است.

فکر وسواسی در بیمار اضطراب به وجود می‌آورد. در حالی که عمل وسواسی از اضطراب بیمار می‌کاهد اما اگر در مقابل عمل وسواسی مقاومت به خرج داده شود، اضطراب بیمار شدت می‌گیرد. مبتلایان از غیر منطقی بودن افکار خود آگاهند و فکر و عمل وسواسی خود را مغایر با خود می‌دانند. این اختلال می‌تواند فرد را ناتوان کند و از نظر فعالیت‌های روزمره مسائل شغلی در ارتباط  او با دوستانش تاثیر منفی به جای گذارد.

میزان شیوع این اختلال در حدود ۳-۲ درصد است و آن را پس از انواع اختلالات هراس، اختلالات ناشی از مصرف داروها و الکل و اختلال افسردگی اساسی، چهارمین تشخیص شایع روانپزشکی به حساب می‌آورند. نسبت مبتلایان مرد و زن یکسان است. به طور متوسط علائم در آقایان در ۱۹ سالگی و در خانم‌ها در ۲۲ سالگی شروع می‌شود.

علائم در بیش از ۵۰ درصد بیماران به طور ناگهانی شروع می‌شود و در ۷۰ درصد موارد بیماری به دنبال یک واقعه استرس زا از قبیل حاملگی یا مرگ نزدیکان شروع می‌شود. غالباً بیماران علائم خود را پنهان کرده و دیر به پزشک مراجعه می‌کنند.

سیر بیماری به طور معمول مزمن است. احتمال خودکشی در مورد تمام مبتلایان به اختلال وسواس جبری مطرح است.

وسواس جبری

موارد زیر بر پیش آگهی بد بیماری دلالت دارند:

۱- تسلیم شدن به اعمال وسواسی

۲- شروع در بچگی

۳- اعمال وسواسی غیر ارادی

۴- نیاز به بستری شدن

۵- ابتلای همزمان با اختلال افسردگی اساسی

۶- اعتقادات هذیانی

۷- وجود یک اختلال شخصیتی خصوصا نوع اسکیزوتایپی

خصوصیات بالینی وسواسی جبری

۱- یک فکر یا تکانه، مصرانه وارد هشیاری شخصی می‌شود. افکار پیرامون هر موضوعی می‌تواند باشد اما بیشتر از همه افکار خشونت، آلودگی، ناپاکی موضوعات جنسی، مسائل مذهبی و حرف‌های زشت و قبیح است.

۲- بیمار شدیداً احساس اضطراب می‌کند که اغلب به اقدامات تدافعی در برابر فکر یا تکانه خود منجر می‌شود.

۳- فکر یا عمل وسواسی برای بیمار غیرعادی و بیگانه به نظر می‌رسد.

۴- گرچه بیمار خود را در فکر و عمل وسواسی مجبور می‌بیند، اما از پوچی غیرمنطقی بودن آنها آگاهی دارد.

۵- مبتلایان شدیداً تمایل دارند در برابر فکر و عمل وسواسی مقاومت کنند.

اختلال وسواس جبری واجد ۴ الگوی علامتی مهم است:

۱- شایع‌ترین نوع آن وسواس آلودگی و اقدام به شستشو و نظافت متعاقب آن است به طور معمول اجتناب: (فکر آلودگی) دشوار است و عمل وسواسی به شکل شستشوی مفرط خود را نشان می‌دهد.

۲- الگوی شایع دیگر وسواس تردید و اقدام به امتحان کردن مجدد متعاقب آن است. این وسواس معمولا در موارد احتمال خطر است و بیمار گاه بارها سرکشی می‌کند تا اطمینان یابد که مثلا شیر گاز بسته است یا خیر و باید دانست که مهم‌ترین علامت بیماران وسواسی شک و تردید است.

۳- افکار وسواسی مزاحم از قبیل فکر انجام رفتارهای جنسی ممنوع و نیز رفتارهای پرخاشگرانه بدون آنکه بیمار عملا کاری انجام دهد و از جانب بیمار قابل سرزنشی است.

۴- تمایل به دقت بیش از اندازه که به نوعی کندی وسواسی می‌انجامد. به عنوان مثال مبتلایان ممکن است ساعت‌ها از وقت خود را صرف اصلاح صورت یا صرف غذای خود نمایند.

درمان وسواس جبری

برای درمان این بیماری امروزه بیشتر روی رفتاردرمانی و دارودرمانی تکیه می‌شود. داروی استاندارد کلومیپرامین است (داروی اختصاصی سروتونین یا یک داروی مهار کننده اختصاصی بازجذب سروتونین مثل فلوکزاتین.) برخی از پزشکان نیز رفتاردرمانی را درمان انتخابی وسواس جبری می‌دانند و روش‌های مختلف رفتاردرمانی شامل:

حساسیت زدایی تدریجی، غرقه سازی،  شرطی سازی آزارنده (انزجار درمانی)، غرقه سازی تجسمی‌و بازداشتن فکر است.

 

مشاوره روانشناسی رایگان از ویکی روان

درباره فاطمه صبوری پور

سی ساله ليسانس روانشناسی عمومی فوق ليسانس روان شناسی تربيتی دانشجوی دكتری روانشناسی تربیتی

این و هم چک کنید

وسواس پاکی

وسواس پاکی و نجسی دارم

پرسش: من وسواس دارم؛ وسواس پاکی و نجسی. خیلی شستوشو می‌کنم. اگه یه نفر بخواد …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *